- 2007

811.162.1 (075.8)
81.2 923
49

.. ( ),
.. ( , ),
.. ( )

..
( ),
..
( )

49 : . . . . . / . . -,
. .; .: .., .., ... - ,
2007. 76 .
, .
, .

811.162.1 (075.8)
81.2 923
.., ..,
.., 2007


, 2007

- , .

, ..
, . ,
; ; ,
.
.
, .
,
.

. .
.., ..; , . ...

32 :

A, a

B, b
C, c
,
D, d
E, e

F, f
G, g
H, h
I, i

J, j
K, k
L, l
,

a [a]
o nosowe [on, on, om]
be [b]
ce [c]

cie [] (,
. [])
de [d]
e [e] ( !)
e nosowe [en, en, em]
ef [f]

gie [g, g]
ha [h, ]
i [i] (

!)
jot [j]
ka [k]
el [l] ( .
.)
e [] ( [u],
. .)

M, m
N, n

O, o

em [m]
en [n]
e [n]
o [o] (

!)
o kreskowane [u]

T, t
U, u
W, w

pe [p]
er [r]
es [s]
e [] ( . [],
)
te [t]
u [u]
wu [v]

y
Z, z
,

y [y] ( . [])
zet [z]
ziet []

et []

P, p
R, r
S, s
,

( ,
) Q/q, V/v, X/x,
: quorum ( kworum), quasi, quo vadis, requiem (
rekwiem), vademecum ( wademecum), xero ( ksero), taxi, Verdi,
Volkswagen, Express ..
, , :

cz
dz
d
d
ch
rz
sz

[] ( )
[dz]
[d] ( . bridge)
[d] ( )
[x]
[]
[]

czysty, czowiek, lecz

wadza, bardzo, widz
niedwied, chodmy
jed, ddysty
chory, chop, pech
morze, drzewo, trzy
Warszawa, szsty

: (kropka) [],
(kreska)

(, , , ). , kreska ,
[u], [o] [e], .: wz
wozu, bl boli, gra . , piro . ..
a e : db dby.
L, l : st przy stole.
, [i], i. i : ziemia [ema], biay [bay], lakier [laker] .. [i]
, : kino [kino], pismo [pismo], zima [ima], nikt [nikt] ..

7 ( [y]
<i>). ([i], [y], [u], [e], [o],
[a]) .
[o] , , [y]
, [].
,
, , . ,
, .

( ) , .
, .
, + . *
,
, * ,
. . :
. pami
. # (<*)
. wzi
. # (<*)
. rka
. @ (<*)
. mka
. @ (<*)

, : bank, awans, tramwaj, sens, pensja, benzyna. .

: wzi [won], klska [klenska], jzyk [jenzyk] ..,
: kt [kont], db
[domp], rka [reka] .. l
: krzykn [kykno] krzyknli
[kykneli].
: pisz [pie], : pisz [pion].


. 36 . .
[b], [p], [m], [v], [f] . : wiara [vjara], miara
[mjara], biuro [bjuro].

, , : osiem, omiu; gob, gobiem ..

.
, [d], [t], [z], [s], [r] .
: dieta, radio, Maria, sirokko ..
, .. :
d d [d] ( []): dzie, chodzi, dwik
t [] ( []): cicho, cie, ma
z [] ( []): ziarno, zima, rzeba
s ( []): silny, siostra, kto
,
.
[r] : ([r]), ([r]
[]), . rz [ < r], , []: rzeka , morze , bierzesz ,
burza ..
[l] [] .
[l], , : las, lalka, letni, samolot.
[]
li: list, lipa. [l] [] : mia, miy, poowa, apa,
, [].

: sad w sadzie, kot o kocie, siostra o
siostrze, auto w aucie, miasto w miecie, maso o male, aktor aktorzy,
Francuz Francuzi ..
[k], [g], []
. [g] [k] [i]
[e]: drogie, kiedy, gin, kiwa. [] : historia,
higiena, chichot, wymachiwa.
[xy]: chytry, muchy, poczochy .. [x]
ch h.
: humor, honor, historia, Mahomet, Bohdan,
, - ch-:
charakter, chemia, chaotyczny. , h,
[], [] ( - ).
[] ( cz), [] ( ), [] ( sz), [d] (
d), [c], [dz] ,
. :
(: ulica, tcza, sadza ..).

1. :

) (
): proba [proba], liczba [lidba].
) (
): awka [afka], ksika [konka], wchodzi
[fxodi], odpowiada [otpowjada].
) ( [v], [v], [] (rz)
): kwiat [kfjat], Moskwa [moskfa], trzy [ty], przed [pet].
2. :
db [domp], dziad [dat], wz [wus].
3. ( , )
( ) ( ). , ( sandhi): rg ulicy [rug_ulicy], wz jedzie [wuz_jede], bok lewy
[bog_levy], koniec nosa [konedz_nosa], kot albo pies [kod_albo_pjes]. (
sandhi): [ruk_ulicy], [wus_jede], [bok_levy], [konec_nosa], [kot_albo_pjes].
4. , , : pierwszy [pjery], jzykoznawstwo [jenzykoznastfo], Malinowski [malinoski], jabko [japko], szed [et], nis [nus] ..

:
. , ,
: `Adam A`dama. .
1. : Rzeczpos`polita, o`kolica,
`ogem, `opera, `statua . ,
: `fizyka, mate`matyka, fo`netyka, gra`matyka,
`fabryka, teo`retyk teo`retyka ..
2. :
pi`salimy, `pisabym, pi`salibymy; `czterysta, `siedemset, `osiemset ..
.
: mi, ci,
mi, ci, mu, go, si, -no, -e, bd:
`powiedzno, `gdzie bd.
, nie.
: `do nas, `u mnie, `na ni. nie : `nie mw, `nie ma, `nie jest ..
1. , :

: Wanda, matka, pan, kanapa, baba, wam, nam, ta, rada. Brzowy, s,
mog, znaj, wski, zakska.
: Teresa, sen, gazeta, herbata, metro, apteka, Irena, zebra, rebus, sekret.
Mski, jzyk, mog, id, daj.
i: bliski, egzamin, Monika, pani, iskra, idea, Aida, brat Iwana, witam, kino.
: Dorota, okno, kot, sobota, droga, aktorka, nowa, dobra, doktor.
u : Danuta, uwaga, gra, chr, nauka, druga, piro, trudna, Krakw.
y: Edyta, syn, nowy, kuzyn, Krystyna, nowy, wyraz, znamy, chytry.
s sz: sen, adresat, fasolka, most, soda; siwy, siostra, roda, siedem,
wiat; szeroki, Warszawa, wszystko, zawsze, nasz.
z rz: gazeta, jazda, zdrowa, gaz, zna; zima, ziarno, jezioro, pno, le;
ona, duy, wany, kady, ley; rzeka, morze, brzeg, drzewo, dworzec.
c cz: ulica, praca, obcy, centrum, miejsce; babcia, ojciec, zna, kupi,
leci; czy, czerwony, wczoraj, poczta, czas.
dz d d: dzwon, bardzo, rodzaj, koledzy, pochodzenie; dzie, godzina,
dziecko, odpowied, idzie; dem, duma, donka, dokej, dentelmen.
2. , ,
, w rz, :

cwaniak, wier, chrzszcz, brzeg, chwast, pochwali, wiartka, chrzest, swj,

wika, chwila, chrzan, wiczenie, kwas, grzyby, pluskwa, kwarta, skwaszony, kwit,
tkwi, kwicze, kwiat, kwiecie, twarz, swata, przyswoi, winia, wiato, krzak,
przejcie, trzeba, przyjaciel, przerwa.
3. , , l :

lato ata, laska aska, liszka yka, klaska kapa, kluski kus, pluska
puka, mali may, ocali cay, pola poa, luki uki, kulka kka.
1. Helena kupia chleba i masa. 2. Kolega Maecki kupi bilety dla Heleny i Ireny.
3. ucja ma telefon. I Lucyna ma telefon. 4. Tam stoi moje lustro. 5. To jest bluza
Wadysawa. 6. To jest mj sownik. 7. Micha i Ludwik rozmawiali. 8. Tu jest tablica.
4. ,
. , : i .

Moja rodzina
Nazywam si Janusz Zalewski. Mam 20 lat. Studiuj na Uniwersytecie, jestem
studentem trzeciego roku filologii sowiaskiej. Moi rodzice s jeszcze modzi. Mama
ma 45 lat, ale wyglda mdziej. Jest redniego wzrostu. Jest blondynk. Pracuje w
szkole jako nauczycielka jzyka rosyjskiego. Ojciec jest starszy od mamy. Ma
niewiele ponad 50 lat. Jest wysokiego wzrostu i mocnej budowy ciaa. Pracuje w
fabryce maszyn jako mechanik.
Mam jeszcze rodzestwo. Siostra Anna jest starsza ode mnie o 3 lata, pracuje
jako lekarka w orodku zdrowia. Jest matk, ma dwie creczki bliniaczki. Z
urody i charakteru jest bardzo podobna do naszej mamy. Moja druga siostra jest
najmodsza w rodzinie. Ma na imi Barbara. Nie ma jeszcze dwunastu lat. Chodzi do
szkoy podstawowej. Ma okrg twarz i mieszny zadarty nos.
Staszek ma 17 lat. Ju teraz ma 185 cm wzrostu i jest wyszy ode mnie o
gow. Nie wyglda na swj wiek.
Mieszka z nami jeszcze babcia, matka ojca. Ma ponad 70 lat.

10

Moja ciocia Ewa ju od kilku lt jest wdow, nigdzie nie pracuje, bo jest emerytem.
Jeden mj wujek pracuje w kopalni jako grnik, drugi z zawodu jest kierowc.
Bardzo lubimy rodzinne spotkania.


1. *dj > dz (. . , . ): miedza (, g);
wiedza (, gh); chodz (, \); widz (, \); sdz
(, @\) ..
2. *tj > c (. . , . m): wieca (, hm),
tysic (, #m), lec (, gm\), wiec (, hm\) ..
3. *kt, gt > c (. . , . m): noc (, m), crka
(, m), piec (, gm), lec (, gm), mc (, m) ..
4. l-epentheticum, .. *bj > b, *pj > p, *wj > w, *mj > m: ziemia
(. , g"), uprawia (. , q"), lubi (. ,
\), ulubiony (. , g), kupi (. , \),
kupiony (. , g) ..
5. *tl, *dl: modlitwa (. ), mydo
(. ), wiedli (. ), pletli (. ).
6. .
*k > [c] *g > [dz]
. . . rka rce, . i, . @ @h; .
noga nodze, . i, . h.
: ) * > [] ( sz), -
[s]: mucha musze (. . i), szary (c. .
, . h); ) *kv-, *gv-: kwiat
(. . , c. h), gwiazda (. . , . h).

1. je-: jeden (c. . ~, . ), jezioro (. ~g,
. ), jesie (. ~, . ) ..
2. ju-: jutro (. . ), ju (. . ) ..

*ort-, *olt-: ) rot-, lot- ( ): rozum (. . ), rwny
(. . ), dka (. . ), okie (. . ); ) rat-, lat- (
): rami (. . ), akomy (. . ), ania (. . ). ,
, : . . ,
, , ; , .

,
, :
1. *tort > trot, *tert > trzet, *tolt > tot, *telt > tlet
: broda (. . ,
. , . brada), ogrd (. . , . , . hrad), boto

11

(. . , . , . blto), zoty (. . , . ,
. zlato), mleko (. . , . h, . mlko).
2. *trt, *trt, *tlt, *tlt:
) tart < *trt: targ (. . , . , . trh), gardo (. .
, . , . hrdlo), gar (. . , . , .
hrst), pogarda (. . , . , . hrd);
) tart < *trt ( ):
martwy (. . , . , . mrtv), twardy (. .
, . , . tvrd), czarny (. . , . , .
ern);
) tert (terzt) < *trt ( ): mier (.
. , . , . smrt), cierpie (. . h, . , . trpti), wierzba (. . ~, . , . vrba), wierzch (.
. , . , . vrch);
) tlut, tolt, telt < *tlt, tlt: dugi (. . , . , . dlouh),
mowa ( [l]; . . , . , . mluva), peny (. .
, . , . pln);
) tilt < *tlt ( ): wilk (. . , .
, . vlk), milcze (. . , . , . mleti), wilgotny
(. . , . vlhk).
3. :
) , ,
, > e ( . ), > e (
. ); : sen
snu, mech mchu, pies psa, dzie dnia.
) > y, > i:
myj (. . ), szyj (. . ), bij (. . ) myj (. . ),
szyj (. . ), bij (. . ).
) : krew krwawy (. .
), brew brwi (. . ), za ez (. . ), pe pci (.
. ).
) , , :
m ma, krg krgu, db dby, bd bdy ..
) o , [u] () ( []), []: rg rogu, wz wozu, sl soli,
mrz mrozu, droga drg, morze mrz ..
4. [j] : pas (. . ,
. *pojas), sia (. . , . *sjati), ba si (. . ,
. *bojati s), bracia (. . , . *bratja), sta (. .
, . *stojati), wesele (. . , . *veselje), nowy
(. . , . *novyj), nowa (. . , . *novaja), nowe
(. . , . *novoje) ..
5. [v], : ws (.
. ), wtroba (. . ), wski (. . ), w (. . ) ..
6. *e > o (t, d, s, z,
r, , n): siostra (. . ), ona (. . ),

12

wiosna (. . ), brzoza (. . ).
, , : nios, niesiesz, bior, bierzesz, wioska, wie,
wesoy, weseli ..
7. * () > a, : wiara (. .-. h), miara (. .-. h), piana (. .-.
h), siano (. .-. h), kolano (. .-. h), las (. .-. h),
biay (. .-. h). ,
, : bieg (. .-. h), grzech (.
.-. h), pie (. .-. h), miay, mieli, wiedziay,
wiedzieli, miasto, miecie, las, lesie ..
1. - ,
:

Soce, ogrd, noc, piec, krl, pac, tuszcz, wilk, trac, ndza, sdz, wrc,
krtki, jutro, zawiedli, po drodze, tumacz, rozumie, ulubiony, d, wystawiony,
brzeg, modlitwa, rozkwitn, jesie, jezioro, padli, krtki, peny.
2. :

zamiar zamierza, bior bierzesz, wiara wierzy, mia mieli, wz na

wozie, gniot gniecie, synek synku, rg na rogu, plota pletli, martwy
mier, ciao wcielenie, robotnik robotnicy, wiedzia wiedzieli, krzykn
krzyknli.

13

RZECZOWNIK
, ,
, ,
/ , . .

Rodzaj rzeczownikw
:
(mski), (eski) (nijaki).
Rodzaj mski
ojciec, brat, las, dzie, kraj
-
poeta, wykadowca
-a
dziadzio, Kociuszko
-o

Rodzaj nijaki
okno, nazwisko, sowo
-o
pytanie, morze, pole
-e
imi, ciel, zwierz
-
muzeum, audytorium
-um

Rodzaj eski
ulica, Polska, kawiarnia
-a
gospodyni, pani
-i
dlo, ko, noc, brew
-

. , :
cel (), detal (), telegram (), medal (), bl (), Kaza (), Pozna (), piec (), taras (), idiom ();
: stra (), g ().
. ,
: zapiski () zapiska, zapisek; rodzynki
() rodzynka, rodzynek; kluski () kluska, klusek. : cytat cytata, chryzantem chryzantema.

Rzeczowniki ywotne i nieywotne
.
. . . . . ., . . ,
.

- (mskoosobowe) -
(niemskoosobowe). - , (czowiek, brat, robotnik), -

14

, , ,
(ko, dom, siostra, muzeum).
. . . .
. . . - .
:
kwiat kwiaty, student studenci; biad obiady, ssiad ssiedzi; teatr
teatry, aktor aktorzy.

Liczba
.
, , , (szlachta, ptactwo, obuwie), (gnj , ),
(pierze ) ..
. (noyczki , sanie, usta, wrota),
(wczasy , skrzypce ). ,
, (Katowice, Wgry, Niemcy, Wochy ).

Odmiana rzeczownikw
, , . . .
. .
Nazwy przypadkw
Mianownik (kto? co?)
Dopeniacz (kogo? czego?)
Celownik (komu? czemu?)
Biernik (kogo? co?)
Narzdnik (kim? czym?)
Miejscownik (o kim? o czym?)
Woacz

Deklinacja rzeczownikw
, .
: I, II, III IV.
I (deklinacja mska)
. . . (chop, ko, nieg, n), ,
- (dziadunio, Kazio, Leonardo).
. . -: Matejko

15

(Matejkowie), Fredro (Fredrowie), -,

( , .): maszynista (maszynici),
Boryna (Borynowie).
II (deklinacja nijaka) (dzrewo, morze, rebi, sanatorium).
III (deklinacja eska samogoskowa) -, -i (crka, gospodyni), - - .. (mczyzna, Zagoba,
Moniuszko).
IV (deklinacja eska spgoskowa) .. .. (powie, sl, noc,
brew, rzecz, twarz).
. 1.


: .

p, b, f, w, m, s, z, d, t, r, , n
(chop, nard, okno, droga, poeta, ona .).
, , , , d, , j, sz, / rz, cz, d, c, dz (ko, dworzec, pole, morze, ziemia, ulica, pani, wykadowca).
, g, k, ch, - :
.. (robotnik, jabko), . . (mucha, ksika).

