Вы находитесь на странице: 1из 238

ДЭЛХИЙН УРАН ЗОХИОЛЫН

ШИЛДЭГ 85 БёТЭЭЛ

Эмхэтгэсэн: Г. Аюурзана
ЭРТНИЙ ГЕРЕГ, РОМЫН УРАН ЗОХИОЛ

1. Хомер «Илионы тђђх»


2. Хомер «Одиссейн ђлгэр»
3. Эсхил «Орестын тђђх»
4. Софокл «Эдип хаан»
5. Эврипид «Медея»
6. Аристофан «ёђлс»
7. Родосын Аполлоний «Аргонавтуудын тђђх»
8. Овидий «Хувирлууд»
9. Сенека «Фиест»

ЭРТ БА ДУНДАД ёЕИЙН ХЯТАД ТУУРИУД

10. Шэнь Цзицзи «Шидэт дэр»


11. Ли Фуянь «Зайгуул эр, шидтэн хоѐр»
12. ЛэШи «Тђм хагас зоос»
13. Нэр нь ђл мэдэгдэх зохиогч

«Эр нєхрєє сэхээрђђлэхийн тулд нохойг алсан íь»

СОНГОДОГ ЗУУНУУДЫН ТЕАТР

14. Шекспир «Арван хоѐр дахь шєнє»


15. Кальдерон «Амьдрал бол зђђд»
16. Мольер «Дон Жуан, буюу Чулуун гийчии»
17. Мольер «Хууран мэхлэгч Тартюф»
18. Расин «Федра»
19. Бомарше «Фигаро гэрлэсэн нь»

XIX ЗУУНЫ УРАН ЗОХИОЛ

20. Гѐте «Фауст»


21. По «Мари Рожейн нууц»
22. Мелвилл «Цагаан халам Моби Дик»
23. Уайльд «Дориан Грейн хєрєг»
24. Теккереé «Амьдралын хоосон арилжаа»
25. Стендаль «Пармын хийд»
26. Сю «Парисын нууцууд»
27. Ибсен «Хий ђзэгдлђђд»
28. Хамсун «Виктория»
29. Метерлинк «Сохрууд»
30. Метерлинк «Хєх шувуу>>
31. Достоевский «Ах дђђ Карамазовынхан»

XX ЗУУНЫ УТГА ЗОХИОЛ

АНГЛИ ХЭЛТНИЙ УРАН ЗОХИОЛ

32. Фицжеральд «Уудам сэтгэлт Гэтсби»


33. Фолкнер «Шуугиан, цухалдаан»
34. Набоков «Лолита»
35. Набоков «Ада буюу Гал халуун хђсэл»
36. Сэлинжер «Хєх тариан талбай дунд»
37. Воннегут «Тав дахь нядалгааны цэг, буюу

Балчир жаалуудын загалмайтны аян»

38. Честертон «Пђрэв байсан хђн»


39. Хаксли «Контрапункт»[/color]
40. Оруэлл «1984»
41. Жойс «Улисс»
42. Бэшет «Годог хђлээхђй»

ГЕРМАН ХЭЛТНИЙ УРАН ЗОХИОЛ

43. Музиль «Дђр тєрхгђй хђн»


44. Кафка «Хувирал»
45. Кафка «Шђђх»
46. Кафка «Цайз»
47. Мани « Иосиф ба тђђний ах нар»
48. Хессе «Шилэн эрихний наадаан»
49. Бѐлль «9.30-ийн бильярд»
50. Грасс «Тугалган бємбєр»

ФРАНЦЫН УРАН ЗОХИОЛ

57. Роллам «Жан-Кристоф»


52. Жид «Хуурамч зоос цутгагчид»
53-59. Пруст «Алдагдсан цагийн эрэлд»
60. Моруа «Дурлалын элдэв ааш»
61. Сартр «Огиудас»
62. Вовуар «Хєєрхєн зураг»
63. Ионеско «Сандлууд»
64. Ионеско «Хирснђђд»
65. Камю «Хєндлєнгийн хђн»
66. Камю «Тахал»
67. Саган «Сайн байна уу, гуниг минь»
68. Роб-Грийе «Тєєрдєг хонгилд»
69. Дюрас «Нууц амраг»

ЛАТИН ХЭЛТНИЙ УРАН ЗОХИОЛ

70. Астуриас «Ноѐн Ерєнхийлєгч»


71. Борхес «Зохиомол цадиг»-аас
72. Кортасар «Анги дэвших тоглоом>>
73. Амаду «Дона Флор, тђђний хоѐр эр нєхєр»
74. Маркес «Мартагдсан хурандаа»
75. Делибес «Мариотой хђђрнэсэн таван цаг»
76. Бущати «Татаарын цєл»
77. Эко «Фукогийн дђђжинт цаг»

ЯПОНЫ УРАН ЗОХИОЛ

78. Танизаки «Сюнкиний намтар


79. Мишима «Алтан сђм»
8О. Абэ «Элсний эмэгтэй»

ОРОСЫН УРАН ЗОХИОЛ

81. Белый «Петербург»


82. Пастернак «Живаго эмч»
83. Платонов «Чевенгурын коммун»
84. Газданов «Александр Вольфын сђнс сђђдэр»
85. Соколов «Тэнэгђђдийн сургууль»
ЭРТНИЙ ГРЕК РОМЫН УРАН ЗОХИОЛ