.
:

d // d

t //

z //

s //

. . ..
sad
ssiad
rondo
woda
Wanda
plakat
docent
auto
data
kobieta
wyraz
Francuz
elazo
fraza
was
prezes

. ...
o sadzie
o ssiedzie
na rondzie
o wodzie
Wandzie
o plakacie
o docencie
w aucie
o dacie
o kobiecie
o wyrazie
o Francuzie
o elzie
o frazie
o kwasie
o prezesie

. . ..

ssiedzi

docenci

Francuzi

prezesi

16

r // rz

// l
st //
s // l

k // c
g // dz
ch // sz

miso
klasa
bazar
autor
srebro
nora
siostra
artyku
koo
szkoa
artysta
miasto
pasta
przemys

maso
Wisa
Polak
Polka
archeolog
noga
mucha

o misie
o klasie
na bazarze
o autorze
o srebrze
w norze
o siostrze
w artykule
o kole
w szkole
o artycie
w miecie
o pacie
o przemyle

autorzy

artyci

o male
o Wile

o Polce

o nodze
o musze

Polacy

archeolodzy

,
.
, .
., ., . .. .,
. .., .
,
. . . .
-

-u

. . . .
-owi
-u

,
. .: profesora, nauczyciela, psa, kota;
. .:
-(owi)ec: dworzec dworca, wieniec wieca;
-arz: kalendarza, instruktarza, komentarza;
-acz: miotacza, odkurzacza, drapacza.
. .:
: nakazu, podpisu,
przyjazdu;
-: miodu, cukru, wosku,
grochu;
: teatru, uniwersytetu, prezentu, aktu,
programu
.
pisarzowi, filologowi, studentowi, konduktorowi

: pies psu, kot kotu,

pan panu, wiatr wiatru, brat bratu

17

. . . .
-e

-u
. . . .
-i (-y c, dz, rz)

-owie

,
k, g, ch: chop chopie,
bohater bohaterze, wiat wiecie, las lesie (* . )
. k, g, ch:
ko koniu, parasol parasolu, lekarz lekarzu, stg stogu,
mrok mroku
., :
-ec, -ca, -ik (-yk), -ak, -er, -or, -ista: naukowcy,
chopcy, czytelnicy, rybacy, aktorzy, pianici, futbolici
-ek, -e, -graf: czonkowie,
uczniowie, fotografowie; ,
: inynierwie, synowie,
mowie, panowie, ministrzowie .

-y (-i k, g)

.,
: teatry, koty, poty, brzegi, wilki

-e

:
. -arz, -erz, -ciel, -acz, -icz, -usz,
-anin: pisarze, rycerze, obywatele, nauczyciele, proletariusze,
miszczanie, Krakowianie;
: konie, licie, jelenie

. . . .
-w

-i (-y)

. : chopcw, domw,
stow;
-ec,
-ca, -icz: starcw, wychowawcw, spacerowiczw .
: celw, przybyszw,
tuszczw
: ciel, -arz, -acz, -usz: nauczycieli, pisarzy, badaczy, marynarzy .

- .
. . . . -, *, . h: rka
rce, noga nodze ( ), mucha musze ( ch sz ), wiara wierze, chata chacie ( ).
. . . . -, : on, stron, gow.
. . . . , , -: wod, rzek, brzoz.
. ., . . . . -y (-i k, g):
wody, brody, matki, nogi, muchy, cechy.

18

. . . . , : o, : woda wd, noga ng, krowa krw, rka rk,

mka mk.
., . . .. (-i) ., .
. .. (-e): obronie, grze ziemi, roli; obrony, gry ziemie, role.

IV ko , , .
.. . . = . ., ., ., . . : -i, -y, . .
-, III : do doni doni, rzecz rzeczy rzecz.
.. ..,
: -i, -y, -e.
: -e . - (rz), -c: podre, noce, twarze; -i .
-: powieci, koci. . . . . -i, -y
: doni, rzeczy. . . . -mi, -ami: domi, nimi, komi rzeczami, podrami.
, . . . . -: ciel, kol,
prosi (. . -).
.. --, . . -t- (. . -t): ciel cielcia cielta
cielt.
1. :

kwiat, korytarz, lekarz, twarz, n, stra, modzie, ko, Pozna, gole, kobieta,
poeta, pseta, pita, Kasia, misio, jajko, kocisko, stanowisko, ki, li, barszcz,
sowo, lato, wito, muzeum, laska, urlop, art, ziarno, ona, jzyk, woda, dugo,
grzesznik, owek, lampa, technikum.
2. :

1. Przepraszam (pani). 2. Bardzo mi przyjemnie pozna (pani). 3. Chc

zobaczy jego (siostra). 4. Ona interesuje si (literatura i malarstwo). 5. Zwiedzam
(Warszawa). 6. Jestemy jego (rodzice). 7. (Miasto) jest pikny park. 8. Oni s w
(bar) na (obiad). 9. Ona pracuje (teatr). 10. Pokaemy (gocie) Warszaw.
11. Dzikuj (pan). 12. Opowiadamy (dziecko) bajk. 13. Przesyam pozdrowienia
(matka) i (ojciec). 14. Kupiam (m) prezent.
3. :

: . .. by (kim? czym?)
Rosjanin Jestem Rosjaninem.
Rosjanka Jestem Rosjank.
Rosjanie Oni s Rosjanami.
Polak Jestem Polakiem.
Polka Jestem Polk.
Polacy Oni s Polakami.

19

Czy jeste ?
Nie, jestem
Czy twoja matka jest?
Nie, moja matka jest
Czy twj ojciec jest ?
Nie, mj ojciec jest
Czy twoi rodzice z pochodzenia s ?
Nie, moi rodzice z pochodzenia s

Amerykanin, Amerykanka; Anglik,

Angielka; Austriak, Austriaczka; Australijczyk, Australijka; Chiczyk, Chinka;
Czech, Czeszka; Duczyk, Dunka;
Francuz, Francuzka; Grek, Greczynka;
Hiszpan,
Hiszpanka;
Japoczyk,
Japonka; Niemiec, Niemka; Rumun,
Rumunka; Sowak, Sowaczka; Szwajcar, Szwajcarka; Szwed, Szwedka;
Wgier, Wgierka; Woch, Woszka.

4. :

1. One s robotnicami. 2. Jestecie lekarzami. 3. Oni s studentami

konserwatorium. 4. Te kobiety s konduktorkami. 5. Pastwo s nauczycielami.
5. :

) :
1. Nie mam pokoju. 2. Dzi nie ma duego mrozu. 3. Nie mamy stou. 4. Na
Starym Miecie nie ma rynku. 5. W tym miecie nie ma hotelu. 6. To mieszkanie nie
ma balkonu.
) :
1. To mieszkanie ma balkony. 2. W oknach s firanki i kwiaty. 3. Obok stou s
krzesa. 4. Mam ksiki. 5. Na pnoc od Moskwy s morza.
6. :

) zdo, zedo, zna, oddo + . . .

1. (Warszawa elazowa Wola) jechalimy godzin.
2. (szkoa dom) jad zawsze tramwajem.
3. (okno ziemia) Kot zeskoczy
4. (ta ciana tamta ciana) jest pi metrw.
5. (dach ziemia) Zrobio si ciepo, stopnia nieg i wda spywaa
6. (biurko dywan) W pokoju byo otwarte okno i papiery spaday
7. (praca dom) wracam pieszo.
) na, w + . .
1. (poniedziaek) Wyjad std najbliszy .
2. (roda) Kupiem przysz bilety do teatru.
3. (pitek) zdajemy egzamin z polskiego.
4. (sobota) Kupiem bilet sypialny do Krakowa .
5. (niedziela) bd cay dzie siedzia w domu.
6. (wtorek) chodz na koncerty.
7. (czwartek) Idziemy razem z Monik do kina.
) na, w + . .
1. (las) Po poudniu bylimy .
2. (wiat) s rni ludzie i rne zwyczaje.
3. (zjazd) Bylimy Zwizkw Zawodowych.
4. (miasto) tym jest du zieleni.
5. (wiato) lampy wyranie widzielimy rysunek.
6. (ciao) Chory czowiek mi jakie plamy.
7. (ciasto) Lubi, kiedy jest duo mki.

20

7. :

Z OPOWIADANIA PANA TUTKI

Miaem niegdy po raz pierwszy lecie (samolot) do (miasto) portowego nad
(Adryatyk). Tego (dzie), w ktrym miaem wsi do (samolotu) poczuem, e
spotka mnie nieszczcie. Jednak postanowiem nie wierzy (nerwy). Dolecielimy
bez (wypadek). Byem naprawd zadowolony. Wykpaem si w (hotel) i wyszedem
na miasto. Kpiem ze wszelkich (przeczucia). Wesoy, radosny, przechadzaem si
po (ulice) (miasto), ogldajc z (zachwyt) domy, oplecone (glicynia). Rzuciem do
(skrzynka) pocztowej (kartka) dla ukochanej w (kraj) i wstpiem do jakiego (sklep),
gdy zobaczyem na (wystawa) potrzebny drobiazg. Signem do (kiesze), aby
(kupiec) zapaci nie ma (portmonetka). Okradziono mnie!
Prosz sobie wyobrazi, co to znaczy znale si w obcym (miejsce), w obcym
(pastwo), bez (pienidze), bez (dokumenty). To trzeba nazwa (katastrofa).
C miaem robi? Wrciem zgnbiony do (hotel). Gdy wszedem do swego
(pokj), zobaczyem (portmonetka) na (st). Po prostu zapomniaem j zabra.
(Wedug opowiadania J. Szaniawskiego)
Komentarz do tekstu
niegdy
wypadek ()
kpi (z czego) ,
wszelki
przeczucie
przechadza si
zachwyt

rzuci
skrzynka
gdy = bo
drobiazg
sign ;
kiesze
znale si
zgnbiony

ZAIMEK
:
: ja, ty, on, my, wy, oni (one);
: siebie;
: mj, twj, swj, jego, nasz, wasz, ich .;
: ten, tamten, tyle .;
: ktry, gdzie, co .;
: jaki, kto, ktokolwiek .;
: nikt, nic, aden .;
: kady, wszystek .
, , .
(mnie, tobie, jego) (mi, ci, mu).
, , (Dziewczyna podchodzi ku mnie wolnym
krokiem. Mnie jeszcze nie podano obiadu. Podawali nie mnie, lecz jemu. Jemu.).
(Daj mi co do czytania.).

21

- - 3 . ..: oni
one. : . . oni
ich; one je. , , n(dla niego, u nich).

. (my si),
, , ,
(Jak nazywasz si? Jak si nazywasz?).
kto, co , :
.
.
.

kto
kogo
komu

co
czego
czemu

.
.
.

kogo
kim
o kim

co
czym
o czym

- (, , ) (. 2).
- ( tyle, ile)
, , -u (ilu ludzi).
- (, ), ,
.
-, -kolwiek, bd, lada, byle: kto, co, jaki, ile;
ktokolwiek, cokolwiek, jakikolwiek, ilekolwiek; kto bd ( ), co bd (
), jaki bd ( ), lada kto ( ), lada jaki (
), byle kto ( ), byle co ( ), byle jaki ( ). ,
(co czym, co czym; jaki jakiego, jaki jakiego).
ni-: nikt, niczyj, nigdzie. .
1. , :

Nie moe pan tu sta ca noc. Jeeli pan ni ma gdzie spa, to zapraszam do
siebie owiadczy w kocu tamten czowiek. Podczas krtkiej jazdy len drog
opowiedzia mi o sobie: jest robotnikiem w tartaku i nigdy nie moe zarobi tyle, aby
si wydoby z dugw. Wedug niego inni byli w tym samym pooeniu, co zreszt
podtwierdziy moje obserwacje w czasie naszej podry.
2.
.

1) Dlaczego ani razu nie napisae do (mi, mnie) ze wczasw? wymawia

Marysia Piotrkowi.
Nie miaem twojego adresu.
Czy nie moge napisa, ebym (ci, tobie)(go, jego) posaa?
Widzisz, nie pszyszo (mi, mnie) to do gowy!
2) Id do Odwiedz nie zastaem. (jego, niego, go)

22

3) Podoba si (mnie, mi) to.

3. ,
:

Kto go zapyta: Pjdziesz tam za mn?. Mam tyle pienidzy, e kupi ci jaki
prezent.
4. :

Podaj mi (ta) ksik. Chc j poyczy (swj) koledze. (Ten) chopcu mona
ufa. O (tamten) jeszcze niewiele mog powiedzie. Z (twoja) opini wszyscy si
licz. (Taki) koledzy mog zosta przyjacimi.

PRZYMIOTNIK
, ,
, , (dobry
czowiek, dobra pogoda, dobre sowo .). - .
, , ( ), .
. ,
: wes, zdrw, gotw, askaw, godzien, ciekaw, winien .
-y (wes wesoy),
rad wart .
Rodzaj mski
nowy, wielki
-y (-i)

Rodzaj nijaki
nowe, wielkie
-e

Rodzaj eski
nowa, wielka
-a

. -y, -ym, -ych, -ymi (zdrowy zdrowym zdrowych zdrowymi), -i, -im, -ich, -imi g, k (drogi drogim drogich drogimi).
. . .. - - . -i, -y, -e.
-i - , : t // (bogaty bogaci), // l (may mali), ch // (guchy gusi), d // dz (chudy
chudzi) . -i , (ostatni go ostatni gocie).
-y - g, k, r,
: k // c (wysoki wysocy), g // dz (tgi tdzy), r // rz (chory
chorzy). - ( , sz, rz), (obcy czowiek obcy ludzie).

23

- - , , . . . .
wolne miejsca.
. 2.

Stopniowanie
. . -sz , .
-k-, -ek-, -ok-
, , (wysoki
wyszy, wesoy weselszy). -ejsz- (ciepy cieplejszy). (r // rz mdry mdrzejszy, st // gsty gciejszy .).
:
dobry lepszy, zy gorszy, may mniejszy, wielki, duy wikszy, lekki lejszy.

naj-.
, .

mody
stary
glupi
twardy
prosty
bystry
trudny
mdry
ciemny
ciepy

modszy
starszy
gupszy
twardszy
prostszy
bystrzejszy (r//rz)
trudniejszy (n//)
mdrzejszy (r//rz)
ciemniejszy (n//)
cieplejszy (//l)

najmodszy
najstarszy
najglupszy
najtwardszy
najprostszy
najbystrzejszy
najtrudniejszy
najmdrzejszy
najciemniejszy
najcieplejszy

1. . + .:

Dworzec (gwny), fabryka (hutniczy), auto (nowoczesny), materia (jedwabny),

praca (produkcyjny), robotnik (wykwalifikowany), jeioro (gboki), dzewo (niski), las
(gsty), czasopismo (modzieowy), podrcznik (szkolny).
2. :

1. Ten krawat jest adny. 2. Twoje wosy s jasne i mikkie. 3. Styl tego wiersza
jest prosty. 4. Pogoda jest pikna. 5. Gbokie uczucie. 6. Mia dziewczyna.
7. Interesujca powie.
3. - (. . . .) :

wielki, may, drugi, wasz, pikny, wysoki, gruby, rosyjski, niemiecki, angielski,
ciekawy, stary.
4. ., . :

W zachodniej czci Wielkopolski, na zachd od miasta Wolsztyna, byszcz

si w sonecznych promieniach i szumi tajemniczym szeptem fale Jeziora

24

witego. Nie zawsze ono tam byo. W bardzo dawnych czasach, przed tysicem lat
wznosia si na tym miejscu wioska zamona. Byy tam pola urodzajne i ki zielone,
i sze piknych chat, bo tylu mieszkao tam pracowitych gospodarzy.
(wg C. Kdzierskiego)
5. :

Kwiecie i maj daj nam (pikny) wiosn. Dni s wtedy coraz (dugi) i (ciepy). Niebo
jest (pogodny). Wieje (ciepy) wiatr. W lecie mamy (dugi) dzie i (krtki) noc. Potem dnie
staj si coraz (krtki), a noce coraz (dugi), a do jesiennego zrwnowania dnia z noc.
Z kocem sierpnia zaczyna si (zoty), (ciepy) jesie, po ktrej nastpuje okres szarug
(jesienny). Niebo zasnuwa si wtedy (ciemny) chmurami, padaj (ulewny) deszczce,
coraz (czsty) s wichury i (ranny) przymrozki. Jesie jest czsto (dokuczliwy), (brzydki)
ni lato, ale zima jest (przykry) i (dugi) por roku.
6. ,
:

Warszawskie ulice s rne: dugie i krtkie, wskie i szerokie. Najdusz ulic

Warszawy jest Puawska, ma kilkanacie kilometrw. Do najkrtszych naley ulica
Bacciarellego, tu koo Belwederu, dugoci dwudziestu metrw. Najszersza jest
ulica Marchlewskiego, a do najwszych ulic nale staromiejskie zauki. Do
najmilszych ulic naley niewielka uliczka Kubusia Puchatka.

LICZEBNIK
, ,
: , , , .
.
1 10 , 11 20 90
nacie, -dziecia (-dziesit), 500 900 -set.
jeden
dwa
trzy
cztery
pi
sze
siedem
osiem
dziewi
dziesi

jedenacie
dwanacie
trzynacie
czternacie
pitnacie
szesnacie
siedemnacie
osiemnacie
dziewitnacie

dwadziecia
trzydzieci
czterdzieci
pidziesit
szedziesit
siedemdziesit
osiemdziesit
dziewidziesit

sto
dwiecie
trzysta
czterysta
piset
szeset
siedemset
osiemset
dziewiset
tysic
milion

- ,
(. .: dwa ptaki dwie
dziewczyny dwaj Polacy; pi ptakw pi dziewczyn piciu Polakw .). jeden (jeden, jedna, jedno) .

25

(jedni, jedne). (jedni pastwo pewni pastwo).

-or- -o- 4 90 (czworo, trzynacioro,
siedemdziesicioro). 2-3 -j
(dwoje, troje, oboje). -, (siedmioro cielt), dzieci (czworo dzieci), ,
(dwoje drzwi), , (dwoje oczu). , -g- (troje
trojga; czworo czworga ..).
.
, , : jeden pierwszy, dwa drugi.

-ty, -nasty, -dziesty (-dziesity), -setny (czwarty czternasty czterdziesty
czterechsetny; dziewity dziewitnasty dziewidziesity dziewisetny).

, , ( dzie):
pitnasty stycznia, dwudziesty czwarty grudnia.
. ,
. : ptora (ptorej) (),
ptrzecia , pczwarta ..
p, wier,
i (dwa i p, sze i wier).
: ( 1.2 ), (dwie szste, pi szstych). 1 . . . . . . (jedna trzecia), 2 4 .... (trzy pite), 5 . . .. (pi jedenastych).
1. , :

1. W auditorium siedziao 5 studentek z pierwszego roku.

2. W pokoju jest 10 dzieci.
3. Bilety do teatru wzio 30 uczniw.
4. yjemy w XXI wieku.
5. Do sali weszy 3 uczestniczki konferencji naukowej.
6. Grupa skadaa si ze 165 osb.
7. W spotkaniu wzio udzia 256 uczestnikw.
8. Dzi 18 grudnia.
9. 11 listopada Dzie Niepodlegoci Polski.
10. Straty ludnoci Warszawy w latach 1939 1944 wyniosy ok. 850 000 osb, w
1945 r. Warszawa liczya 378 000 mieszkacw, a przed II wojn wiatow 1 310 000.
2. . .

26

1) Bieda w koni jezdzi. 2) M i ona to ciaa, a dusza. 3) Gdzie si

bije, tam korzysta. 4) parszywa owca cae stado zaraa. 5) Co z gby wyleci,
tego komi nie dogonisz. 6) Kto sroki za ogon chwyta, adnej nie zapie. 7)
dziurki w nosie i skoczyo si.
cztery, dwa, dwa, dwa, dwa, jeden, jeden, sto, trzeci
3. . ,
.

Torcik
400 g mroonego ciasta rozmrozi w cigu 10 min, uoy na blasze o rednicy
20 m i pokroi noem na 16 prostoktw. Piec okoo 15 min w piekarniku
nagrzanym do 200 st., a ciasto si zarumieni.
2 jajka rozbi, biaka oddzieli od tek. Okoo 4 yeczek mki ziemniacznej
wymiesza z 5 ykami mleka, 3 yeczkami cukru i 2 tkami. 0,5 litra mleka
zagotowa, zdj z ognia, dodawa mk z tkami, mieszajc w cigu 15 min.
Doda ubite na sztywno 2 biaka.
Na 8 talerzykach deserowych uoy prostokty, posmarowa kremem,
udekorowa owocami. Przykry pozostaymi 8 prostoktami ciasta i od razu podawa.

PRZYSWEK
, , . ,
, ,
(sabo sabiej, trudno trudniej, blisko bliej .).
.
.
-o, -e (gupi gupio, wiey
wieo; dobry dobrze, serdeczny serdecznie .).
, : wysoki wysoko wysoce; smutny smutno smutnie.
: po -u
(polski po polsku), po -emu (stary po staremu), z -a (daleki z daleka), na -o
(prawy na prawo), za -o (zimny za zimno).
po -e
(pierwszy po pierwsze, drugi po drugie).
, ,
.
, : razem , czasem
, gwatem . ,
: raz po raz
, po troch , na czas , wprzd .
1. :

tani, cichy, trzeci, gorcy, mdry, rzadki, wesoy, europejski, boy, uprzejmy, drugi.

27

2. .
: punktualny punktualnie: Adam by
punktualny. Adam przyjecha do Instytutu punktualnie.

1. szybki: Ten samochd jest ... . Ten samochd jedzi ... .

2. szczliwy: Anna jest ... kobiet. Anna yje ... .
3. brudny: Na tym podwrku jest ... . To podwrko jest ... .
4. drogi: Janek zapaci ... za t ksik. Ta ksika jest bardzo ... .
5. biedny: On jest ... . On yje ... .
6. jasny: W tym pokoju jest ... . Ten pokj jest ... .
7. czysty: Ta ulica jest bardzo ... . Na tej ulicy jest bardzo ... .
8. ciki: Ona pracuje ... . Jej praca jest bardzo ... .
9. dumny: Adam jest ... z siebie. Adam ... patrzy na kolegw.
10. gorcy: Portugalia jest ... krajem. W Portugalii jest .. . soce.

CZASOWNIK

Koniugacja

, : , , , , ,
.
. , ,
, ,
,
, .
.
, (by, mie .).
,
. , I
-, II -i, III -.

I
II

- (-*uj-)
-emy (-*uj-emy)
-esz (-*uj-esz)
-ecie (-*uj-ecie)
-e (-*uj-e)
- (-*uj-)
-
-imy (-*ymy)
-isz (-*ysz)
-icie (-*ycie)
-i (-*y)
-
-am (-*em)
-amy (-*emy)
-asz (-*esz)
-acie (-*ecie)
-a ( -*e)
-(aj) (-*ej())
. .
. .

1
2
3
1
2
3
1
2
3

nie, bra, i, jecha, my, pisa

* rysowa, pokazywa
mwi, *sysze, widzie,
*tumaczy, chodzi, prosi
zyta, rozmawia, ubiera;
* umie, rozumie, wiedzie, je

. 3.
, ,
, :

28

by () mie ()
by
(ja) jestem
(ty) jeste
(on, ona) jest

mie
(my) jestemy
(wy) jestecie
(oni, one) s

(ja) mam
(ty) masz
(on, ona) ma

(my) mamy
(wy) macie
(oni) maj

1. 3 . . . 2 . .. :

mieszka, atakowa, mwi, mie, pisa, my.

2. , ,
:

1. Zofia czyta nowy tekst. 2. Czy uczycie si jzyka polskiego? pytam

Andrzeja i Olg. 3. Jestemy studentkami. 4. Czy za naszym domem jest poczta?
5. Papier ley pod sownikiem. 6. Ogldamy w telewizji pokaz mody. 7. Dzwonek
dzwoni. Co to znazcy? 8. Proponuj pj na spacer po miecie, mwi
Jadwiga. 9. Od roku maj auto. 10. Zenek zjada rogala i pije gorce mleko.
11. Co kupujesz na wita dla swojej matki? 12. Kto je omlet na niadanie?
13. One id na wystaw. 14. Inka lubi cukierki. Zawsze sama kupuje je w sklepie.
15. Przeczytasz dzi pierwszy raz w yciu bardzo wane sowo: dzikuj.
16. Studiujemy na uniwersytecie. 17. Kot podrzuca kbek do gry. 18. Nasze
miasto ley nad rzek. 19. Nagle syszy szelest za okniem. 20. Dorotka nie
poprawi tego rysunku.
3. 1 2 . . .
:

mwi, pyta, uczy, produkowa, umie, sucha, odpowiada, je, chcie,

widzie, my, pisa, wiedzie
:
I koniugacja
1 . ..
2 . ..
mog-
mo-esz
rys-uj-
rys-uj-esz

II koniugacja
1 . . .
2 . ..
chodz-
chodz- isz
le-
le-ysz

III koniugacja
1. ..
2 . ..
czyt-am
czyt-asz
rozumi-em
rozumi-esz

Tryb
, : , (czytam, czyta,
bd czyta , , ), ,
(czytaby ), , (czytaj !).

Tryb oznajmujcy
, , : , , ( -

29

). , . , .

Czas teraniejszy

.
( , .).
. 1.
I II , 1 . ..
, 3 . . ., . :
d // d
k // cz
c //
dz // d
g //
t //
sz //
szcz //

id idziesz
piek pieczesz
lec lecisz
siedz siedzisz
mog moesz
gniot gnieciesz
nosz nosisz
czyszcz czycisz

i
piec
lecie
siedzie
mc
gnie
nosi
czyci

:
o // a
a // e

bior bierzesz
jad jedziesz

bra
jecha

jecha. :
jad
jedziesz
jedzie

jedziemy
jedziecie
jad

-owa, -ywa
-uj (rysowa rysujesz, pokazywa pokazujesz).
-i, -y
, j ( ): pi pijesz, my myjesz.
1. 1- 2- . .
:

1. (Patrze) na niebo i (widzie) chmury. 2. (Chodzi) co dzie do czytelni.

3. (Siedzi) w domu i nie (wychodzi) na ulic. 4. (Zaprosi) swojego koleg do
Polski. 5. (Musie) pj na obiad do restauracji. 6. (Zaprowadzi) koleank do
ksigarni. 7. (Bra) udzia w wycieczce. 8. (I) do biblioteki. 9. (Nie) cik
walizk. 10. (Czeka) na autobus. 11. (Paci) za obiad. 12. (Piec) smaczne buki.
13. (Rozumie) wszystko. 14. (Wiedzie) o wszystkim.

30

2. :

1. Czy pan nie (chcie) by tumaczem? 2. Studiowa (1 Sg.) literatur. 3. Nie

(umie 1 Pl.) mwi po niemiecku. 4. Nie (mie 2 Sg.) matki. 5. On (mc)
napisa list po polsku. 6. Pastwo (pracowa) tu dopiero p roku.

Czas przeszy
, , -l, -.
(czyta-e, czytal-imy).
: , , :
, , (Mymy mu nic nie
mwili = Nic mu nie mwilimy .).
. , , , , 3 .
: czyta, czytaa, czytao. - .
. -
, ,
. - .
, 1, 2 . . .
,
: czy`talimy, czy`talicie (. .). : mg [muk], nis [nus].

. .
. .
. .
chodziem
chodzie
chodzi

chodziam
chodzia
chodzia

-
-

chodzio

chodzilimy
chodzilicie
chodzili

chodziymy
chodziycie
chodziy

i (). . szed-, sz- /-. i , : pj: poszedem, poszam;
przyj: przyszedem, przyszam; wyj: wyszedem, wyszam.
szedem
szede
szed

szam
sza
sza

szo

szlimy
szlicie
szli

szymy
szycie
szy

1. :

1. One czytaj. 2. Czy uczycie jzyka polskiego? pytam Andrzeja i Michaa.

3. Co ona pisze? 4. Jestemy studentami. 5. Oni pracuj razem. 6. Jedziemy do
uniwersytetu metrem mwi Helena i Maria.

31

2.
i, pj, przyj, wyj:

1. Anna ... ulic i rozmawiaa z koleank. 2. Maria i Piotr ... z kina przed kocem
filmu. 3. Nigdy nie chodz do opery, ale wczoraj ... na "Wesele Figara". 4. Zaprosie mnie
na obiad, ale ... na kolacj. 5. Rodzice ... do nas 15 minut. 6. Ssiadka ... do mnie o 17.00.
7. Pielgniarki ... z gabinetu lekarza. 8. Nauczyciel ... z dziemi do zoo. 9. Lekarz ... ze
szpitala. 10. Chciaem spotka si z tob, wic ... do ciebie. 11. Nie chciaam czeka dugo
na autobus, wic ... na piechot. 12. Nie lubisz mojej koleanki, wic nie ... do niej na
urodziny. 13. Chcielimy obejrze obrazy Witkacego, wic ... do muzeum. 14. Musielimy
... z biura o 1200 15. Kiedy ciocia i wujek ... ulic, spotkali moj siostr. 16. Zawsze jemy
obiady w domu, ale wczoraj ... do restauracji. 17. Dyrektor zastanawia si, dlaczego
sekretarka nie ... do pracy. 18. Chciaem obejrze "Wesele" Wyspiaskiego, wic ... do
teatru. 19. M mojej ssiadki ... z domu bardzo zdenerwowany. 20. ... rano do pracy i
zaczem rozmawia z dyrektorem.
3.
:

1. Kupuj bilety kolejowe. 2. Wyjedziesz do Warszawy. 3. Myj si rano.

4. Piszesz list. 5. Bior ksik. 6. Dostaniesz telegram. 7. Widz was na przystanku
tramwajowym.
4. :

1. (Cieszy si 1 Pl., ) z tego spotkania. 2. Czy (odda si 2 Pl., ) baga do przechowalni? 3. Dlaczego pastwo nie (przyjecha) do nas wczoraj?
4. Pocigi (zatrzymywa si) tylko na duych stacjach. 5. One (musie) jecha z
przesiadk. 6. On (zasn) wczenie, a one (zasn) dopiero po pnocy. 7. (Zgin)
mnie klucz, a jemu (zgin) portmonetka. 8. Maryjka nie (znale) pira. 9. Oni (wsi)
do tramwaju, a one (wsi) do autobusu. 9. Zosia i Marek (przyj) wczenie, ale ty
(przyj ) za pno. 10. Andrzej i Jerzy (wiedzie) o egzaminie, ale Basia i
Maria nie (wiedzie). 11. Oni (mie) wczoraj wyjecha, a one (mie) przyjecha.

Czas przyszy
:
. . , ,
: pisa napisa, pokazywa pokaza.

:
zje
zjem
zjesz
zje

napisa
zjemy
zjecie
zjedz

napisz
napiszesz
napisze

by :
bd
bdziesz
bdzie

bdziemy
bdziecie
bd

napiszemy
napiszecie
napisz

32

,
, . . ,
, by
.
3 . -l:
I

1
2
3
1
2
3

II

bd kupowa
bd kupowa (-a)
bdziesz kupowa
bdziesz kupowa (-a)
bdzie kupowa
bdzie kupowa (-a, -o)

bdziemy kupowa
bdziemy kupoway (-li)
bdziecie kupowa
bdziecie kupoway (-li)
bd kupowa
bd kupoway (-li)

chcie, mc, musie

:
bd mg
bd musia
bd chcia

Bd mg kupi.
Bdziemy musieli pj.
Bdziecie chciei pojecha.

.
.
.

1. ( II):

1) Dziewczyny (nosi) jasne palta. 2) Ewa (kupowa) skarpety jutro. 3) Adam

(przymierza) garnitur w czwartek. 4) Helena (wkada) now sukni przed lustrem.
5) Chopcy (musie) kupi zielony sweter. 6) Maryjka (sprzedawa) okulary.
2. :

1) . 2) ? 3) .
3.
:

1. Oni (przysa) ci list. 2. Pastwo (spdza) urlop w Hiszpanii. 3. Szkoda e

pani ich nie (pozna). 4. Jutro (opowiedzie 1Sg.) mu wszystko. 5. Nad morzem
(by 2 Sg.) tydzie. 6. Czy (pokaza 1 Pl.) im Tatry?
4.
:

1. Nie (mc 1 Sg., . ) wsta jutro wczenie. 2. Czy pastwo (chcie)

wrci tu jeszcze? 3. Czy jutro (mie 2Pl., . ) czas przyj do mnie? 4. Std
pastwo nic nie (widzie). 5. (myle 1Pl., . ) zawsze o Warszawie.

Tryb rozkazujcy

(2 . .., 1 2 . ..) (3 . . . .).
1 ., :
piszmy, czytajmy, niech.
.
2 . . : pi pij pij, pisa pisze

33

pisz. ,
:
1) ,
-ij / -yj: rwa rw
rwij, biegn biegn biegnij;
2) (b, p, w),
: mwi mwi mw; karmi karm ,
martwi si nie martw si , wtpi nie wtp .
3) : o // robi rb; // by
bd bd.
, :
ga yj
wzi we
1 2 . . . -my, -cie,
2 . . : czyta czytaj czytajmy czytajcie; i
id idmy idcie.
3 . . . niech 3 . (
) , : niech nios, niech przeczyta.
. 4.
1.
:

1. (opowiedzie koleanka) mi, kogo spotkaa w teatrze. 2. (kibicowa ty)

naszej druynie! 3. (potaczy my) dzi gdzie? 4. (odpocz wy) po obiedzie.
5. (zaprosi ty) mnie do kina. 6. (zamwi Janek) bilety na przedstawienie na
jutro. 7. (czeka oni) na mnie w bufecie. 8. (przyj ty) do mnie wieczorem.
9. (siedzie wy) spokojnie: zaraz podniesie si kurtyna. 10. Nie (przeszkadza
ty) mi oglda film muzyczny!
2. :

sprzta, pozna, bra, mieszka, pracowa, wchodzi, wej, i, jecha,

paci, przeprosi, my, pisa, rozmawia, robi, prowadzi, je, wykonywa.
3. , :

Przyja si tam mocna staje, gdzie podobne obyczaje. Przed zim bociany
odlatuj tam, skd do nas przybyy z wiosn. Skd przyszo chrzecijastwo, stamtd
sza i kultura Zachodu. Id, skde przyszed. Gdzie ziarno rzucisz, tam wzejdzie.
Gdzie przeszy stopy takiego widziada, caa kraina w mogi zapada.
(A. Mickiewicz)
()
Tryb warunkowy
, , 3 . by.
1 2 . , . -

34

, , , : Zaraz by posza = Zaraz poszaby .

, , -l: pisabym,
pisalibycie.
. .
chciabym
chciaby
chciaby

. .
. .
chciaabym
chciaaby
chciaaby

chciaoby

chcielibymy
chciaybymy
chcielibycie
chciaybycie
chcieliby
chciayby

1. : Pojechaem do Warszawy i
zwiedziem Stare Miasto. Jeeli pojechabym do Warszawy, zwiedzibym Stare Miasto.

1) Mj syn namalowa obraz, a ja powiesiam go na cianie.

2) Wypie kawy i poczue si lepiej.
3) Nie jestem zajta i mog przyj do was jutro wieczorem.
4) Zorganizowalimy prywatk i bawilimy do rana.
5) Babcia czyta wnukowi ksik na dobranoc i dziecko idzie do ka.
2. :

1. Gdyby (mie 1 Sg., . ) duo pienidzy, (kupi) sobie samochd.

2. Gdyby (by 1Pl., . ) w Warszawie, przede wszystkim (obejrze) Stare
Miasto. 3. Gdyby (by) ciepo, (wykpa si 1 Sg., . ) w rzece. 4. Jeliby
(dosta 2 Sg., . ) bilety, (pj 1 Sg., . ) na t sztuk. 5. Gdyby
(by 2 Sg., ) blisko, (czu si 1 Sg., . ) szczliwy. 6. Jeliby
(pozosta 1 Pl., . ) u ciebie duej, (spni si) na ostatni autobus.
3. ,
: Gdzie tak
dugo byycie? Gdziecie tak dugo byy?