Хомер , ИЛИАДА

Газар дэлхий хђчирхэг баатруудыг даахгђй болохын ђед бурхад тэднийг цєєлєхийн тулд
хамгийн аугаа их тулааныг єдєєсєн нь Троя хотын дайн ажээ. "Илионы хананы ѐроолд эрэлхэг
баатрууд хядагдаж Зевсийн хђсэл биеллээ." Илион ба Троя гэдэг нь бага азийн хойгт, Дарданеллийн
эрэг орчимд оршиж байсан нэгэн хђчирхэг хот улсын хоѐр нэр билээ. Троягийн дайн арван жил
ђргэлжилсэн юм. Герегийн хэдэн арван хаад, голлох жанжаид мянга мянган цэрэг удирдан зуу зуун
хєдєг онгоц хєдєлгєн Трояг дайлаар морддог. Цэргийн гол жанжин нь хамгийн хђчирхэг хаан
болох Аргос хотын захирагч Агамемнон болно. Тђђний дђђ Менелей , дийлдэшгђй Аякс, овжин
Диомед, арга сђйхээт Одиссей, мэргэн ухаант Нестор гээд Грекийн урдаа барьдаг баатрууд уг дйанд
оролцох бєгєєд тэдэн дундаас хамгийн эрэлхэг дайчин нь тэнгисийн охин тэнгэр Фетида бурханаас
тєрсєн Ахилл хэмээх залуу баатар бєлгєє.Ахиллыг дотны анд Патрокл нь дагалджээ. Троячуудыг
болохоор буурал хаан Приам захирч байсан бєгєєд цэргийн жанжин нь тђђний хђђ зоригт Гектор
бєлгєє. Гекторын дэргэд дђђ Парис нь, тэдний талд Азийн олон овог аймаг байлаа. Бђр бурхад
хђртэл уг дайнд оролцсон бєгєєд троячуудад Аполлон бурхан тусалж, грекђђдийг хатан хаан Гера,
охин тэнгэр Афина хоѐр тэтгэж байв. Хамгийн дээд бурхан аянга эзэгнэгч Зевс Олимп уулын
оройгоос тулалдааныг анхааран ажиглаж байжээ.

Дайн юунаас болж эхэлсэн гээч? Пелей хэмээх баатар эр тэнгисийн охин тэнгэр Фетидатай
хуримлаж байж л дээ. Энэ бол бурхад хийгээд хђмђђс хоорондоо ураг барилдсан хамгийн сђђлчийн
тохиолдол бєгєєд чухам энэ гэрлэлтээс л Ахилл тєрсєн юм. Хэрђђлийн охин тэнгэр уг найран дээр
хамгийн ђзэсгэлэн гоо бђсгђйд оногдох алтан алимыг хаясан байна. Мєнєєх алимнаас болж Гера,
Афина, хайр дурлалын бурхан Афродита гурав эвдрэлцжээ. Зевс уг маргааныг тасла гэж Троягийн
хунтайж Парист тушаасан аж. Охин тэнгэрђђд алимыг авахын тулд єєр єєрийнхєєрєє ам гарч, Гера
Парисйг бђх дэлхийн хаан болгоно гэж, Афина хамгийн эрэлхэг, хамгийн мэргэн ухаантйа болгоно
гэж, Афродита хамгийн сайхан бђсгђйн эр нєхєр болгоно гэж амлажээ. Парис алимыг Афродитад
єгсєн байна. ёђнээс хойш Гера Афина хоѐр Троягийн мєнхийн дйаснуудболж, Афродита ч газрын
эмэгтэйгээс тєрсєн Зевсийн охин болох Менелайн эхнэо, хосгђй ђзэсгэлэнт Еленаг урхидан Троядаа
аваачихад нь Парист тусалжээ. нэгэн цагт энэ гоо бђсгђйд бђх Грекийн хамгийн шилдэг баатрууд
сэтгэл алдаж явсан бєгєєд тэд єєр хооорондоо тулалдахгђйн тулд Елена єєрийн эр нєхрєє сонгож
аваг, харин сонгосон хђнээс нь бђсгђйг хэн нэгэн булаах юм бол баатрууд тђђнд дайн зарлана гэж
тогтсон юм санж. Хђн бђр л єєрийгєє сонгогдоно гэдэгт итгэлтэй байсан тул уг тохиролцоо
бђгдийн санаанд нийцжээ. Тэгтэл Елена Менелийг сонгож, харин Менелайгаас Парис эхнэрийг нь
булаачихжээ. Ингээд бђсгђйд хєл алдаж байсан баатрууд дайраар мордов. Тэднээс хамгийн залуу
ганцхан л баатар Еленад сђй тавиагђй бєгєєд ийм тохиролцоонд оролцсоныхоо улмаас биш ердєє л
алдар гавкяа байгуулж нэрээ дуурсгая гэж дайнд явсан байна. Тэр бол Ахилл юм. Дайн 9 жил
ђргэлжилсний эцэст арав дахь онд хамгийн шилдэг хоѐр жанжин хэрэлджээ. Ахилл Агамемнонд
айхтар уурласан байна.