1. Kiedy ostatnio go widziae? 2. Jak postpilibycie, bdc na moim miejscu?

3. Chtnie wyjechaabym nad morze. 4. Byo ju bardzo pno, gdy wrcilimy do
domu. 5. Ale si zmiczyam.
4. :

kocha, kochajcy, kochaabym, kochasz, bdziemy kochali, pokochawszy,

kochaem, ukochany, pokochaj.
5. , . :

Co zamierzasz zrobi z Edkiem? Bd z tob szczery: to wredna posta. I

paznokcie ma brudne, i w ogle ciki, co? Jestem przekonany, e oszukuje w kartach.
Siorbie przy jedzeniu, rzdzi si tutaj jak u siebie. Gdyby nie Genia, nie podawabym mu
rki. Czy ty wiesz, co on zrobi wczoraj? Przychodz do Geni i powiadam:Suchaj,
siostrzyczko. Ja rozumiem, e pan Edek nie myje zbw, ale jeeli ju uywa mojej
szczoteczki, to niech chocia uywa jej do mycia zbw, a nie do czyszczenia butw. A
on na to: eby mam zdrowie. Jak ugryz, to odgryz, a buty mi si kurz. Wyrzuci
mnie za drzwi. Suchaj, ja nie chc ci niczego sugerowa, ale ja na twoim miejscu
zrobibym z nim porzdek. Moe by go tak zrzuci ze schodw, co?
(S. Mroek)

35

IMIESW ODMIENNY I IMIESW NIEODMIENNY
: ; .

(3- . .) c,
: czyta czytaj- czytaj-c-y; bra bior bior-cy. (*. 1).
. . . -n-, -on-, -t-: czyta
czyta-n-y; suszy susz-on-y, bi bi-t-y (*. 2).
.
-c- (
): my myjc.
, , : Leaem na play
czytajc gazety , (*. 1).
.
3- . . . .
-wszy-, -szy-: woy woy-wszy; mc mg-szy (
). , , : Wziwszy parasol wyszedem na ulic , (*. 2).
1
C.

pisa
bra
my
kupowa
patrze
widzie
czyta
sucha

2
3

pisz
bior
myj
upuj
patrz
widz
czytaj
suchaj

.
piszc
biorc
myjc
kupujc
patrzc
widzc
czytajc
suchajc

.
piszcy
biorcy
myjcy
kupujcy
patrzcy
widzcy
czytajcy
suchajcy

bra
napisa
powiedzie
robi
obroni
pa
opuci
ugry
wytrze

bra
napisa
powiedzia
robi
obroni
pas
opuci
ugryz
wytar

napisawszy
powiedziawszy

obroniwszy

opuciwszy
ugryzszy
wytarszy

.
brany
napisany
powiedziany
robiony
obroniony
pasiony
opuszczony
ugryziony
wytarty

36

1.
:

odjeda, prenumerowa, pobi, pracowa, mwi, zgin, obu, nie.

2. , :

) :
1. Dla osb (uprawia) sporty to wiczenie nie jest trudne. 2. Studenci
(studiowa) jzyk polski otrzymali nowe ksiki do czytania. 3. Nasza biblioteka
prenumeruje pisma (wychodzi) w Warszawie. 5. Spotkaem koleg (wraca) z
uniwersytetu.
) :
1. Kiedy zosta (zbudowa) Paac Staszica? 2. Ta sztuka bya (gra) duo
razy. 3. Lektor zwraca nam (poprawi) tumaczenia. 4. Czytamy (rozpocz)
wczoraj opowiadanie. 5. Pan Tadeusz A. Mickiewicza by (tumaczy) na rne
jzyki.
3. ,
. .

Matka, do izby wrciwszy, chwycia za miot i z wielkim rozmachem zamiata

zacza. Donisszy wszake miecie do komina, stana przed nim i zadumaa si,
patrzc smutno na dogasajce wgle. Stasiek z niepokojem oczyma za matk
wodzi. Jak siad przed godzin do niadania, tak jeszcze na awie siedzia, amic i
dojadajc kromk czarnego chleba. Jad powoli, ykajc jakby za kadym
ksem, a w szeroko otwartych oczach wzbiera zaczy dwie zy jasne, migoczce,
przejrzyste. Wezbrawszy, dray chwil u ciemnych rzs chopca, a potem spaday
mu na chleb trzymany w rce.
(M. Konopnicka)

Uycie strony biernej
.
.
,
, , : Ksiki byy kupione wczoraj. ,
: Pan Tadeusz A. Mickiewicza by tumaczony na rne jzyki.
. .
, , by , (*. 1).
,
, by
zosta (. 2).

- przez + . .: Powie ta zostaa napisana przez synnego pisarza. .

37

,
. . .:
uniesiony wiatrem, napisany dugopisem , (*. 3).
1

wito jest obchodzone

wito byo obchodzone
wito bdzie obchodzone

miasto zostao zniszczone

miasto zostanie zniszczone

3
przez (kogo?)
Powie zostaa napisana przez
Orzeszkow.
.

czym?
Napisane pirem.
.

1. :

1. Nowela "Dym" zostaa napisana (Konopnicka). 2. Dlaczego to jest

przepisane (owek)? 3. Myl, e drugi mecz zostanie wygrany (nasza
druyna). 4. Czytaem wszystkie ksiki (ona) tumaczone. 5. To s jabka
przysane (wuj).
2. : Edison zbudowa pierwsz
elektrowni. Pierwsza elektrownia bya zbudowana przez Edisona.

1. Maria Curie odkrya rad. 2. Ameryka zostaa odkryta przez Kolumba.

3. ukaszewicz wynalaz lamp naftow. 4. Stephenson skonstruowa pierwsz
lokomotyw. 5. Krl Zygmunt III Waza przenis stolic z Krakowa do Warszawy w
1596 roku. 6. Plamy na Socu zostay odkryte przez Galileusza. 7. Hetman Jan
Sobieski rozbi wojska tureckie pod Chociminiem w 1673 roku.
3. ,
, . :

Mikoaj, podkanclerzy Krlestwa Polskiego, odebrawszy zlecenia od krla,

uda si do taborw obozowych. Krl bra ju na gow hem, majc wyruszy do
boju. Dwaj heroldowie krzyaccy nieli w rku dwa goe miecze, dajc stawi
si przed krlem. Mistrz pruski Ulryk sa krlowi Wadysawowi te dwa miecze,
wzywajc go do stoczenia bitwy bez zwoki. Krl, kazawszy przywoa Mikoaja,
heroldom mistrza da posuchanie. Ci, powitawszy krla, jakim takim czci okazem,
opowiedzieli swoje poselstwo. Krl polski wysuchawszy dumnego i penego
zarozumiaoci poselstwa, przyj z rk heroldw oba miecze. Nie radzc si
nikogo, odpowiedzia spokojnie.
(wg Jana Dugosza)

38

1) , .
2) , ,
, , , .
3) .

W Krakowie
Na zakoczenie swojego pobytu w Polsce Natasza i Wodek przyjechali wraz z
Grayn i Andrzejem do Krakowa, aeby zwiedzi dawn stolic Polski.
O pocztkach i zamierzchych dziejach Krakowa opowiada stara legenda. Mwi
ona, e miasto zostao zaoone na wzgrzu wawelskim, w miejscu, gdzie przebiegy
Krak pokona straszliwego smoka. Od imienia zwycizcy miasto nazwano
Krakowem.
Historyczne dzieje Krakowa zaczynaj si oczywicie w pniejszym okresie.
Wiadomo, e w dziesitym wieku, za panowania ksicia Mieszka Pierwszego,
Krakw znajdowa si ju w obrbie pastwa polskiego. W roku tysic sto
trzydziestym smym zostaje stolic Polski. W tym okresie zaczyna wzrasta
znaczenie gospodarcze i polityczne miasta oraz jego rola jako orodka kultury.
W poowie trzynastego wieku Krakw przey napad Tatarw, ktrzy zniszczyli
bogaty grd warowny. Po odparciu Tatarw Krakw odradza si na nowo. Zaczyna
si te szybki jego rozwj. Na Rynku Krakowskim wzniesiono gotycki gmach
ratusza. Obok ratusza, porodku rynku, zbudowano Sukiennice dawne hale
targowe.
W czternastym wieku na tyme Rynku Krakowskim powstaje najpikniejszy
zabytek architektury gotyckiej w Polsce koci Mariacki. W kociele tym znajduje
si zachowany do dzi wielki otarz, zrobiony przez synnego rzebiarza Wita
Stwosza.
W roku tysic trzysta szedziesitym czwartym krl Kazimierz Wielki zakada
w Krakowie uniwersytet pierwszy w Polsce i jeden z najstarszych w Europie. W
pitnastym wieku, za panowania Jagiellonw, uniwersytet zosta odnowiony i od
imienia krla Jagiey nazwany Uniwersytetem Jagielloskim. Powstaa wwczas
krakowska dzielnica uniwersytecka ze synnym Collegium Maius, najstarszym
budynkiem uniwersyteckim. Odnowiony uniwersytet staje si orodkiem myli
humanistycznej. Wykadali na nim wybitni wczeni uczeni. Tu rwnie studiowa
Mikoaj Kopernik.
W szesnastym wieku, zwanym zotym wiekiem kultury polskiej, Krakw staje si
orodkiem polskiego renesansu. Na dwr wawelski przyjedaj z Woch wybitni
architekci i rzebiarze. Dawny gotycki zamek na Wawelu przebudowano na
wspaniay renesansowy paac; stare domy i gmachy Krakowa, midzy innymi
Sukiennice, bogato upikszono renesansowymi ozdobami.
Pniejsze wieki rwnie nie przemijaj tu bez ladu. Pami o nich trwa w
pozostaych zabytkach. Wiek siedemnasty pozostawia po sobie sztuk baroku.
Druga poowa dziewitnastego wieku jest okresem naladownictwa stylw
dawniejszych epok. Zbudowano wwczas w stylu neogotyckim gwny gmach
uniwersytetu Collegium Novum.
Stara cz Krakowa przetrwaa do dzisiaj bez zmian. Zachoway si te
fragmenty murw i bram starego Krakowa, midzy innymi Brama Floriaska i
Barbakan, jeden z rzadkich w Europie bastionw tego typu.

39

Oprcz zabytkw architektury i sztuki przetrwao rwnie wiele ciekawych

zwyczajw hejna, ktry co godzina rozbrzmiewa z wiey Mariackiej, Lajkonik,
ktry podczas Dni Krakowa" przypomina o zwycistwie nad Tatarami, szopki
krakowskie i wiele innych. Nadaje to miastu swoisty, niepowtarzalny charakter.
W dziewitnastym wieku na miejscu dawnych fos i nie zachowanej czci
murw obronnych zaoono krakowskie Planty, wspaniay park, ktry otacza zieleni
stare miasto. Latem i zim Planty s ulubionym miejscem spacerw.
Krakw to najpikniejsze miasto Polski. Co rok przyjedaj tu tysice turystw
z kraju i z zagranicy, aby podziwia jego nieprzemijajcy urok.

40

ORLE GNIAZDO
Upyno ju wiele dugich miesicy, jak bratnie plemiona sowiaskie opuciy
dawne swe siedliska szukajc nowych siedzib dla swego dobytku. Duo ich byo,
mnogie tysice. Na czele jechay zastpy konnych wojw odzianych w skry dzikich
zwierzt i zbrojnych w uki, oszczepy i okrge tarcze ocignite skr bawol. U
pasw poyskiway im krtkie miecze elazne. Za nimi, na wozach zaprzonych w
woy i krytych zgrzebnym ptnem, jechay niewiasty, dzieci i starcy, i sprzt
domowy, i ywno, a dalej stada koni jucznych, i krw mlecznych, i tabuny
baranw. Pochd zamykay zbrojne oddziay pieszych ucznikw i oszczepnikw.
Podobna stra ubezpieczaa obie strony wdrujcych plemion.
I tak szli dzie za dniem, niepowstrzymani jak mrowie, torujc sobie toporami
drog wrd puszczy i przeprawiajc si w brd przez wszystkie napotkane rzeki.
Zawieje niene wymroziy ich zim, wiosenne deszcze wysieky, a teraz pieko
upalne soce lipcowe.
Na czele konnej druyny jechali wodzowie plemienni, trzej bracia rodzeni: Lech,
Czech i Ru. Kady z nich, cho na swj sposb dorodny, inny prezentowa wygld i
natur: Lech szczery i pogodny, Ru milczcy i zamknity w sobie, Czech
niespokojny, bystry i ruchliwy.
W poudnie cae plemi przeprawio si przez niewielk rzek, ktra srebrzyst
wstg czya z sob acuch drobnych, malowniczych jezior przebyskujc wrd
drzew w prawo i w lewo. Puszcza rzeda coraz bardziej i wreszcie urwaa si, jakby
ucita toporem.
Przed oczyma idcych roztoczya si pikna i rozlega dolina, a w jej gbi
wznosio si kilka niezbyt wysokich pagrkw oblanych wok wiecem niewielkich
jezior. Na najwyszym wzgrzu wznosi si potny, stary db. Lechowi a oczy
rozemiay si na widok tej uroczej krainy i wstrzyma bezwiednie konia.
A oto od strony najbliszego jeziora wzbi si nagle w gr srebrnopiry ptak, potny
biay orze nioscy zdobycz w szponach, i zatoczywszy szerokie koo nad samotnym
dbem na wzgrzu osiad na jego szczycie witany radosnym kwileniem pisklt. Ru porwa
uk i wspi konia do galopu, ale Lech pooy mu agodnie do na cuglach.
Zaczekaj, mj bracie! Oto sam Bg najwyszy, gromowadny i wszystkowidzcy
wiatowid zsya nam znak swj widoczny. Tego ora biaego przyjmuj za godo ludu
swego, a wok dbu zbuduj grd swj ksicy i od orlego gniazda Gniezdnem go
nazw.
Wojowie i starszyzna wznieli na znak zgody trzykrotne hura", ale brat
ksicy, Ru, zmarszczy sokole brwi i po namyle tak oto odpowiedzia:
Pikna to jest dolina, ale nas jest mnogo jako piasku w tych jeziorach, nie
wyywi wszystkich ta ziemia.
Wic zrobili wiec wszystkich wojw i starszyzny rodw i uradzili zgodnie, i Lech
zostanie tu ze swym ludem, a Czech i Ru pjd dalej szuka dla swych plemion innych
dziedzin. Nazajutrz, poegnawszy si, Czech i Ru odjechali ze swymi wojami.
A tymczasem na rozkaz knezia Lecha w okolicznej puszczy co dzie dudniy
topory i poszstne zaprzgi wow zwoziy na wzgrze z orlim gniazdem potne
pnie dbowe, strzeliste sosny ywiczne i wysmuke, twarde buki. Nim jesie uzocia
okoliczne bory, ju grd ksicy, Gniezdno, sta na najwzniolejszym wzgrzu.

41

A para biaych orw, jakby wyczuwajc, i s dla tego ludu witymi ptakami,
zaprawiaa spokojnie swe mode pisklta do lotu.
Komentarz do tekstu
siedlisko ,
siedziba . siedlisko
dobytek ;
na czele
skra
oszczep
bawoli
poyskiwa
zgrzebny
sprzt
ubezpiecza
wdrowa
niepowstrzymany
torowa
dorodny ,
szczery
pogodny ,
wstg

acuch
malowniczy
bezwiednie
wzbi si
szpony
kwilenie ,
porwa
wspi ,
agodnie
cugle
godo ,
zgod
wyywi
wiec ,
dziedzina ,
rozkaz
dudni ,
wysmuky
nim

INNA WERSJA BANI O SMOKU I KRAKUSIE

Na wzgrzu w Krakowie stoi zamek. Pod zamkiem gboka jama, a w niej
kryjwka smoka. Pacze na brzegu siwa staruszka, porwa jej potwr wnuka
pastuszka. Paczc szukaj bracia nad wod: porwa smok straszny siostryczk
mod. Bydo ryczy, ucieka z pastwisk. A wszdzie lament: Kto nas obroni? Smok
zieje ogniem i wszystkich goni. y wtedy dzielny Krak. Ludzie go prosz: Ocal nas
Kraku! Gow masz mdr i serce mne. Rozmyla Krak noc do rana. Wymyli
sposb: zabi barana. Zabi barana, wypcha go siark. Gdy smok z pieczary
wyszed o wicie, Krak mu barana podrzuci skrycie. Naar si potwr, siarko go
pali. Bije ogonem, biegnie do fali. Wilan wod pije i pije Pk! Nie ma smoka!
Potwr nie yje! I zosta krlem junak z junakw. Lud swj ocalil, zbudowa Krakw.
(wg Stefanii Szuchowej)
Komentarz do tekstu
kryjwka ,
smok
wszdzie
dzielny .
wypcha
fala
pk

potwr
pastwisko
lament ,
siarka
ogon
Wilana woda
junak z junakw .