Уурласны учир нь олз хуваахаас ђђдэлтэй. Дайны олз гэдэг цэрэг эрийн цэрэг эрийн хувьд нэр
тєрийн хэрэг юм. Хамгийн шилдэг дайчин хамгийн чухал олзыг хђртдэг бєгєєд тђђнд хувь оноохгђй
байна гэдэг доромжилж буй явдал юм. Энэ удаагийн чухал олз бол Хрисейда Брисейда хэмээх хоѐр
бђсгђй байлаа. Хрисейдаг Агамемнонд, Брисейдаг Ахиллд єгєхєєр тогтоод байж. Гэтэл Хрисейда
нь Аполлон бурханы тайлгаччийн охин байв. Ингээд Аполлон бурхан грекийн цэрэгт далайн євчин
илгээж грекђђд арга буюу Хрисейдаг буцаан єгєхєд хђрсэн байна. Агамемнон єєрийгєє
доромжлогдлоо гэж ђзэн хэрэв Хрисейдаг буцаан авч байгаа бол Ахиллаас Брисейдаг авч єгєхийг
шаарджээ. ёђнд эгдђђцсэн Ахилл "Бид чиний л тєлєє байлдаж байна, олзны хамаг єнгєтэйг чи
авдаг, гэтэл одоо бидний хувийг булаах болов уу, Брисейдаг авбал ава, харин нэг зђйлийг мэдэгтђн,
би дайнд оролцохгђй, хђсвэл чи єєрєє л байлд гэжээ" Ахилл тэнгисийн хєвєєнєє очиж охин тэнгэр
Фетидагаа дуудан "Бурхад надаас урт нас авах уу алдар нэр авах уу гэж асуухад би сђђлийнхийг нь
сонгосонь гэвч Агамемнон намайг доромжилж байна. Ээж минь Кевсийг гуйгаад грекђђдийг
Троячуудад ялагдуулаад єгєєч, тэд надгђйгээр хэн болохоо ойлгог " гэв. Эх нь хђђгийнхээ гуйлтыг
дамжуулахад Зевс зєвшєєрєн толгой дохиход бурханы ђс намирч сђрлэг Олимп бєхєлзжээ.

Ингээд найраглалын гол хэсэг эхлэх бєгєєд 4 єдрийн 4 их тулаан болно. Зевс Агамемноныг хуурч
маш гайхамшигтай ялалтыг зђђдлђђлнэ. Зђђдэндээ итгэсэн Агамемнон тулалдаанд нэн зоримог орох
боловч тухай бђрт ялагдал хђлээн ухрах ажээ.

Тэрээр єєрийнхнийгєє туршин хор шарыг буцалгахаар *Ялагдлаа хђлээгээд буцах уу* гэж асуувал
цаадуул нь харин ч баяртайгаар хєлєг онгоцондоо ухасхийн сууцгааж даруй буцахаар завдах нь тэр.

Олон жилийн дайнд бђгд ядарч залхсан ажээ. Сэргэлэн Одиссей л тэднийг аргадаж, заримыг нь
айлгаж, заримыг нь бђр зодож занчиж байж сая нэг юм тогтоов.

Охин тэнгэр Афина туслахаар ирж, газар дэлхий ширђђн тулалдааны галд хуйхлагдан орь дуу тавьж
байлаа.

Эхний байлдаан халз тулаанаар эхлэж, халз тулаанаар єндєрлєнє.

Грекђђд тройчууд тулалдах зуур, дайны буруутан Парис доромжлогдсон Менелтай халз ђзэлцээд
хэн дийлсэн нь Еленаг аваад дайнаа зогсоохыг санал болгов.

Аль аль талын цэргђђд баярлалдаж, жанжид тэрхђђ тулалдаанд хєндлєнгєєс оролцохгђй гэж
тангараглацгаалаа.

Халз тулааныг ђзэхээр Елена єєрєє хотын хананы оройд гарч ирэв. Тройгийн хєгшчђђл ђнэхээр л
ђзэсгэлэн гоо юм. Ийм олон дайчин эр энэ олон жил тђђний тєлєє цусаа урсгаж байгаа нь гайхалтай
хэрэг огт биш байна гэлцэх аж.

Тулалдаанд Менел Парисыг шархдуулах бєгєєд сэлэм нь хугарахад Паристай нђцгэн гараараа
барилцахаар завдав. Тэгтэл Парисыг хамгаалагч охин тэнгэр Афродита тђђнийг бараан ђђлээр
хулдан нууж, тулалдааны талбараас авч оджээ.

ёђгээр дайны хувь заяа шийдэгдэнт дуусгавар болж болох л байлаа. Харин хонзогногч Гера, Афина
хоѐрт энэ н. бага санагджээ. Тэд Тройг бђрмєсєн устгахыг хђсч байв. Афинагийн явуулгаар
Тройгийн харваач Пандарын тавьсан сум Менелийг шархдуулав.

Ингэснээр эвлэрлийн тухай ярих ямар ч бололцоогђй болж, дахиад л аймшигтай цуст байлдаан
єрнєжээ.

Энэ тулалдааны анхны єдрийн од нь Аргосын хђлэг баатар Диомед байв. Тђђнийг Афина бурхан
єєрєє сумнаас хаацайлж байсан тул тэрээр тройчуудыг хэдэн арваар нь хиар цавчиж орхижээ.
Тђђний єєдєєс Афродита бурхнаас тєрсєн хђђ Эней сєрєн тосоход, Диомед асар том чулуугаар
дэлсчихэв. Хђђгээ бэртчих вий гэж айсан Афродитаг нисэн очиход *Ховын хутгууш минь,
эрчђђлийн дунд тулалдах нь чиний хэрэг биш*гээд бурхны єєрийнх нь гарыг шархдуулчихжээ.
ёђнийг харсан дайны бурхан Арес єєрєє Диомед руу зэрлэгээр уулгалан довтлов. Гэвч Афинагийн
дэмжлэг авсан Диомед Аресийг ч шархдуулчихна. ѓвдсєн бурхан хђрхрэн орилоод тэнгэр рђђгээ
хар бараан ђђл болон хєєрєхєд, нэгэн зэрэг тђмэн цэрэг чарлах шиг болжээ. Троячуудын жанжин
Гектор грекђђдийн хђч Афина бурхны дэмжлэгт байгааг мэдрээд хот руугаа бцаж Троягийн
бђсгђйчђђдээр охин тэнгэрээс хилэнгээ эргђђлэн авч єршєєхийг гђйлгажээ. Тэгээд тулалдааны
талбар руу буцаж явахад нь хаалганы дэргэд эхнэр Андромаха нь хђђгээ тэврэн хђрч ирээд "Битгий
тийшээ яв, чамайг алчихна, чамайг алдсанаас єєрєє ђхэх нь надад амар. Эцгийг минь Ахилл
алчихсан, одоо чи л мини йэцэг эх, эр нєхєр бђх зђйл минь шђђ дээ" гэхэд Гектор "Мэдэж байна аа,
гэхдээ тулаанаас зугтана гэдэг ичгэвтэр хэрэг, мах цусанд тєрсєн хэн ч гэлээ хувь тавилангаас
зугтахгђй шђђ дээ гэж хариулна. Бас

Ариун Троя ч нуран унах биз ээ

Тђђнтэй хамт Приам єєрєє

Агуу их Приамын

Тђмэн иргэл ч эрсдэнэ биз ээ хэмээдэг"

Тђмэн иргэд ч эрсдэнэ биз ээ хэмээдэг

Гектор тулалдааны талбарт илааршсан Парисын хамт буцан ирнэ. Тэр єдрийн байлдааныг мєн л
халз тулаанаар дуусгахаар хоѐр тал тогтох бєгєєд троячуудаас хамгийн хучирхэг нь болох Гектор,
грекуудээс Ахилл байхгђй тул Аякс гарах болдог. Тэд хэи хэндээ тэнцсэн баатрууд тул нар шингэтэл
ђзэлцээд нэг нь нєгєєгєє дийлсэнгуй. Харанхуй болоход тэд хэн хэнийгээ хундэтгэж буйн тэмдэг
болгож бэлэг солилцоод зэр зэвсгээ хураан тарж одов.

Дараагийн єдєр нь, Зевс Фетидад амласнаа хэрэгжђђлж эхэлнэ. Тэрээр бурхадыг уг дайнд
оролдохыг хориглож, дайсагнагч талуудын хувъ тавиланг єєрєє дэнсэлж узлээ. Троячуудын таваг
тэнгэр єєд хєєрч, феакуудийнх ђхэгсдийн хаанчлал руу унажээ. Грекууд шируун цохилт амсан
ухарч, бђр хєлєг онгоцнууд нь зогсож буй далайн эрэг дэх хуарандаа эргэн очжээ. Троячууд
хуарангаас нь холгђйхэн, гал асаан заналхийлж хонов.

Шєнє нь Агамемнон цэргийн зєвлєлєє дууджээ. Тэр сэтгэл санаагаар унаж, бэхлэлтээ орхиод
тэнгис гатлан буцахад ч бэлэн болсон байв. Мэргэн Нестор туунд Ахиллтай эвлэрэхийг зєвлєжээ.
Ингээд тђђн рђђ гурван элч илгээхээр тогтсон нь Одиссей, Аякс, Ахиллын хђмђђжђђлэгч євгєн
Феникс нар байлаа. Ахилл єєрийн анд Патроклын хамт асартаа сууж, лир хєгжим тоглох аж. Тђђнд
Брисеидаг эргђђлэн огч, гомдоосныхоо хариуд асар их хэмжээний тєлєєс тєл ж, Герегт буцаж очсон
хойноо Агамемноны охиныг эхнэр болгон єгч, инжинд нь долоон хот дагуулна хэмээн амлажээ. Энэ
бђхнийг Одиссей уран цэцнээр, Аякс эрс цєлх маягаар, Феникс эртний явдлуудаар жишээ татан нэн
сунжруу єгђђлнэ. Гэвч Ахилл сонсохыг ер хуссэнгђй: «Агамемнон намайг нэгэнт хуурч
доромжилсон, тђђнд ахин итгэж чадахгуй!» гээд гэдийчихэв. Элч тєлєєлєгчид ямар ч амжилтгуй
буцжээ.

Гурав дахь єдєр, шийдвэрлэх гурав дахь тулалдаан. Бурхадаас хэн нэгэн уг тулаанд
оролцчихвий гэсэндээ Зевс єєрєє уулын оргилоос харуулдана. Троягийн тэргђђнд Гектор, Зевсийн
газарт тєрђђлсэн хамгийн суулчийн хђђ болох Сарпедон нар довтолно. Грекђђд хэрхэн зугтаж,
троячууд бђр хуаранд нь тулж ирээд хєлєг онгоцуудыг галдаж байгааг Ахилл асраасаа хђйтнээр
ажиглаж байлаа. Грекђђдийн ялагдлыг хараад Гера тэсч ядан, Зевсийн анхаарлыг сарниулахын тулд
дур хуслийг бадраагч Афродитагийн шидэт бђсийг зђђн ємнє нь хђрч очжээ. Зевсийн хђсэл тачаал
оргилж, тэд ђђлэн борооны ажилд умбав. Тэднийг алтан ђђл халхалж, газар дэлхий цэцэг жимсний
анхилам ђнэрт автлаа. Дурлалд алжаасан Зевсийг гун нойронд автах зуур грекђђд жаал сэхээ авч
Троячуудыг зогсоож чадлаа. Зевс сэрээд Герад: «Тэвчээртэй бай. Бух зђйл чинийхээр болж, грекђђд
ялна. Гэхдээ Ахилл уурлахаа больж, ахин тулалдаанд орсон цагг л тэр шђђ дээ. Би Фетидад тэгээд
амлачихсан юм» гэлээ.