42

O TRBACZU Z WIEY MARIACKIEJ

Dzie letni, skwarny. Upa cigle wzrasta. Stranicy krakowscy nie strzegli dzi
miasta. Wszyscy zasnli w cieniu murw twardym snem. A tu do miasta zbliaj si
Tatarzy. Chc bogaty Krakw spali i zrabowa.
I co teraz bdzie? Kto ludzi ostrzee? Ale oto trbacz wschodzi na Mariack
wie, eby zagra hejna.
Dostrzeg Tatarw na koniach. Trzeba zawiadomi miasto o napaci!
I z caej siy zacz gra hejna za hejnaem, aby ostrzec ludzi w miecie.
Obudzili si stranicy, pobici Tatarzy musieli ucieka.
A trbka wci graa swj hejna dopty, pki nie umilka przerwana w p nuty.
Zwycistwo! Gdzie trbacz? Sprowadzi go z wiey!
Lecz trbacz ju nie y. Dosiga go strzaa Tatarzyna. Dlatego trbka
przerwaa sw melodi.
Ju teraz wiemy, dlaczego melodia hejnau nagle si urywa. Tak pozostao do
dzisiaj na pamitk tej chwili, gdy trbacz zagra swj ostatni hejna.
Komentarz do tekstu
upa
mury
wiea Mariacka
zwycistwo

zrabowa
hejna
dopty, pki ,
na pamitk

BOE NARODZENIE
Wikszo Polakw wyznaje wiar katolick, dlatego Boe Narodzenie jest
najbardziej ulubionym w Polsce witem religijnym. Obchodzenie tego wita skada
si z mnstwa piknych tradycji i obrzdkw kocielnych.
Dzie przed Boym Narodzeniem, 24-ty grudnia, nazywa si Wigilia. W
centrum tego dnia jest rodzinna kolacja wigilijna, przy ktrej wedug dawnej tradycji
dzieli si opatkiem witym chlebem kocielnym. Na stole koniecznie musz by
karp w galarecie, barszcz i pieroki z grzybami. Jedno miejsce przy stole od dawna
zostawiano dla ubogiego, bezdomnego, podrnego kogokolwiek, kto nie ma
gdzie i z kim spdzi wito. Poboni ludzie wierzyli, e przybycie takiego gocia
niesie w dom bogosawiestwo i szczcie. Czonkowie rodziny wymieniaj
prezenty i yczenia zdrowia, mioci, pokoju i wszystkiego najlepszego.
Naboestwo w dzie Boego Narodzenia nazywa si pasterk w pami
pasterzy biblijnych, ktrzy zoyli ukony Dziecitku Jezusowi. Jak i w innych krajach
Europy, koniecznym atrybutem Biaych witek jest ozdobiona choinka. Za to
kolda jest starym obyczajem sowiaskim. Podczas jej koldnicy chodz po
domach, piewaniem wysawiaj Chrystusa i przyjmuj poczstunek od gospodarzy.
Komentarz do tekstu
wikszo
wyznawa ()
obchodzenie
wedug ,
karp w galarecie
pieroki

naboestwo
pasterz
zoy ukony
choinka
poczstunek
gospodarz

43

WESOYCH WIT
Wodzimierz Melzacki
Wesoych wit!
Bez martwie,
z barszczem, z grzybami, z karpiem,
z gociem, co niesie szczcie!
Czeka na przecie miejsce.
Wesoych wit!
A w wita
niech si snuje kolda.
I gazki wierkowe
niech Wam pachn na zdrowie.
Wesoych wit!
A z Gwiazdk
pod wieczek un jasn
yczcie sobie najwicej:
zwykego, ludzkiego szczcia!
Komentarz do tekstu
martwienie
na = na niego
przecie
snu si ;

gazka
wierk
zwyky ,
ludzki

WIELKANOCNE WITA
wita Wielkanocne obchodzi si na wiosn (w marcu lub kwietniu). wicone
jajko jest symbolem tego wita jako symbol ycia, ciepa i wielkiej mioci. Na stole
wielkanocnym zawsze duo jedzenia: rne kiebasy, chleby, placki i, oczywicie,
pisanki. Jest taki zwyczaj jak tradycyjne ozdobienie stou zieleni (owies) i
chorgiewk, barankiem z cukru. Rodzice dla dzieci robi zabaw w zajczki
(dzieci szukaj pisanek i prezentw w trawie).
Palmowa Niedziela
***
Pisanki, pisanki, jajka malowane,
nie ma Wielkanocy bez barwnych pisanek.
Pisanki, pisanki, jajka kolorowe,
na nich malowane bajki pisankowe.
Na jednej kogucik, a na drugiej soce,
miej si na trzeciej laleczki taczce.
Na czwartej kwiateczki, a na pitej gwiazdki,
na kadej pisance pikne opowiastki.

44

Komentarz do tekstu
obchodzi
wicony
placek
barwny ,

ozdobienie
chorgiwka ()
pisanka
opowiastka

11 LISTOPADA DZIE NIEPODLEGOCI POLSKI

Przez 150 lat Polska bya pod zaborami trzech mocarstw: Austrii, Niemiec i
Rosji. Przez cay ten okres Polacy dyli do odzyskania niepodlegoci. Dowodem
tego byy powstania zbrojne: kociuszkowskie (1794), listopadowe (1830),
styczniowe (1863), ponadto pomoc wojska polskiego udzielana Napoleonowi,
cezarowi Francji, z ktrego polityk Polacy wizali nadziej na odzyskanie wolnoci.
Dopiero I wojna wiatowa stworzya warunki sprzyjajce wywalczenia wolnoci.
Nie przyszo to atwo. Trzeba byo stoczy wiele walk z okupacyjnymi oddziaami
austriackimi, rosyjskimi i niemieckimi. Potrzebny by wielki wysiek, aby nie tylko kraj
wyzwoli, ale obj i utrzyma w nim wadze.
Tego zadania podj si Jzef Pisudski. Ju nastpnego dnia po powrocie z
wizienia w Magdeburgu 10 listopada 1918 r. obj stanowisko naczelnika pastwa,
jeszcze wprawdzie bez ustalonych granic, ale ju wyzwolonego spod obcej
przemocy. I ten wanie dzie 11 listopada 1918 r. sta si witem narodowym.
W Warzszawie w centrum miasta na wielkim placu znajduje si pomnik Grb
Nieznanego onierza. Tu w urnach umieszczona zostaa ziemia zebrana z miejsc,
gdzie rozgryway si najwaniejsze bitwy o wolno Ojczyzny. Przed Grobem
zawsze stoi warta. Tutaj odbywaj si wszystkie uroczystoci pastwowe, rocznice
wielkich wydarze historycznych. Delegacje obcych pastw rozpoczynaj swoj
wizyt od zoenia wieca na Grobie Nieznanego onierza. Jest to wyraz czci
oddawanej tym, ktrzy polegli za wolno Polski. Szczeglnie uroczycie odbywa
si ceremonia zoenia wiecw w Dniu Zmarych (2 listopada) i w Dniu
Niepodlegoci Polski.
Komentarz do tekstu
by pod zaborami
,
wizienie
dy
zbrojny
dopiero
stoczy walk
wysiek

obca przemoc -
,
stanowisko ,
ustalony
warta
dowd
wyraz czci
szczeglnie

KONSTYTUCJA TRZECIEGO MAJA

Sza wojna z Turcj, ktr rozpocza carska Rosja w sojuszu z Austri.
Przeciwnikiem tej wojny bya koalicja europejska, do ktrej przyczyy si Prusy.
Polska zawara z Prusami przymierze (1790), uwalniajc si spod zalenoci od
Rosji. W tych warunkach zwoano sejm. Ten czteroletni sejm przystpi do prac nad
Konstytucj. Gwnym wsptwrc Konstytucji by marszaek litewski Ignacy

45

Potocki. Czynny udzia w tym dziele bra sam krl Stanisaw August. Duy wkad
wnis rwnie ksidz Hugo Kotaj.
Ogoszenie Konstytucji ustalono na dzie 3 maja 1791 r. Tego dnia od
wczesnego rana na plac Zamkowy cigniy tumy mieszkacw stolicy. Za
sztandarami szi rzemielnicy. Przed Zamkiem Krlewskim dla ubezpieczenia
stano wojsko. Po wejciu krla na sal rozpoczy si obrady. Mwiono o
niebezpieczestwie grocym Polsce i potrzebie reformy. Po odczytaniu ustawy
rozpoczy si burzliwe dyskusje. Przeduajce si debaty przerway
zniecierpliwione gone okrzyki zwolennikw Konstytucji: Wiwat krl! Wiwat
Konstytucja! Okrzyki te podchwyci dwudziestotysiczny tum przed Zamkiem.
W tej podniecajcej atmosferze, penej patriotycznego uniesienia, ustawa
zostaa jednomylnie przyjta, a krl j zaprzysig. Nastpnie wezwa posw, aby
udali si do katedry w. Jana dla zoenia przysigi. W drodze towarzyszyy im
rzesze mieszkacw, a marszakw Stanisawa Maachowskiego i Kazimierza
Sapieh niesiono na ramionach.
Uchwalenie Konstytucji wymagao od szlachty dobrowolnego wyrzeczenia si
wielu tradycyjnych przywilejw i praw dla dobra ogu! Wprawdzie nie zniesiono
paszczyzny, ale chopw wzito pod opiek prawa i rzdu. W zakresie spraw
politycznych Konstytucja scalaa pastwo polskie i litewskie, znosia liberum veto i
woln elekcj krla.
Konstytucja Trzeciego Maja bya pierwsz konstytucj w Europie. Na pamitk
ogoszenia konstytucji ustanowiono, e dzie 3 maja bdzie witem narodowym.
Konstytucja Trzeczego Maja pozostaa symbolem odrodzenia narodu.
Komentarz do tekstu
warunek
wsptwrca
tum
zniecierpliwiony
ramiona
rzd ,

odrodzenie
wczesny
obrady
zwolennik
wyrzeczenie .
bra czynny udzia

PRZESZO POLSKI W PIENI MAZUREK DBROWSKIEGO

Nie kada pie moe by hymnem, tak jak nie kady czowiek jest
bohaterem, tak pisa Stanisaw Hadyna.
Po ostatnim rozbiorze Polska zostaa wymazana z mapy Europy. Jednak
Polacy nigdy si z tym faktem nie pogodzili. Nadzieje budziy Legiony
Dbrowskiego, ktre rodziy si na ziemi woskiej przy boku Napoleona.
Wielkim zwolennikiem Legionw i przyjacielem Dbrowskiego by Jzef
Wybicki. Skazany zaocznie przez wadze pruskie na kar mierci, wyemigrowa do
Parya. I oto przyjecha do maego miasteczka Regio Emilia, gdzie mia si odby
uroczysty przegld Legii. By wanym gociem z Parya. W olbrzymiej sali, jak
opisuje Stanisaw Hadyna, zgromadzia si starszyzna z modszymi dowdcami
wojskowymi. Czekano na jego przemwienie. Mia plan przemwienia zapisany na
kartce, ktr woy do kieszeni. Dobrze to pamita. Mia mwi o Legionach, o
Bonapartem, o wiernoci, honorze. Ju go wywoano. Sign po kartk. To nie bya

46

kartka z planem przemwienia. To bya kartka ze sowami pieni, ktr dla Legionw
uoy podczas nocy. Za oknem maszerowali onierze, piewajc jak piosenk. I
naraz bysna myl. Obywatele! onierze! Zamiast przemwienia zapiewa gono:
Jeszcze Polska nie zgina,
pki my yjemy,
co nam obca przemoc wzia,
szabl odbierzemy.
Marsz, marsz, Dbrowski,
z ziemi woskiej do Polski!
Za twoim przewodem
zczym si z narodem
Wszyscy zerwali si, stanli na baczno, cho nikt im nie kaza. A on piewa
dalej
Teraz ju wszyscy podchwycili refren: Marsz, marsz, Dbrowski
Wzruszony Dbrowski podszed i ucisn do przyjacielowi.
Jzef Wybicki w cigu jednej nocy zdziaa wicej ni w cigu caego ycia.
Niejedna pie, opera zostanie zapomniana tej piosenki nie zapomni ju nikt.
Wkrtce zdobya midzynarodowy rozgos. Pojawiy si liczne przekady na
jzyki angielski, bugarski, francuzski, czeski, rosyjski. Na melodi Mazurka powstao
wiele hymnw i pieni sowiaskich.
Komentarz do tekstu
bochater
rozbir Polski
zwolennik
uroczysty
dowdcy
obca przemoc
sta na baczno ,

pogodzi si
woski
kara mierci
olbrzymi
honor
zczy si
wzruszony

KRAKW
O pochodzeniu imienia i pocztkach dawniej stolicy polskiej opowiada ludowa
legenda. Wedug niej miasto zostao zaoone na wzgrzu Wawel, gdzie miay a
chytry Krak zwyciy strasznego smoka. Od imienia Kraka miasto nazwano
Krakowem.
Od dwunastego do siedemnastego wieku miasto byo stolic i rezydencj
monarchw polskich. W wieku czternastym Krakw piknie rozbudowano. W roku
1364 zaoono tam jedn z najstarszych uczelni w Europie Uniwersytet
Jagielloski.
W wieku szesnastym Krakw staje si centrum polskiego renesansu. Na dwr
krakowski przyjedaj synni woscy architekci i rzebiarze. Gotycki zamek na
Wawelu a rwnie inne stare gmachy przebuduje si w stylu renesansowym.
Obecny Krakw jest jednym z najpikniejszych miast Europy prastarym a
zarazem nowoczesnym. Sercem dawnego Krakowa jest Wawel. Co dzie tysice
turystw ogldaj zamek krlewski, gdzie si znajduj cenne zbiory dzie sztuki,

47

oraz katedr gotyck z grobami monarchw polskich i wybitnych obywateli tego

kraju. Na Rynku Starego Miasta mieci si najciekawsze zabytki gotycki gmach
ratusza, Sukiennice (hale targowe), Koci Mariacki z wielkim otarzem Wita
Stwosza, oraz pomnik Adama Mickiewicza z piedestaem ozdobionym postaciami
bohaterw z utworw poety. Na Starym Miecie warto obejrze take fragmenty
redniowiecznych murw obronnych oraz Planty wspaniay park, zaoony na
miejscu nie zachowanej czci murw.
Dzi Krakw liczy ponad 740 tysicy mieszkacw. To duma kadego Polaka,
jest bo nie tylko bezcennym muzeum, lecz take wielkim centrum przemysowym i
kulturalnym.
Komentarz do tekstu
pochodzenie
wedug
zwyciy
smok
budowa
rzebiarz
nowoczesny
sztuka
katedra

wybitny
obywatel
hala targowa
ozdobi
posta
bohater ,
warto
mur obronny
zachowa
duma

CZSTOCHOWA
Klasztor na Jasnej Grze w Czstochowie istnieje ju ponad 600 lat
(ufundowany w 1382 r.). Sta si gwnym centrum ycia religijnego w Polsce ze
wzgldu na znany ju na caym wiecie obraz Matki Boskiej Czstochowskiej
Czarnej Madonny. Sprzed tego obrazu przed wiekami wyruszali krlowie I hetmani
na pola bitew I wracali z podzikowaniem za odniesione zwycistwa. W 1655 r.
klasztor zosta oblony przez wojska szwedzkie. Broni go ksidz Augustyn
Kordecki. Obrona ta zasyna jako cud sprawiony za porednictwem Matki Boskiej.
W zbiorach klasztoru znajduje si wiele pamitek, drogocennych I skromnych,
otaczanych jednakow troskliwoci. Mona zobaczy monstracje ofiarowane przez
krla Zygmunta I i papiea Jana XXII, szkatu, ktr mia w niewoli carskiej
Tadeusz Kociuszko, piro Henryka Sienkiewicza, urny z prochami pomordowanych
i drut kolczasty z obozw koncentracyjnych, krzye Virtuti Militari najwysze
odznaczenia za obron kraju, i Zot R dar Jana Pawa II.
Corocznie z caej Polski i innych krajw wyruszaj pielgrzymki, aby przed
obrazem Matki Boskiej pomodli si o lepsz przyszo, o zdrowie dla siebie i
najbliszych.
Jasna Gra dla Polakw to jako Wawel dla Krakowa i Zamek Krlewski w
Warszawie.
Komentarz do tekstu
istnie
ze wzgldu
ksidz ( )

wyrusza ,
podzikowanie
prochy pomordowanych

48

otaczany
ofiarowany
drut kolczasty
corocznie

troskliwo
cud
obozy koncentracyjne
przyszo

WARSZAWSKIE TEATRY
Plac Teatralny to jedno z najpikniejszych miejsc w Warszawie. Na jego
pnocnej stronie znajduje si niewielki, barwny skwer, na ktrym wznosi si ku
niebu pomnik Bohaterw Warszawy Nike. Poudniow cz placu zamyka
monumentalny klasyczny gmach Teatru Wielkiego, wschodni i zachodni domy
mieszkalne. Ich szczliwi mieszkacy mog na co dzie cieszy si piknem, ktre
stworzyli wielcy artyci.
Gmach Teatru Wielkiego, dzieo synnego woskiego architekta Antonia
Corazziego [Koracjego] zosta wzniesiony w roku 1833 (tysic osiemset trzydziestym
trzecim). Od tego czasu po dzie dzisiejszy mieci si w nim warszawska opera i
balet. Rwnie w roku 1833 znalaz w nim sw sta siedzib najstarszy polski teatr
Teatr Narodowy. Zosta on zaoony z inicjatywy krla Stanisawa Augusta w roku
1765 (tysic siedemset szedziesitym pitym).
Rok 1765 (tysic siedemset szedziesity pity) jest wielk dat w dziejach
teatru polskiego, nowo powstay teatr by bowiem pierwszym staym, zawodowym
teatrem publicznym, a aktorzy grali w nim wycznie w jzyku polskim. Od roku 1799
(tysic siedemset dziewidziesitego dziewitego) do 1814 (tysic osiemset
czternastego) dyrektorem Teatru Narodowego by Wojciech Bogusawski, wietny
dramatopisarz, a take znakomity aktor, reyser i pedagog. Wojciecha Bogusawskiego nazywaj Polacy ojcem teatru polskiego.
W roku 1944 (tysic dziewiset czterdziestym czwartym) hitlerowscy okupanci
pal Teatr Wielki. Po wojnie powraca on stopniowo do ycia, od roku 1945 (tysic
dziewiset czterdziestego pitego) do 1965 (tysic dziewiset szedziesitego
pitego). Pierwszy otrzyma sal w odbudowanej czci gmachu Teatru Wielkiego
Teatr Narodowy. W 1949 (tysic dziewiset czterdziestym dziewitym) roku
zainaugurowa on swj pierwszy powojenny sezon sztuk Wojciecha
Bogusawskiego Krakowiacy i Grale".
Na ukoczenie odbudowy caego gmachu warszawiacy musieli poczeka jeszcze
16 (szesnacie) lat do roku 1965 (tysic dziewiset szedziesitego pitego).
Rok 1965 (tysic dziewiset szedziesity pity) jest wan i pamitn dat:
19 (dziewitnastego) listopada 1965 (tysic dziewiset szedziesitego pitego)
roku, w dwusetn rocznic powstania Teatru Narodowego odbya si inauguracja
dziaalnoci Teatru Wielkiego uroczystym przedstawieniem opery Straszny dwr"
Moniuszki.
Od placu Teatralnego ulic Senatorsk, a nastpnie Krakowskim Przedmieciem mona doj do Paacu Staszica, ktry by wzniesiony rwnie przez
Corazziego. Na lewo od Paacu Staszica znajduje si gmach Teatru Polskiego. Jest
to jeden z modszych teatrw warszawskich. Zosta zaoony przed pierwsz wojn
wiatow, w 1913 (tysic dziewiset trzynastym) roku, przez wybitnego reysera
Arnolda Szyfmana, ktry przez dugie lata sprawowa w nim funkcj dyrektora.
Arnold Szyfman zgromadzi znakomity zesp aktorski, dziki ktremu wkrtce po
zaoeniu Teatr Polski sta si, obok Teatru Narodowego, reprezentacyjn scen