Гэвч Ахиллын уур хилэн намдсангђй. Харин нєхдийнхєє хђнд байдалд орж буйг удаан харж
тэсээгђй Патрокл тђђний оронд тулааны талбар дээр гарч ирлээ. Ахилл тђђнд цэргђђдээ,
троячуудыг айлгадаг хуяг дуулгаа, шидэт морьд хєллєсєн дугуйт тэргээ єгчээ. «Троячуудыг
хуарангаас хєєгєєд гаргачих, хєлєг онгоцуудыг аварчих, тэгээд л болно шђђ! Битгий єєртєє гай
тариарай! Грекђђд бђгд алуулсан ч, чи бид хоѐр л Трояг эзлээд авчих юм чинь!» гэж Ахилл захина
Ахиллын хуяг дууягын барааг харуут троячууд ум хумгђй сарнин зуггжээ. Тэгэхэд нь Патрокл
тэсэлгђй араас нь мєшгин хєєв. Тђђнийг амдан Сарпедон гарч ирэхэд Зевс хђђгээ аврах уу хэмээн
тээнэгэлзэхэд, хоржоонтой Гера: «ёгђй шђђ, хувь тавилангаараа л болог» гэнэ. Сарпедон уулын
нарс шиг намсхийн унахад, эргэн тойронд нь цуст тулаан буцалж, Патрокл улам цаашлан Троя
хотын хаалга тийш тэмцэв. «Буцаач! Трояг чи ч, бђр Ахилл ч авах ѐсгђй юм» гэж Аполлон
хашгирлаа. Патрокл сонссонгђй, тэгэхээр нь Аполлон ђђл бєєгнђђлэн базаад мєр рђђ нь цохиход
тђђний ухаан балартан бамбай, дуулга, жадаа хєсєр унагачихав. Гектор тђђнийг гђйцээн дэлсэхэд,
Патрокл амьсгал хураахын ємнє «Чи Ахиллын гарт ухнэ дээ!» гэжээ.

Патрокл амь ђрэгдсэн, харин єєрийнх нь хуяг дуулгыг Гектор емсч яваа тухай хэл Ахиллд иржээ.
ёрэгдсэи баатрын цогцсыг нєхєд нь арайхийж тулалдааны талбараас авч гарсан бєгєєд троячууд
баяр хєєртэй уухайлан тэднийг мэшгиж байлаа. Ахилл тулалдмаар байвч, зэр зэвсэг алга. Арга
барахдаа хашгирах нь маш аймшигтай байсан тул троячууд зоггусан буцацгаажээ. Шєнє болов.
Ахилл шєнєжин анд нєхрийнхєє араас гашуудан уйлаад, троячуудаас єшєєг нь маш
аймшигтайгаар авахаа тангараглажээ. Энэ ђед тђђний эх Фетидагийн гуйснаар тємрийн дархан,
доголон бурхан Гефест Ахиллд зориулан шинэ зэр зэвсэг хийж суув. Энэ бол євч бђрэн хєє хуяг,
дуулга сэлт бєгєєд бамбай дээр нар, одод, газар, далай, энх амгалан хийгээд дайтаж буй хотууд гээд
бђхий л орчлон хорвоог дђрсэлсэн аж. Тайван хотод нь шђђх хурал хийгээд хурим найр, дайнтай
хотод нь тулаан хийгээд бэхлэлт дђрслэгджээ. Энэ бђхний голд лир хєгжим барьсан дуучин
зурагдсан байна.

ѓглєє нь Ахилл доголон бурханы урласан дуулгаа ємсч, грекђђдийг цуглуулав. Уур хилэн
ньунтарсангђй, гэхдээ тэр одоо Агамемнонд биш, харин дотнын андыг нь хєнєєсєн троячуудад,
Гекторт хилэгнэж байлаа. Агамемнонтой эвлэрье гэхэд цаадхи иь энэ ђгийг нэр тєртэйгээр хђлээн
авч: «Зевс бурхан, хувь заяа хоѐр нђдийг минь сохложээ. Би гэмтэн биш шђђ» гэснээр Брисеида
Ахиллд буцан очиж, асарт нь эрдэнэс баялаг овооров. Харин тзр юуг ч анхаарсангђй, зєвхєн
тулалдахыг, єшєє авахыг л хђсч байлаа.

Дєрєв дэхтулалдаан эхлэв. Зевс хоригоо цуцалж, бурхад аль хђссэн талдаа оролцож болно гэжээ.
Тэнгэрлиг Афина дайны бурхан Арестай, эрхэмсэг Гера гэрэл цацруулсан Артемидатай тулалдах аж
Тэнгис захирагч Посейдон Аполлонтой халз ђзэлцэх ѐстой болтол цаадхи нь гунигтайгаар:
ёхэх ђйлтэй адгийн дорой тєрєлтний тєлєє

Эгнэшгђй бурхад чи бидэнтулалдах гэж ђђ?

ѓнєєдєр тэд цэцэглэвч, маргааш хагдарч ђхнэ

Иймхэн амьтсын дайсагнал єєрсдєд нь л таарах бус уу? гэж хэлсэнд, тэд даруй гараа хумхицгаав.

Ахилл унэхээр аймшигтай байлаа. Тэр Энейг хумхин авсанд бурхад тђђнийг арайхийж салгаж авав.
Учир нь Эней Ахиллын гарт ђхэх учиргђй юм. Тэрээр Ахиллаас ч, Троягаас ч илђђ ихийг ђзэж
туулах ѐстой байсан хэрэг. ђђнд цухалдсан Ахилл троячуудыг тоо томшгуй хядаж, овоолсон хђђр нь
голын урсгалыг боосон тул ус мєрний бурхан Скамандр тђђн руу оволзон дайрав. Харин галын
бурхан Гефест Скамандрыг номхруулжээ.

Амьд улдсэн троячууд хот руугаа зугтацгаав. Харин Ахиллын хуучин хєє хуягийг ємссєн Гектор л
ганцаараа ийн ухрахыг нь зогсоох гэж оролдоно. Ахилл тђђн руу довтлон ирэхэд л Гектор сая
зугтжээ. Гэхдээ энэ нь айснаас гадна бас Ахиллыг бусдаас холдуулах гэсэн давхар арга байлаа. Тэд
хєєцєлдсєєр хотыг гурвантаа гойров. Бурхад тэднийг дээрээс харж байлаа. Зевс «Энэ баатрыг
аварвал яасан юм бэ?» хэмээн тээнэгэлзэхэд Афина: «Хувь заяа нь шийднэ гээгђй бил ђђ!» хэмээн
сануулжээ. Зевс хувь заяаны дэнсэн дээр Гектор, Ахилл хоѐрын заяа тєєргийг дэнслэхэд, энэ удаа
Ахиллынх єєдєє дэгдэж, Гекторынх доош унажээ. Тэгмэгц Зевс Аноллонд Гекторыг орхи, Афинад
Ахиллд тусла хэмээн дохив. Афина Гекторыг барин зогсоосноор тэд халз тулалдах боллоо. «Ахилл,
хэрэв би чамайг албал, хуяг дуулгыг чинь авна, биед чинь гар хђрэхгђй гэдгээ амлая! Чи надад бас
тэгж амлаач» гэж Гекторыг хэлэхэд, Ахилл: «Амлалт єгдєг цаг биш. Патроклын тєлєє би чамайг
хэдэн хэсэг урж тасдан, цусыг чинь уух болно!» гэж хашгирав. Гекторын жад Гефестийн хийсэн
бамбайг оносон ч ђр дђнгђй єнгєрчээ. Харин Ахиллын жад Гекторын хоолойг сђлбэв. Тэр ђхэдхийн
унахдаа: «Бурхадын хонзонгоос айж яв, чи миний араас ирнэ дээ!» гэсэнд, «Мэдэж байна, гэхдээ
урьдаар чи!" гэж Ахилл хариуллаа. Тэрээр дайсныхаа хђђрийг тэрэгнээсээ чирч Трояг тойрон
давхихад, хотын ханан дээр ђрэгдсэн баатрын эцэг хєгшин Приам, бэлэвсэн Андромаха, нийт
троячууд Гекторын араас халаглан уйлалдаж байв.

Патроклын єшєє авагдлаа. Ахилл андынхаа цогцсын дээр троячуудаас олзлогдсон арван хоѐр
хђнийг алж тахилга єргєв. Ингээд ч уур хилэн нь намдсангђй.

Тэрээр Гекторын хђђрийг чирсээр Патроклын булшийг єдєрт гурван удаа тойрч байлаа. Хђђр
салмарч урагдахаар болсон ч, Аполлон бурхан харж хандаж байж л дээ. Эцэст нь энэ хэрэгт Зевс
оролцож, тэпгисийн охин тэнгэр Фетидагаар дамжуулан Ахиллд: «Сэтгэл зђрхээ буу хорсго! Чамд ч
цєєн хоног ђлдсэн. Хђнлэг бай: тєлєєсс аваад, Гекторын биеийг оршуулуулахаар єг» гэж хэлђђлжээ.
Ахилл ч гэмээ хђлээсэн байна.

Шєнє нь Ахиллын асар руу єтєлж євгєрсєн хаан Приам хђрч иржээ. Тєлєєс болгох эд агуурсаар
дђђрэн ачаа хєсєг авчирсан аж. ѓвгєн Ахиллын хєлд хєсєр унаж: «Ахилл, чи єєрийнхєє эцэг
Пелейг санаач! Тэр ч бас хєгшин настай, магадгђй, дайснууд нь тђђнийг дээрэлхэж байгаа ч юм бил
ђђ? Гэхдээ чамайг амьд мэнд, эргэж ирнэ гэдгийг мэдэж буй болохоор туунд хавьгуй амар байгаа.
Би бол орь ганцаар хђн: миний хєвгђђдээс цорын ганц найдвар минь Гектор байлаа. одоо тэр нэгэнт
алга. Эцгийгээ бодоод намайг єрєвдєєч, Ахилл, миний хђђхдђђдийг хєнєєсєн гарыг чинь би ђнсье»
хэмээв.
Ахилл єєрийн эрхгђй уйлан хайлж, тэд хоѐул чангаар орь дуу тавьжээ. Приам Ахиллын холийн
тушаа зоригт Гектор хђђгээ санаж, Ахилл хайрт эцгээ, анд Патроклоо бодож уйлсан нь тэр.