49

stolicy. W czasie okupacji Teatr Polski podzieli los pozostaych teatrw

warszawskich: zosta zniszczony przez okupanta. Niedugo po wyzwoleniu, w 1946
(tysic dziewiset czterdziestym szstym) roku, Teatr Polski wznawia sw
dziaalno, zachowujc nadal charakter jednej z najwietniejszych scen stolicy.
Idc od Teatru Polskiego w d ku Wile, dochodzimy do nadwilaskiego
bulwaru, a bulwarem do potomka warszawskiej Syreny. Przy bulwarze mieci si
teatr Ateneum. Zaoy go w roku 1929 (tysic dziewiset dwudziestym dziewitym)
Stefan Jaracz, znakomity i cieszcy si wielk popularnoci aktor i spoecznik.
Jego teatr rozpocz sw prac w tej dzielnicy robotniczej, ktra bya w owym czasie
jedn z uboszych dzielnic Warszawy. wietny zesp aktorski dawa wybitne
przedstawienia sztuk wspczesnych i klasycznych. Wikszo publicznoci
stanowili robotnicy gwnie kolejarze studenci i postpowa inteligencja.
W 1939 (tysic dziewiset trzydziestym dziewitym) roku teatr Ateneum zosta
spalony przez hitlerowcw, a Stefan Jaracz, zasuony dyrektor i aktor, wywieziony
do obozu w Owicimiu. Po wojnie, w 1951 (tysic dziewiset pidziesitym
pierwszym) roku, Ateneum wznowio swoj dziaalno, stajc si jak dawniej
jednym z najlepszych i najambitniejszych teatrw.
Od Ateneum wiaduktem Poniatowskiego i Alejami Jerozolimskimi mona doj
do Paacu Kultury i Nauki. Mieci si tam kilka teatrw, z ktrych najciekawszym jest
Teatr Dramatyczny. Powsta on w roku 1955 (tysic dziewiset pidziesitym
pitym) w wyniku przeksztacenia Teatru Domu Wojska Polskiego, ktry istnia od
1949 (tysic dziewiset czterdziestego dziewitego) roku. Od pocztku swego
istnienia Teatr Dramatyczny naley do czoowych scen warszawskich.
Naprzeciwko Paacu Kultury i Nauki, na parterze jednego z domw handlowych
Centrum", znajduje si najmodszy teatr stolicy Teatr May. Jest on fili Teatru
Narodowego, ale wystpuj w nim nie tylko artyci sceny narodowej, ale rwnie
studenci i dyplomanci Pastwowej Wyszej Szkoy Teatralnej.
Nie sposb opisa wszystkich teatrw Warszawy. Jest ich wiele, bowiem teatr
od dawna sta si niezbdnym skadnikiem ycia naszej stolicy.
Komentarz do tekstu
pnocny
poudniowy
wschodni
zachodni
pikno .
woski
stay
siedziba ,
bowiem , ,

zawodowy
wycznie
sztuka .
dziaalno
sprawowa
los , ,
wybitny ,
przeksztaceni
niezbdny

50

JAN KOCHANOWSKI
(1530 - 1584)
Jan Kochanowski urodzi si w 1530 roku w Scynie niedaleko Radomia; zmar
nagle w Lublinie w 1584 roku. Wychowywa si w rodzinie ziemiaskiej. Od 1544
studiowa w Akademii Krakowskiej, pniej w Krlewcu i Padwie. Wiele podrowa
po Europie, gdzie nawiza kontakty z przedstawicielami europejskiej literatury i
humanistyki. Po powrocie suy na dworach monowadcw maopolskich. Od okoo
1563 by dworzaninem i sekretarzem Zygmunta Augusta. Po mierci krla osiad na
stale w rodzinnym Czarnolesie, biorc okazjonalnie udzia w yciu publicznym.
Jan Kochanowski zosta najwybitniejszym twrc polskiego renesansu. Wielki talent
Kochanowskiego jest summ i najwyszym osigniciem polskiego Odrodzenia. Przez
wspczesnych nazywany "kochaniem wieku tego", by powszechnie podziwiany i naladowany.
Dziki niezwykemu talentowi Kochanowski zyska sobie miano twrcy polskiej
poezji oraz najwybitniejszego poety Polski krlewskiej.
Komentarz do tekstu
dziki (czemu? komu?)
(? ?)
ziemiaski
podrowa
monowadca ;

najwybitniejszy ( wybitny)
osignicie
nagle
niezwyky ,

Do Magdaleny
Uka mi si, Magdaleno, uka twarz swoj,
Twarz, ktra prawie wyraa r oboj.
Uka zoty wos powiewny, uka swe oczy,
Gwiazdom rwne, ktre prdki krg nieba toczy.
Uka wdziczne usta swoje, usta rane,
Pere pene, uka piersi miernie wydane
I rk alabastrow, w ktrej zamknione
Serce moje. O gupie, o myli szalone!
Czego ja pragn? O co ja, nieszczsny, stoj?
Patrzc na ci, wszystk wadz straciem swoj;
Mowy nie mam, pomie po mnie tajemny chodzi,
W uszu dwik, a noc dwoista oczy zachodzi.
Komentarz do tekstu
twarz
toczy .
prawie XVIII .
wdziczny ;
powiewny ,
mierny , ,
prdki . ;
szalony
prawie wyraa r oboj . .

Cytaty Kochanowskiego
Jakoby te rok bez wiosny mie chcieli,
Ktrzy chc, eby modzi nie szaleli.

51

A jeli komu droga otwarta do nieba, tym co su ojczynie.

O nierzdne krlestwo i zginienia bliskie,
Gdzie ani prawa wa, ani sprawiedliwo ma miejsca,
Ale wszystko zotem kupi trzeba!
Synu mj, susznie si zy czowiek mierci boi,
Ale si jej dobremu lka nie przystoi,
Bo zy mniema, e wszystek ju na wieki ginie,
A dobry prawie wtenczas do portu przypynie.
Komentarz do tekstu
szale ; ,
zginienie
way ,
susznie ,

nierzdny ,
lka si ,
mniema , ,

IGNACY KRASICKI
(1735 - 1801)
Ignacy Krasicki urodzi si 3 lutego 1735 roku w Dubiecku nad Sanem w zuboaej
magnackiej rodzinie, ktra przeznaczya go do stanu duchownego. Zmar 14 marca 1801
roku w Berlinie. Uczy si we Lwowie, w Rzymie i Warszawie, a wrd jego przyjaci by
midzy innymi krl Stanisaw August. Pniejszy krl uczyni go swym kapelanem i
wsppracownikiem. W 1772 roku, w wyniku pierwszego rozbioru Polski, zosta
poddanym krla pruskiego. Nie zerwao to jednak jego zwizkw z krajem.
W caej swej twrczoci Krasicki sowa kieruje do polskiego spoeczestwa, a
do dzi dnia uwaany jest za czoow posta polskiego owiecenia.
Jego twrczo jest bardzo rnorodna i nadal aktualna. W jego utworach
odnajdujemy midzy innymi takie tematy jak ludzka natura i jej wady, kodeks
moralny, dobro Polski. Zostay one czytelnikowi przedstawione w bardzo ciekawej
postaci, a mianowicie poprzez humor, satyr i ironi.
Komentarz do tekstu
zuboay
magnacki ( magnat)
kapelan ;
wsppracownik .
w wyniku (czego?)
rozbir . ()

kierowa ;
czoowy ;
posta ;
wada ;
poprzez -

BANIE KRASICKIEGO
Dzieci i ojciec
Bi ojciec rzg dzieci, e si nie uczyo;
Gdy odszed, dzieci rzg ze zoci spalio.
Wkrtce znowu Ja krnbrny na plagi zarobi,
Ojciec rzgi nie znalaz i kijem go obi.
Dobroczynno
Chwalia owca wilka, e by dobroczynny;

52

Lis to syszc spyta j: "W czyme tak uczynny?"

"I bardzo rzecze owca niewiele on pragnie.
Moderat! Mg mnie zaje, zjad mi tylko jagni".
Czowiek i wilk
Szed podrny w wilczurze, zaszed mu wilk drog.
"Znaj z odziey rzek czowiek co jestem, co mog".
Wprzd si rozmia, rzek potem czeku wilk ponury:
"Znam, e saby, gdy cudzej potrzebujesz skry".
Pan i pies
Pies szczeka na zodzieja, ca noc si trudzi;
Obili go nazajutrz, e pana obudzi.
Spa smaczne drugiej nocy, zodzieja nie czeka;
Ten dom skrad; psa obili za to, e nie szczeka.
Komentarz do tekstu
krnbrny
plaga ,
kij
dobroczynny

pragn
skra
szczeka
wilczura

ADAM MICKIEWICZ
(1798 - 1855)
Biografia Mickiewicza jest przykadem losw pierwszego pokolenia Polakw
"urodzonych w niewoli", pokolenia romantykw, ktre po wojnach napoleoskich
podjo trud tworzenia nowego sposobu mylenia o wiecie, nowej kultury narodowej, a take nowych form walki o niepodlego.
Mickiewicz przyszed na wiat 24 grudnia 1798 r. w Zaosiu na dawnych
ziemiach litewskich. Wychowywa si w pobliskim Nowogrdku; po ukoczeniu
miejscowej szkoy uda si na studia filologiczno-historyczne do Wilna. W roku 1811
razem z najbliszymi przyjacimi Mickiewicz zaoy tajne Towarzystwo Filomatw
(Mionikw Nauki), a nastpnie Towarzystwo Filaretw (Mionikw Cnoty).
Stowarzyszenia te miay na celu przygotowanie modziey do dziaalnoci w rnych
dziedzinach ycia narodu pozbawionego wasnej pastwowoci. Literackim wyrazem
tej atmosfery i dowiadcze staa si midzy innymi Pie filaretw (1820), a
najoglniejszym programem ideowym "Oda do modoci" (1820).
Po wykryciu w roku 1823 organizacji filomackich Mickiewicz zosta zmuszony
na osiedlenie si w gbi Rosji. W Petersburgu, Odessie i Moskwie zetkn si z
rosyjskim yciem literackim, bywa w salonach rosyjskiej elity intelektualnej.
Komentarz do tekstu
los
walka
niepodlego
uda si
dziaalno

dziedzina
dowiadczenie
najoglniejszy ( oglny)
zmusi

53

Oda do Modoci
Razem, modzi przyjaciele!...
W szczciu wszystkiego s wszystkich cele;
Jednoci silni, rozumni szaem,
Razem, modzi przyjaciele!... []
Cho droga stroma i liska,
Gwat i sabo broni wchodu:
Gwat niech si gwatem odciska,
A ze saboci ama uczmy si za modu! []
Komentarz do tekstu
sza
stromy ;
ama , ;

liski
gwat
odciska ,

Pie Filaretw
Hej, uyjmy ywota!
Wszak yjem tylko raz;
Niechaj ta czara zota
Nie prno wabi nas.

Heje do niej wesoo,

Niechaj obiega w koo.
Chwytaj i do dna chyl
Zwiastunk sodkich chwil.

Po co tu obce mowy?
Polski pijemy mid;
Lepszy piew narodowy
I lepszy bratni rd.

W ksig greckich, rzymskich steki

Wlaze, nie eby gni;
By bawi si jak Greki,
A jak Rzymianin bi.
Ot tam siedz prawnicy,
I dla nich puchar staw
Dzisiaj trzeba prawicy,
A jutro trzeba praw. [...]
Komentarz do tekstu

uywa .
ywot
wszak
nie prno
stek
puchar

wabi ,
chyli ; .
zwiastunka
obcy
prawnik ,
prawica ,

BOLESAW PRUS
(1847 - 1912)
Bolesaw Prus, w yciu codziennym Aleksander Gowacki, y w latach 1847-1912 i
by wybitnym pisarzem i publicyst, wsptwrc polskiego realizmu. Pisywa powieci,
ale rwnie publicystyk, felietony a take znakomite nowele. Gra przeomow rol w
unowoczenieniu powieci polskiej: pierwsza polska powie naturalistyczna (Placwka),
panorama ycia Warszawy 1878-1879 (Lalka), powieci spoeczno-obyczajowe (Emancypantki), historiko-polityczne (Faraon); humoreski, nowele.

54

W powieci Prusa Lalka akcja toczy si w Warszawie, za bohaterem jest

warszawski kupiec Stanisaw Wokulski zakochany w arystokratce Izabeli ckiej.
Komentarz do tekstu
wsptwrca
lalka
znakomity ,
spoeczno-obyczajowy
unowoczenienie ( nowoczesny)
spoeczny

obyczajowy 1. ; 2. ,
placwka

Panna Izabela
(wedlug powiesci Boleslawa Prusa Lalka)
Panna Izabela bya niepospolicie pikn kobiet. Wszystko w niej byo oryginalne i
doskonae. Wzrost wicej ni redni, bardzo ksztatna figura, bujne wosy blond z
odcieniem popielatym, nosek prosty, usta troch odchylone, zby perowe, rce i stopy
modelowe. Szczeglne wraenie robiy jej oczy, niekiedy ciemne i rozmarzone, niekiedy
pene iskier wesooci, czasem jasnoniebieskie i zimne jak ld. Uderzajca bya gra jej
fizjognomii. Kiedy mwia, mwiy jej usta, brwi, nozdrza, rce, caa postawa, a nade
wszystko oczy, ktrymi zdawao si, e chce przela swoj dusz w suchacza. Kiedy
suchaa, zdawao si, e chce wypi dusz z opowiadajcego. Jej oczy umiay tuli,
pieci, paka bez ez, pali i mrozi
Dla niej nie istniay pory roku, tylko wiezna wiosna, pena agodnego wiata,
ywych kwiatw i woni. Nie istniay pory dnia, gdy nieraz przez cae miesice kada
si spa o smej rano, a jadaa obiad o drugiej po pnocy. Nie istniay rnice
pooe geograficznych, gdy w Paryu, Wiedniu, Rzymie, Berlinie czy Londynie
znajdowali si ci sami ludzie, te same obyczaje, te same sprzty, a nawet te same
potrawy: zupy z wodorostw Oceanu Spokojnego, ostrygi z Morza Pnocnego, ryby
z Atlantyku albo z Morza rdziemnego, zwierzyna ze wszystkich krajw, owoce ze
wszystkich czci wiata. Dla niej nie istniaa nawet sia cikoci, gdy krzesa jej
podsuwano, talerze podawano, j sam na ulicy wieziono, na schody wprowadzano,
na gry wnoszono. Woalka chronia j od wiatru, kareta od deszczu, sobole od
zimna, parasolka i rkawiczki od soca. I tak ya z dnia na dzie, z miesica na
miesic, z roku na rok, wysza nad ludzi, a nawet nad prawa natury.
Komentarz do tekstu
niepospolicie
doskonay
prosty
ksztatny ,
rozmarzony

odchylony
pera
wraenie
uderzajcy ,

HENRYK SIENKIEWICZ
(1846 - 1916)
Henryk Sienkiewicz jest wybitnym polskim prozaikiem i publicyst. Henryk
Sienkiewicz zyska saw jednego z najwikszych twrcw prozy polskiej i wiatowej jako
autor powieci historycznych, pisanych "ku pokrzepieniu serc". W cyklu zwanym Trylogi (Ogniem i mieczem, 1884, Potop, 1886, Pan Woodyjowski, 1887-88) zawar

55

niezwykle barwny i sugestywny, cho wyidealizowany, obraz ycia i wydarze dziejowych

w Polsce XVII w. (w dobie wojen kozackich, najazdu szwedzkiego, wojen z Turcj w latach
1648-72). W powieci Krzyacy (1900) da wspania wizj zmaga rycerskiej Polski z
zakonem krzyackim a do zwycistwa w bitwie pod Grunwaldem. W powieci z czasw
Nerona Quo vadis (1896, za ktr w 1905 roku otrzyma Nagrod Nobla) ukaza
duchowy tryumf chrzecijastwa nad przemoc imperium rzymskiego.
Komentarz do tekstu
przemoc ;
zwycistwo
doba . ()
barwny
niezwyky
krzyak (zakon krzyacki)
pokrzepi , ;

wspaniay ;
otrzyma
zmaganie
zawiera ()
najazd
dzieje (wydarzenia dziejowe)
sugestywny ; ;