Эн тэнцуу уй гашуу дайснуудыг эвлэрђђлдэг. Ахиллын зђрхэнд ассан хэмжээлшгђй их уур хилэн сая
л нэг намжжээ. Тэр тєлєєсийг авч. Приамд Гекторын цогцсыг єгєєд, хайртай баатраа бунхалж
гђйцтэл нь Трояг тђйвээж тђгшээхгђй гэдгээ амлав. ёђр хаяарахаас ємнєхєн Приам хђђгийнхээ
шарилыг аваад хот руугаа буцлаа. Троя Гектортой салах ѐс гђйцэтгэж эхэллээ. Хєгшин эх нь,
бэлэвсэн гэргий Андромаха нь, энэ дайныг єдєєсєн Елена уйлж байна. Чандарласан тђђдгийн ђнс
нурмыг булшны нђхэнд хийцгээх аж. «Дайчин Гектороо, хєвгђђдээ Троя тийн бунхлав» гэсэн
мєрєєр «Илионы тђђх» тєгсдєг.

Троягийн дайн дуусахад одоо бас ч цєєнгђй ђйл явдал ђлдсээн. Троя хотынхон Гектороо алдсанаас
хойш хэрэмнээсээ цухуйж ч зђрхэлдэггђй юм. Гэвч тэдэн руу Бага Азийн, ђлгэрийн амазонкуудын,
бђр алс Эфиопийн орноос янз бђрийн овог аймгууд туслахаар ирдэг. Тэднээс хамгийн аймшигтай нь
эфиопуудын удирдагч, хар мангас Мемнон. Ахилл тђђнтэй тулалдаж ялан, жинхэнэ алдар суугаа
мандуулна. Улмаар Ахилл Троя хотыг буулган авахаар улайран дайрч байгаад Парисын суманд
єртєн амиа алддаг. Парист Аполлон бурхан тусалдаг бєгєєд сум баатар эрийн амин газар болох
єсгийд ньтусчээ. Энэ домгоос л Ахиллын єсгий хэмээх хэлц ђг ђђдсэн юм. Ахиллыг эрсэдснээс хойш
грекђђд Трояг хђчээр эзлэх аргагђйг ойлгодог. Ингээд сђйхээтэй Одиссей асар том модон морь
сэдэж,тђђн дотор хамгийн дайчин эрс орж нуугдаад, Герегийн гол хђчин нутаг буцсан мэт сэтгэгдэл
тєрђђлэн далайд хєвж оддог.

Энх цаг ирсэнд баярласан троячууд дайсны орхин одсон модон морийг ялалтын бэлгэдэл болгон
залахаар олзуурхаж, хэрмийн хаалгаар багтахгђй болохоор нь ханаа нураан байж хотдоо оруулна.
Энэ бол Троя хотыг газрын хєрснєєс ђђрд арчигдахад хђргэсэн алхам байлаа. Шєнє нь грекђђд
гарч, их цэрэг нь ч буцан ирж баяраа тэмдэглэж буй троячуудыг хяддаг. Энэ талаар Вергелийн
«Энейн дуулал»-д дараа нарийвчлан єгђђлнэ.

ОДИССЕЙ

Троягийн дайныг бурхад єдєєсєн бєгєєд гол зорилго нь газар дэлхий дээр хђчирхэг баатруудын
эрин ђеийг дуусгаж, єнєєгийн дорд хђмђђсийн цаг ђеийг бий болгоход оршиж басныг нэгэнт
дурдсан билээ. Тийм ч учраас Троя хотын хананы дэргэд амиа алдаагђй баатрууд буцах замдаа ђхэх
ѐстой байв.

Герегийн жанждаас амьд ђлдэгсдийн ихэнх нь Троя руу ирсэн тэр л замаараа буюу Эгейн тэнгисээр
бєєндєє буцжээ. Тэднийг замынхаа яг дунд хђрэх ђес Тэнгисийн бурхан Посейдон хђчит хар шуурга
тавьж, хєлєг онгоцууд бут ђсрэхэд живэх нь живж, хад мєргєн ђхэх нь ђхэцгээсэн байна. Онцгой
тавилантай хђмђђс л тэндээс амь гарсан бєгєєд амьд ђлдээд ч мєн л амаргђй зам туулцгаасан юм.
Гагцхђђ хєгшин Нестор л Пилос хот дахь єєрийн хаанчлалд амар мэнд хђрч чадсан гэдэг. Дээдийн
хаан Агамемнон аймшигт шуурганаас эсэн мэнд гарсан биш, тєрєлх Аргосдоо бђр ч илђђ аймшип
ђхлээр, єєрийн эхнэр, тђђний нууц амраг хоѐрын хорлолоор хорвоог орхижээ. Энэ тухай хожим нь
яруу найрагч Эсхил эмгэнэлт жђжит бичсэн билээ. Эцсийн эцэст Еленагаа буцаан авсан Менелай
шуурганд хєєгдєн холын Египетэд хаягдсан бєгєєд тєрєлх Спартдаа очих гэж мєн ч урт удаан
замыг туулжээ. Гэхдээ л овжин ђйхээт Одиссей гэртээ харих гэж арван жил (дахиад нэг Троягийн
дайн ђргэлжилсэнтэй тэнцэх хугацаа) зарцуулсан нь хэн бђхнийхтэй харьцуулшгђй урт, бас бэрх
адал явдлаар дђђрэн байлаа. Тђђний хувь заяаны тухай Хомер хоѐр дахь аугаа туульсаа хайлсан юм.
«Илионы тђђх» бол баатарлаг туульс агаад ђйл явдал нь Дайны талбарт єрнєдєг. Харин «Одиссейн
ђлгэр» ахуйн шинжтэй, ђлгэрийи маягтай. Нэг талаас ђлэмж биетэн, мангас чєтгєрийн эзэмшил
шидэт хязгаар єгђђлэгдэж, нєгєє талд Одиссейн эргэн ирэхийг хђлээж суугаа эхнэр Пенелопа, хђђ
Телемах нарын нь амьдран буй Итака арал дээрх бяцхан хаант улс нь гардаг. «Илионы тђђх»-ийн
єгђђлэмжийн тєвд «Ахилл хилэгнэсэн нь»хэмээн нэрлэж болох ганц л хэсгийг гол болгон авсан
байдагчлан, «Одиссейн улгэр»-т мєн тђђний урт удаан аяллын тєгсгєл хэсэг, сђђлчийн хоѐр адал
явдлыг туулан Итакадаа эргэн харьж буй тухай л єгђђлдэг. ѓмнєхх бусад явдлуудын тухай Одиссей
найраглалын дунд хэсэгт найран дээр тун товчхон (Нийт 300 орчим хуудаснаас 50-д нь багтаан)
дурдаж ярьдаг юм.