Akte i Ligia
(wedlug powiesci Henryka Sienkiewicza Quo vadis?)
Przed Akte, dawn kochank Nerona, schylay si niegdy najwysze gowy w Rzymie.
Lecz ona i wwczas nawet nie chciaa si miesza do spraw publicznych i jeli kiedykolwiek
uywaa swego wpywu na modego wadc, to chyba dla wyproszenia dla kogo litoci. Cicha
i pokorna, zjednaa sobie wdziczno wielu, nikogo za nie uczynia swym nieprzyjacielem.
Nie potrafia jej znienawidzi nawet Oktawia. Wiedziano o niej, e kocha zawsze Nerona
mioci smutn i zbola, ktra yje ju nie nadziej, ale tylko wspomnieniami chwil, w ktrych
w Nero by nie tylko modszym i kochajcym, ale lepszym. Wiedziano, e od tych wspomnie
nie moe oderwa duszy i myli, ale niczego ju nie czeka
Ligia, narzuciwszy z ufnoci dziecka rce na szyj Akte, rzeka:
Ty dobra jeste, Akte.
Akte, ujta pochwa i ufnoci, przycisna j do serca, a nastpnie
uwolniwszy si z ramion dziewczyny odpowiedziaa:
Moje szczcie mino i rado mina, ale za nie jestem.
Po czym ja chodzi szybkimi krokami po izbie i mwi do siebie jakby z rozpacz:
Nie! I on nie by zy. On sam myla wwczas, e jest dobry, i chcia by
dobrym. Ja to wiem najlepiej. To wszystko przyszo pniej... gdy przesta kocha...
To inni uczynili go takim, jak jest to inni i Poppea!
Tu rzsy jej pokryy si zami. Ligia wodzia za ni czas jaki swymi bkitnymi
oczyma, a wreszcie rzeka:
Ty go aujesz, Akte?
auj! odpowiedziaa gucho Greczynka.
I znw pocza chodzi ze cinitymi jakby z blu rkoma i twarz bezradn.
A Ligia pytaa niemiao dalej: Ty go jeszcze kochasz, Akte? Kocham...
Po chwili za dodaa:
Jego nikt prcz mnie nie kocha...
Nastao milczenie.
Komentarz do tekstu
schyla si

smutny

56

wwczas ;
wpyw
wadca
lito ;
wdziczno
wiele
potrafi
rozpacz ,

zbolay
narzuci ,
ufno . ;
ujty .
przycisn
ramiona
j .
krok

JAN KASPROWICZ
(1860-1926)
Jan Kasprowicz urodzi si w Szymborzu pod Inowrocawiem w rodzinie chopa
analfabety. Studiowa filozofi i literaturoznawstwo na niemieckich uniwersytetach w Lipsku
oraz we Wrocawiu. Podczas studiw uprawia publicystyk i poezj, wsppracujc z
rnymi polskimi czasopismami. Za dziaalno w kkach socjalistycznych by dwukrotnie
aresztowany przez prusk policj i osadzony na p roku w wizieniu.
Po zwolnieniu z wizienia, w wieku 28 lat przenis si do Lwowa, gdzie spdzi
kolejne 35 lat ycia. Zajmowa si dziennikarstwem oraz publicystyk spoeczn,
krytycznoliterack i teatraln, pracujc przez dwa lata w redakcji dziennika Kurier Polski i
przez kolejne cztery (1902-1906) w redakcji dziennika Sowo Polskie. Rwnoczenie
niezwykle wydajnie pracowa zarwno naukowo, jak i literacko, tworzc sw wielk
poezj. W 1909 na Uniwersytecie Lwowskim obj katedr literatury porwnawczej,
specjalnie dla niego utworzon. Jako samouk opanowa w stopniu doskonaym
klasyczn acin i grek oraz francuski i angielski. Jego dzieem s liczne przekady i
krytyczne wydania wielkich dzie literatury: greckiej (Ajschylos, Eurypides), angielskiej
(Szekspir, Marlowe, Byron, Shelley, Keats, Tagore, Swinburne, Wilde i inne), niemieckiej
(Goethe, Schiller), francuskiej (Vauvenargues, Bertrand, Rimbaud, Maeterlinck), woskiej
(d'Annunzio), norweskiej (Ibsen), holenderskiej (Heijermans). By tytanem pracy. Natura
obdarzya go wyjtkowym zdrowiem i siln postaw. Stanisaw Lem pisa o nim: Mia w
caej swej postaci oryginalno literackiego cygana, ruchliwo dziennikarza, ktrym na
dugi okres zrobia go konieczno zarobkowania, humor dobrego kompana i wwczas
ju powag profesorsk.
Komentarz do tekstu
uprawia -
osadza
wizienie
kolejny
dziennikarstwo
woski ( Wochy)

posta ,
ruchliwo
okres ()
konieczno
powaga
postawa , ,

Z ksigi Z chaupy
Chaty rzdem na piaszczystych wzgrkach;
Za chatami krpy sad winiowy;
Wierzby siwe poschylay gowy
Przy stodoach, przy niskich obrkach.
Pot si wali; pioun na podwrkach;
Tu r konie, rycz chude krowy,

57

Tam si zwija dziewek wieniec zdrowy

W kranych chustkach, w koralowych sznurkach.
Szare chaty! ndzne chopskie chaty!
Jak si z wami zroso moje ycie,
Jak wy, proste, jak wy, bez rozkoszy...
Dzi wy dla mnie wspomnie skarb bogaty,
Ale wspomnie, co zawi obficie
Hej! czy przyjdzie czas, co zy te sposzy?!...
Komentarz do tekstu
krpy
stodoa ,
obrek
pot ,
pioun
chustka ,

szary
ndzny , ,
zawi .
obficie
sposzy ,

Witajcie, kochane gry,

O, witaj droga ma rzeko!
I oto znw jestem z wami,
A byem tak daleko!

Z Ksigi ubogich
Dzielili mnie od was ludzie,
Wrzaskliwy rozgwar miasta,
I owa mieszna cierpliwo,
Co z wyrzeczenia wyrasta.

Oddalne to s przestrzenie,
Pustkowia, bezpodne gusze,
Przerywa je tylko tsknota,
Co ku wam pdzi dusz.

I ona mnie wreszcie przygnaa,

e widz was oko w oko,
e sysz, jak szumisz, ty wodo,
Szeroko i gboko.

Tak! Chodz i patrz, i sucham

O jake tu mio! jak mio!
I ledz, czy co si tu moe
Od kiedy nie zmienio?

Nic, jeno w chacie przydronej

Zmar mj przyjaciel leciwy
I uschy dwie wierzby nad rowem,
Straniczki wiosennej niwy.

A za to wieym si liciem
Pokryy nasze jesiony
I jaskry si zoc w trawie
Zielonej, nie pokoszonej.

A za to pyn od pola
Twrcze podmuchy wiecznoci,
Co mier na ycie przetwarza
I cieki myli mych proci.

Witajcie, kochane gry,

O, witaj, droga ma rzeko!
I oto znw jestem z wami,
A byem tak daleko!
Komentarz do tekstu
wrzaskliwy
podmuch
przestrze
cieka , ,
pdzi
proci ;
wreszcie
jesion
leciwy .. ,
przetwarza ,
wyrzeczenie ,

58

JULIAN TUWIM
(1894-1953)
Julian Tuwim pseudonim literacki Jan Wim (urodzi si 13 wrzenia 1894 w
odzi, zmar 27 grudnia 1953 w Zakopanem), wybitny polski poeta, jeden z
najpopularniejszych poetw dwudziestolecia midzywojennego. Zosta zaoycielem
i liderem grupy poetyckiej Skamander w roku 1919. Poezja Tuwima bya wwczas
inspirowana twrczoci Leopolda Staffa. Zosta czonkiem a zaoycielem Zwizku
Artystw i Kompozytorw Scenicznych (ZAiKS). W 1939 emigruje poprzez Rumuni
do Francji, a po jej kapitulacji, poprzez Portugali i Brazyli do USA. W roku 1946
wraca do kraju. Autor tekstw kabaretowych, wspautor i redaktor pism literackich i
satyrycznych ('Skamander', 'Wiadomoci Literackie'). Tumacz literatury rosyjskiej,
midzy innymi A. Puszkina (Jedziec miedziany), W. Majakowskiego (Obok w
spodniach). Autor popularnych wierszy dla dzieci.
Komentarz do tekstu
zaoyciel
Jedziec miedziany

kufer c
Obok w spodniach

Ciemna noc
Czowieku dwigajcy,
usid ze mn.
Pomilczymy, popatrzymy
W t noc ciemn.
Zdejm ze siebie
Kufer dbowy
I odpocznij.
W ciemn noc wlepimy razem
Ludzkie oczy.
Mwi trudno. Nosza cika.
Chleb kamienny.
Mwi na nic. Dwa kamienie
W nocy ciemnej.

59

. FRAZY
ZNAJOMO
Chciabym pani si przedstawi.
Poznajmy si!
Przedstawmy si sobie!
Pozwoli pani, e si przedstawi?
Jak pan si nazywa?
Jak si nazywasz?
Jak (brzmi) pana nazwisko?
A pan jak ma na imi?
A panu jak na imi?
A ty jak masz na imi?
Panowie si nie znaj...
pan Nowicki...
pan Kowalski
Zapoznajcie si...
Poznajcie si...
Poznaj si z panem N.
Przedstaw si panu N.
Bardzo mi mio!
Ciesz si bardzo z poznania pana (pani)!
To dla mnie wielki zaszczyt!
(My) ju si znamy.
Skd ja pana znam?
Skd my si znamy?
Czy pan mnie (nie) poznaje?
Znam pana z widzenia
Znam pana ze syszenia
POWITANIE
Dzie dobry!
Dobry wieczr!
Cze!
Siemanko! ()
Czoem!
Serwus!
Witamy!
Witajcie!
Witaj!
Witam pana (pani)!
Witam pana (pani) serdecznie!
Moje uszanowanie!
Dzie dobry (dobry wieczr) jeszcze raz.

( )
() !
!
? ?
?
?
?
() () ?

-
-
(
)
- .

() !
!
.
?
?
() ?
.
.

! !
! !
! !
!
!
!
!
!
!
( ).
.

60

Jak si pastwo maj?

Co u pana (pani, pastwa) sycha?
Jak (ci) leci?
Jak ci si powodzi?
Co porabiasz?
Co nowego?
Co u ciebie sycha?
Jak zdrowie?
Jak (twoje, cenne) zdrwko (zdrweczko)?
Jak pan (pani) si czuje?
Jak pana (pani) samopoczucie?
Dzikuj, (u mnie wszystko) dobrze
Dzikuj, niele
Dzikuj, wszystko jak zwykle (bez zmian itp.)
Wszystko gra
Szafa gra
Niele
Znonie
Wszystko po staremu
Wszystko jak zawsze
Nic si nie stao
Niezbyt dobrze
Okropnie
Fatalnie
Kiepsko
Ciesz si, e pana (ciebie) widz!
Dobrze, e pana (ciebie) spotykam!
Co za mie spotkanie!
Co za spotkanie!
Co za (mia) niespodzianka!
Kogo ja widz!
Kop lat!
A, ju jeste!
Ach, to ty?
POEGNANIE
Do widzenia!
Do zobaczenia!
Do rychego zobaczenia!
Do jutra!
egnam pana (pani, pastwa, was)!
egnaj!
Wszystkiego dobrego!
Wszystkiego najlepszego!
Bywaj (zdrw)!
Pozwlcie, e si poegnam!

() ?
() ?
( ) ?
() ?
?
?
?
?
(, )
?
?
?
, ( ) .
, .
, ..

, ()!
, () !
!
!
() !
!
!
() !
, !

!
!
!
!
!
!
!
!
()!
!

61

() na razie!
(No to) pa!
Do nastpnego!
Tymczasem!
Trzymaj si!
Dobranoc!

ZWRCENIE SI
Przepraszam bardzo!
Suchaj! Suchajcie!
Uwaga!
Prosz o chwil uwagi!
Prosz pastwa!
Przyjaciele!
Panie i panowie!
Tak? Sucham pana (pani)?
Sucham?
Co?
Czym mog suy?
O co chodzi?
Co takiego?
Prosz powtrzy.
No?
Czego?
Nie wiem, prosz pana.
Tego to ja nie wiem.

, !
! !
!
!
!
!
!
? ?
?
?
?
?
?
, .
?
?
.

GRATULACJE I YCZENIA
Gratuluj (panu, ci) + . ..
Winszuj panu + . ...
Winszuj panu z okazji...
Gratuluj sukcesu!
Gratuluj z okazji uzyskania matury!
Gratuluj z okazji uzyskania dyplomu!
Winszuj z okazji lubu!
Gratuluj zampjcia!
Gratuluj oenku!
Gratuluj potomka!
Gratuluj z okazji urodzenia si dziecka
(narodzin syna, crki)!
Serdecznie gratuluj...
Czy mog (ju) pogratulowa?
Ciesz si razem z panem (z tob).
Wesoych wit (Boego Narodzenia)!
Skadam (najlepsze) yczenia z okazji
Nowego Roku!
Do siego roku!
Szczliwego Nowego Roku!
Skadam (najlepsze, najserdeczniejsze,
najszczersze) yczenia z okazji...

(, )

!
!

!
!
!
!
!
!
!
(, )!
!
?
().
!
!
!
!

62

dnia urodzin!
imienin!
rocznicy lubu!
ycz ci (panu)...
ycz duo sukcesw!
Z caego serca ycz...
Z okazji (czegokolwiek) ycz...!
W dniu urodzin ycz...!
W tym radosnym dniu ycz...!
ycz dobrego wypoczynku!
ycz jak najszybszego powrotu do
zdrowia!
Smacznego!
ycz szczliwej drogi!
Powodzenia!
ycz ci duo szczcia!
ycz udanej podry!
Zamania karku!
Wielu lat ycia!
Sto lat! ()
Ubierz si cieplej!
Bd zdrw!
Powracaj do zdrowia!
Nie martw si!
Nie lkaj si!
Nie tra odwagi!
Uszy do gry!
Uwaaj na siebie!
Niech ci bdzie dobrze!
Chciabym yczy panu (tobie) duo
szczcia!
Dzikuj za yczliwe sowa!
Panu take ycz szczcia!
Wzajemnie!
Daj Boe! Daby Bg!

!
!
!
()
!

(-) ..!
...!
..!
!
!
!
!
!
!
!
, !
!
!
!
!
!
!
!
!
()
!
!
!
!
- ! !

WDZICZNO

Dzikuj, owszem.
, .
Dzikuj, nie.
, .
Dzikuj panu za...

Dzikuj ci za prezent.
.
Dzikuj panu.
.
Dzikuj panu za to, e...
,
Dzikuj bardzo.
.
Z caego serca dzikuj panu za...

Jestem panu tak wdziczny, e brak mi , !
sw!
Musz podzikowa panu za...

Jestem panu bardzo wdziczny!
!

63

Stokrotnie dzikuj!
Dzikuj za uwag!
Nie ma za co!
Nie warto o tym mwi!
To drobiazg!
Nie wiem, jak panu dzikowa!
Dzikuj, wzajemnie.
Pozwl ucisn twoj rk!
PRZEPROSZENIE
Przepraszam! Pan (pani) wybaczy!
Przepraszam ci!
Prosz mi wybaczy!
Przepraszam za...
Przepraszam za spnienie!
Prosz przebaczy mi mj bd.
Przepraszam, to moja wina.
Przepraszam za to, e...
Bardzo przepraszam!
Prosz o przebaczenie!
Chciabym prosi pana o przebaczenie.
Wybacz, jeli moesz!
Prosz (bardzo)!
Nie szkodzi!
Nic nie szkodzi!
Ale skd!
To drobiazg!
No to dobrze!
Dobra!
No to dobra!
Niech tam!
PROBA
Daj...
Zrb...
Przynie...
Napisz...
Zadzwo...
Powiedz...
Prosz, daj...
Pan bdzie askaw da...
Bardzo pana prosz...
Mam do pana (do ciebie) usiln prob...
Chciabym prosi (poprosi)...
Czy mog pana poprosi...?
Czy mgbym pana prosi...?
Czy mona poprosi pana o...?
Prosibym pana...

!
!
!
!
!
, !
.
!

!
!
()!

!
.
, .
,
!
!

.
, !
!
!
!
!
!
, !
!
, !
!

,
, ,

()
?
..?
...?

64

Czy mog...? Czy mona...?

ZGODA, POZWOLENIE,
ODMOWA, ZAKAZ
Prosz.
W tej chwili.
Niech tam.
Nie ma rady.
Chcc nie chcc, ale trzeba.
Ma pa racj (suszno).
Racja! Susznie!
Zgadza si!
Oczywicie.
Ot to.
Ot wanie.
Zgoda.
Dalej nie trzeba. Wszystko jasne.
Obawiam si, e to wanie tak.
Tym lepiej!
Wcale nie.
Nie mog si z panem zgodzi.
Jest pan w bdzie. Pan si myli.
Jestem innego zdania.
Oczywicie, e nie.
Nie ma o tym mowy.
Jestem przeciw.
Tego nie wiem.
Bro Boe!
Nic podobnego.
To niemoliwe.
Czyby?
Czy to prawda?
Wtpi, by...
Bardzo w to wtpi.
Wszystko si zdarza.
Pan chyba artuje.
Nie mog powiedzie.
Pan wie lepiej.
Nie jestem pewien.
To ci dopiero! adna historia!
I tak, i nie.
Jak bym chcia...
Czy to rzeczywicie tak?
Tak, prosz.
Tak, oczywicie.
Co za pytanie!
Spokojna gowa.
Moesz na mnie liczy.
Chwileczk!

?
, ,
,
.
.
.
.
, .
.
!
!
.
.
.
.
. .
, .
!
.
.
.
.
, .
.
.
.
!
.
.
?
?
,
.
.
, , .
.
.
.
!
, .

?
, .
, .
!
.
.
!

65

Momencik!
Nie mog.
Niestety...
Na nieszczcie...
Z przyjemnoci... bym..., ale nie mog.
Chtnie... bym..., ale nie mog.
Chciabym..., ale...
Bardzo auj, ale...
Nie wolno.
Niestety, nie wolno.
Ja bym pozwoli, ale...
Nie pozwalam...
Zabraniam...
Nie mog pozwoli...
W adnym wypadku! W adnym razie!
Za nic!
Nie ma mowy!
Wykluczone!
Nie, nie i jeszcze raz nie!

! !
.


.., .
.., .
..,
,
.
, .
,

!
!
!
!
, !

66

. DIALOGI
Na ulicy
A:
Przepraszam pana, jak mona std dojecha do (Biblioteki Narodowej;
uniwersytetu; Dworca Centralnego)?
Musi pani wsi do (autobusu, tramwaju numer trzydzieci trzy/ pitki,
dwjki, pitnastki) i wysi na drugim (trzecim) przystanku.
Czy ten tramwaj (autobus) jedzie do
Nie, powinien pan wsi do
Dzikuj bardzo!
B:
Prosz bardzo, czy mogaby pani (mgby pan) mi powiedzie, jak (gdzie)
mam i do (placu Zwycistwa; hotelu Brystol, ogrodu Saskiego)?
Prosz i prosto, potem na prawo (na lewo). / W tym kierunku. / prawej
(lewej) stronie. / Pierwsza ulica na prawo. / Druga ulica na lewo. / Prosz i do tego
duego bloku, a potem skrci na prawo.
C:
Prosz pana (pani), gdzie si znajduje plac Konstytucji?
Idzie pan(i) w zym kierunku; musi pan(i) zawrci.
Czy to daleko std?
Nie, bardzo blisko. / O, to kawaek!
W sklepie
A:
Prosz pani?
Dzie dobry! Prosz o (trzy deka kiebasy; kilo jabek; soik kawy; kostk
masa; tabliczk czekolady).
Prosz pani! Co jeszcze?
Nie, dzikuj! Ile pac?
Prosz paragon do kasy.
B:
Prosz pana (pani)?
Dzie dobry! Chcia(a)bym kupi prezent dla ony (ukochanej; ma;
przyjaciela; co na pamitk pobytu w Polsce). Czy mogaby pani mi pokaza (ten
materia; ten portfel; ten krawat; te korale; te perfumy; co z bursztynw)?
Owszem, prosz bardzo!
Prosz pokaza mi co w lepszym gatunku (innym kolorze / deseniu).
Prosz. Moe to by?
Tak, oczywicie! / Niestety, nie widz nic odpowiedniego. Przepraszam pani!
W kawiarni / cukierni / barze mecznym / restauracji
A:
Prosz pastwa?
Prosimy o kaw.
Du? Ma? Ze mietank czy bez?
Dla mnie ma czarn, prosz bardzo.
A dla mnie du bia z cukrem.
Chciaabym jeszcze dwie gaki lodw bananow i waniliow.

67

Chwileczk, zaraz przynios.

B:
Prosz pani?
Dzie dobry! Chodzi mi o dwa ciastka, ale nie mog wybra. Moe mi pani
co poradzi?
Polecam te czekoladowe i z wini.
Dzikuj bardzo!
Prosz uprzejmie.
C:
Prosz stolik na dwie / cztery osoby.
Prosz o jadopis.
Zup / drugiego dania jeszcze nie wybralimy.
Co pan mgby nam poleci?
Prosz o (surwk, saatk msn / rybna; barszcz czysty, barsz z uszkami,
urek, pomidorow, jarzynow; kotlet schabowy / z ziemniakami / z buraczkami / z
fasol / z groszkiem; pieroki; sok pomaraczowy / winogronowy, czekolad,
herbat; co z herbatnikw, budy, galaretk).
Czy mona to zamieni?
Prosz o rachunek.
Na dworcu
Prosz bardzo, gdzie tu jest informacja (poczekalnia; rozkad jazdy; kasa
biletowa)?
Chciabym si dowiedzie, jakie pocigi s do (Poznania; Brzecia;
Krakowa; Moskwy).
O godzinie (drugiej, pitej) odjeda pocig osobowy (pospieszny; ekspres)
do / pan(i) pospieszny godzinie...
Kiedy jest nastpny pocig?
Nastpny odjeda za dwie godziny.
Jak dugo jedzie si do...
Za ptory godziny bdzie pan(i) na miescu.
Chcia(a)bym zamwi (zarezerwowa) bilety do na dzie
Prosz bilet pierwszej (drugiej) klasy n pocig pospieszny (osobowy) do ...
ktory odjeda godzinie 0:05 (zero pi).
yczy pan(i) sobie wagon dla palcych czy dla niepalcych?
Prosz wagon dla niepalcych.
W pocigu
Prosz, gdzie jest przedzia (miejsce) numer
Czy s jeszcze wolne miejsca?
Wszystkie s zajte. / Jest jeszcze jedno wolne miejsce.
Prosz zarezerwowa dla mnie to miejsce. Zaraz wracam.
Czy mog postawi swoj walizk na gr?
Kiedy bdzie mona otrzyma bielizn pocielow?
Chcia(a)bym pj do wagonu restauracyjnego. Czy mogaby
przypilnowa moich bagay?
Pan(i) pozwoli, e zapal?
Nie, to jest wagon dla niepalcych.
Tu jest za gorco (za chodno), czy mona otworzy (zamkn) okno?
Tak, prosz bardzo! / Niestety, mam katar, prosz nie otwiera.

pani

68

, .. / .. , .. . . 3, .
: , 2003. 320 .
, .. ( . . . ): . . . . . . /
... : . , 2001. 108 .
, .. / .., ... .: . ., 1987. 403 .
, .. . : . / ..,
... : - . -, 1990. 139 .
: . . . / . .., ...
: - . -, 1993. 52 .
: . . . . . . /
. ... : - . -, 1983. 42 .
:
/ . .., ... .: - . -, 1977. 374 .

/ . ... .: - . -, 1998. 326 .
, .. : : 2 . / ..,
.., ... .: MAAL, 1994. 174 .
Bogusawski, A. Ilustrowany sownik rosyjsko-polski, polsko-rosyjski: w 2 t. /
[Link]. Warszawa: Wiedza powszechna, 1993. 1178 s.
Cienkowska, H. Nasz jzyk polski: w 2 zeszytach / [Link]. Warszawa:
Wydawnoctwo szkolne i Pedagogiczne, 1988. Zesz.1. 30 s.; Zesz.2. 35 s.
Gawdzik, Witold. Pisz i opowiadam. Klasa II / [Link]. Warszawa:
Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, 1990. 127 s.
Karolak, St. / [Link], [Link]. Warszawa:
Wiedza powszechna, 1977. 568 s.
Metera, H. Poradnik metodyczny do podrcznika kl. III/IV Strze polskiej mowy /
[Link]. Lublin: Fundacja pomocy szkoom polskim na wschodzie im. Tadeusza
Goniewicza, 1995. 344 s.
Stypka, A. wiczenia gramatyczne w klasach 4-8 / [Link]. Warszawa, 1990. 335 s.

Antologia poezji polskiej. Wyd.: Sara, 2004. 560 s.
Kochanowski, Jan. Dziea wybrane. Wyd.: Zielona Sowa, 2004. 208 s.
Krasicki, Ignacy. Satyry. Wyd.: Ksika i Wiedza, 1952. 92 s.
Literatura polska [Link]
Mickiewicz, Adam. Wiersze. Wyd.: Czytelnik, 1975. 508 s.
Prus, Bolesaw. Lalka. Wyd.: Zielona Sowa, 2004. 596 s.
Sienkiewicz, Henryk. Quo vadis. Wyd.: Zielona Sowa, 2004. 392 s.
rda Internetowe. Skarby Literatury Polskiej [Link]

69

1

(DEKLINACJA RZECZOWNIKW)
Liczba pojedyncza
P
M.

RM
(nieyw.)
sklep

kamie

RM
(yw.)
minister
robotnik
poeta

RN

-a

ciana
ziemia
noc

-a
-a

D.

sklepu
kamienia

-u
-a

ministra
robotnika
poety

-a
-a
-y

ciany
ziemi
nocy

-y
-i
-y

C.

sklepowi
kamieniowi

-owi
-owi

robotnikowi
ministrowi
poecie

-owi
-owi
-e

cianie
ziemi
nocy

-e
-i
-y

B.

sklep
kamie

robotnika
ministra
poet

-a
-a
-

cian
ziemi
noc

-
-

N.

sklepem
kamieniem

-em
-em

robotnikiem
ministrem

-em
-em

cian
ziemi

-
-

poet

noc

Ms.

sklepie
kamieniu

-e
-u

pobotniku
ministrze
poecie

-u
-e
-e

cianie
ziemi
nocy

-e
-i
-y

W.

sklepie
kamieniu

-e
-u

robotniku
ministrze
poeto

-u
-e
-o

ciano
ziemio
nocy

-o
-o
-y

drzewo
mieszkanie
imi
zwierz
muzeum
drzewa
mieszkania
imienia
zwierzcia
muzeum
drzewu
mieszkaniu
imieniu
zwierzciu
muzeum
drzewo
mieszkanie
imi
zwierz
muzeum
drzewem
mieszkanie
m
imieniem
zwierzciem
muzeum
drzewie
mieszkaniu
imieniu
zwierzciu
muzeum
drzewo
mieszkanie
imi
zwierz
muzeum

-o
-e
-
-
-um
-a
-a
-a
-a
-um
-u
-u
-u
-u
-um
-o
-e
-
-
-um
-em
-em
-em
-em
-um
-e
-u
-u
-u
-um
-o
-e
-
-
-um

70

Liczba mnoga
P

RM
(niemskoosobowe)
sklepy
-y
kamienie
-e

RM
(msko-osobowe)
ministrowie
robotnicy
poeci

-owie
-y
-i

ciany
ziemie
noce

-y
-e
-e

D.

sklepw
kamieni

-w
-i

ministrw
robotnikw
poetw

-w
-w
-w

cian
ziem
nocy

-y

C.

sklepom
kamieniom

-om
-om

robotnikom
ministrom

-om
-om

cianom
ziemiom

-om
-om

poetom

-om

nocom

-om

M.

RN

B.

sklepy
kamienie

-y
-e

robotnikw
ministrw
poetw

-w
-w
-w

ciany
ziemie
noce

-y
-e
-e

N.

sklepami
kamieniami

-ami
-ami

robotnikami
ministrami

-ami
-ami

cianami
ziemiami

-ami
-ami

poetami

-ami

nocami

-ami

pobotnikach
ministrach

-ach
-ach

cianach
ziemiach

-ach
-ach

poetach

-ach

nocach

-ach

robotnicy
ministrowie
poeci

-y
-owie
-i

ciany
ziemie
noce

-y
-e
-e

Ms.

W.

sklepach
kamieniach

sklepy
kamienie

-ach
-ach

-y
-e

drzewa
mieszkania
imiona
zwierzta
muzea
drzew
mieszka
imion
zwierzt
muzew
drzewom
mieszkanio
m
imionom
zwierztom
muzeom
drzewa
mieszkania
imiona
zwierzta
muzea
drzewami
mieszkania
mi
imionami
zwierztami
muzeami
drzewach
mieszkaniac
h
imionach
zwierztach
muzeach
drzewa
mieszkania
imiona
zwierzta
muzea

-a
-a
-a
-a
-a

-w
-om
-om
-om
-om
-om
-a
-a
-a
-a
-a
-ami
-ami
-ami
-ami
-ami
-ach
-ach
-ach
-ach
-ach
-a
-a
-a
-a
-a

71

2

(DEKLINACJA PRZYMIOTNIKW I ZAIMKW)
Liczba pojedyncza
P
M.

D.

C.

B.

N.

Ms.

RM
(nieyw.)
nowy
-y
tani
-i
ten

mj

nowego
-ego
taniego
-ego
tego
-ego
mojego,
-ego
mego
nowemu
-emu
taniemu
-emu
temu
-emu
mojemu,
-emu
memu
nowy
-y
tani
-i
ten

mj

nowym
-ym
tanim
-im
tym
-ym
moim,
-im
mym
-ym
nowym
-ym
tanim
-im
tym
-ym
moim,
-im
mym
-ym

RM
(yw.)
nowy
tani
ten
mj
nowego
taniego
tego
mojego, mego
nowemu
taniemu
temu
mojemu,
memu
nowego
taniego
tego
mojego, mego
nowym
tanim
tym
moim, mym
nowym
tanim
tym
moim, mym

RN

-y
-i

-ego
-ego
-ego
-ego

nowa
tania
ta
moja
nowej
taniej
tej
mojej, mej

-a
-a
-a
-a
-ej
-ej
-ej
-ej

-emu
-emu
-emu
-emu

nowej
taniej
tej
mojej, mej

-ej
-ej
-ej
-ej

-ego
-ego
-ego
-ego
-ym
-im
-ym
-im
-ym
-ym
-im
-ym
-im
-ym

now
tani
t
moj, m
now
tani
t
moj, m

-
-
-
-
-
-
-
-

nowe
tanie
to
moje
nowego
taniego
tego
mojego,
mego
nowemu
taniemu
temu
mojemu,
memu
nowe
tanie
to
moje
nowym
tanim
tym
moim, mym

nowej
taniej
tej
mojej, mej

-ej
-ej
-ej
-ej

nowym
tanim
tym
moim, mym

-e
-e
-o
-e
-ego
-ego
-ego
-ego
-emu
-emu
-emu
-emu
-e
-e
-o
-e
-ym
-im
-ym
-im
-ym
-ym
-im
-ym
-im
-ym

72

Liczba mnoga
P
M.

D.

C.

B.

N.

Ms.

RM
(niemskoosobowe)
nowe
-e
tanie
-e
te
-e
moje, me
-e
nowych
-ych
tanich
-ich
tych
-ych
moich,
-ich
mych
-ych
nowym
-ym
tanim
-im
tym
-ym
moim, mym
-im
-ym
nowe
-e
tanie
-e
te
-e
moje, me
-e
nowymi
tanimi
tymi
moimi,
mymi
nowych
tanich
tych
moich,
mych

-ymi
-imi
-ymi
-imi
-ymi
-ych
-ich
-ych
-ich
-ych

RM
(msko-osobowe)
nowi
tani
ci
moi
nowych
tanich
tych
moich, mych
nowym
tanim
tym
moim, mym
nowych
tanich
tych
moich, mych
nowymi
tanimi
tymi
moimi, mymi
nowych
tanich
tych
moich, mych

-i
-i
-i
-i
-ych
-ich
-ych
-ich
-ych
-ym
-im
-ym
-im
-ym
-ych
-ich
-ych
-ich
-ych
-ymi
-imi
-ymi
-imi
-ymi
-ych
-ich
-ych
-ich
-ych

RN

nowe
tanie
te
moje, me
nowych
tanich
tych
moich,
mych
nowym
tanim
tym
moim,
mym
nowe
tanie
te
moje, me

-e
-e
-e
-e
-ych
-ich
-ych
-ich
-ych
-ym
-im
-ym
-im
-ym
-e
-e
-e
-e

nowe
tanie
te
moje, me
nowych
tanich
tych
moich,
mych
nowym
tanim
tym
moim,
mym
nowe
tanie
te
moje, me

-e
-e
-e
-e
-ych
-ich
-ych
-ich
-ych
-ym
-im
-ym
-im
-ym
-e
-e
-e
-e

nowymi
tanimi
tymi
moimi,
mymi
nowych
tanich
tych
moich,
mych

-ymi
-imi
-ymi
-imi
-ymi
-ych
-ich
-ych
-ich
-ych

nowymi
tanimi
tymi
moimi,
mymi
nowych
tanich
tych
moich,
mych

-ymi
-imi
-ymi
-imi
-ymi
-ych
-ich
-ych
-ich
-ych

73

3
CZASOWNIK. CZAS TERANEJSZY
I koniugacja
Samogoska tematowa E
1
2
3
Bezokol.

pisz
piszesz
pisze

piszemy
piszecie
pisz

myj
myjesz
myje

pisa

myjemy
myjecie
myj
my

kupuj
kupujemy
kupujesz
kupujecie
kupuje
kupuj
kupowa

II koniugacja
Samogoska tematowa I (*Y)
1
2
3
Bezokol.

lubi
lubisz
lubi

lubimy
lubicie
lubi
lubi

le
leysz
ley

leymy
leycie
le

widz
widzisz
widzi

widzimy
widzicie
widz
widzie

dam
dasz
da

damy
dacie
dadz
da

lee

III koniugacja
Samogoska tematowa A (*E)
1
2
3
Bezokol.

czytam
czytamy
czytasz
czytacie
czyta
czytaj
czyta

rozumiem
rozumiemy
rozumiesz
rozumiecie
rozumie
rozumiej
*rozumie

74

4

TRYB ROZKAZUJCY

1
2
3

1
2
3

1
2
3

nios

cigniesz

umrzesz

robi

wypeni

czytam

umiem
nie
niesiesz
cignij
cigniesz
umrzyj
umrzesz
rb
robisz
wypenij
wypenisz
czytaj
czytasz
umiej
umiesz
niech niesie
niesie
niech cignie
cignie
niech umrze
umrze
niech robi
robi
niech wypeni
wypeni
niech czyta
czyta
niech umie
umie

By

bd
niech bdzie

.
niemy
niesiemy
cignijmy
cigniemy
umrzyjmy
umrzemy
rbmy
robimy
wypenijmy
wypenimy
czytajmy
czytamy
umiejmy
umiemy
niecie
niesiecie
cignijcie
cigniecie
umrzyjcie
umrzecie
rbcie
robicie
wypenijcie
wypenicie
czytajcie
czytacie
umiejcie
umiecie
niech nios
nios
niech cign
cign
niech umr
umr
niech robi
robi
niech wypeni
wypeni
niech czytaj
czytaj
niech umiej
umiej

Mie
bdmy
bdcie
niech bd

miej
niech ma

miejmy
miejcie
niech maj

75

.................................................................................................. 3
.................................................................................................... 4
.................................................................................................. 6
............................................................................................
................................................................................
........................................................................................
...................................................................................
.......................................................................................
.................................................................................................
....................................................................................................
................................................................

13
13
20
22
24
26
27
35

................................................ 38
............................................................................... 40
.................................. 50
....................................................................................................... 59
.................................................................................................... 66
........................................ 68
............................................. 68
........................................................................................... 69

76

, ,

02.02.06. .
Arial. 6084 1/16.
.. 4,0. . 150 . 2/53.
-

420008, , . . ., 1/37.
. 292-65-60, 231-53-59.