Троягийн дайнд Одиссейн ђђрэг маш єндєр байв. Ялангуяа хђч чадал биш, ухаан хэрэгтэй болох ђед
грекђђд тђђний л амыг харж байсан. Еленагийн сонгосон нєхрийг хэн ч гомдоолоо гэсэн, бусад
харчуул тэрхђђ гомдоогчийн эсрэг нэгдэх санааг Одиссей л анх гаргасап юм. Тэгээгђй бол их цэрэг
ийм аян дайнд хэзээ ч мордохгђй билзэ. Тэр л залуу Ахиллыг аян дайнд уриалан уруу татсан,
тэгээгђй бол грекђђд ялах тухай саналтгђй байв. «Илионы тђђх»-ийн бђр эхэнд грекийн цэрэг
Троягийн хажуунаас буцах дээр тулаад байхад Одиссей л тэднийг ятгаж ђлдээсэн. Ахиллыг
Агамемнонтой эвдрэлцэхэд ч Одиссей л тулалдаанд эргэн орохыг ухуулж байсан. Ахилл амь
ђрэгдсэний дараа хєє хуягийг нь хамгийн шилдэг дайчинд єгєх болоход бурхадын урласан тэр
ємсгєл хђчирхэг Аякст биш, чухзм Одиссейд оногдсоныг ч бодох хэрэгтэй. Трояг бђслэн шивээлээд
ч буулган авч чадахгђй нь тодорхой болсны дараа Одиссей л аварга том модон морь хийж, дотор нь
хамгийн дайчин баатрууд орж нуугдах аргыг сэдсэн, єєрєє ч тийн нуугдаад анх нэвтрэгсдийн дунд
байсан билээ. Грекђђдийг тэтгэж байсан охин тэнгэр Афина Одиссейг бусдаас нь илђђ хайрлаж,
тђђний алхам тутамд ивгээлээ ђзђђлдэг байсан юм, Харин Посейдон бурхан тђђнийт ђзэн ядаж,
тэнгисийн хђчит шуургаар арван жил ийш тийш нь тууж зовоосон. ёђний учрыг та бид мєдхєн
мэдэх бєлгєє. Одиссей аян дайнд мордон гэрээс гарснаас хойш хорь дахь жилийнхээ нђђрийг ђзэж
байх тэр ђеийн тухай «Одиссейн ђлгэр» эхлэн єгђђлдэг.

Найраглал эгээ л «Илионы тђђх» шиг Зевсийн хђсэл зоригийн тухай єгђђлж эхэлнэ. Афина Зевсэд
хандаи Одиссейд дэмжлэг ђзђђлэхийг гуйна. Энэ ђед баатар эр маань єєрт нь дурласан лусын дагина
Калипсод олзлогдоод их далайн тэхий дунд байх нэгэн арал дээр хоригдож байжээ. Эх нутаг Итакад
нь Одиссейг нэгэнт амь ђрэгдсэнд тооцож, нутгийн сурвалжит харчууд хатан хаан Пенелопагаас
єєрсдийнх нь дундаас эр нєхєр авч арлыг шинэ хаантай болгохыг шаардаж байв. Тэд Одиссейн
ордонд амьдарч, малаас нь нядалж идэн, тэдний зоориноос дарс ууж, Одиссейн зарц бђсгђйчђђлтэй
садарлан байх аж. Пенелопа тэднийг тђр ч болов аргалахын тулд Одиссейн хэзээ мєдгђй амьсгаа
хураах гэж буй хєгшин эцэг Лаэртад ємсгєх оршуулгын нємрєгийг нэхэж дуусуут сонголтоо хийнэ
хэмээн амлажээ. Тэрєдєр нь олны нђдэн дээр нємрєгийг нэхэн суух авч шєнє нь сэм буцаан хєвдєг
аж, Шивэгчин бђсгђйчђђл нь авхайнхаа энэ залийг мэдээд цааш ховлосон тул хаан суудалд
санаархагчдыг хуурах нь Пенелопад улам ч бэрх болжээ. Одиссейг аян дайнд явахад дєнгєж тєрєєд
байсан Телемах хђђ арай л балчирдаад байв.

Нэгэн єдєр Телемахтай ђл таних євгєн уулзаж, єєрийгєє Одиссейн эртний анд гзэд, «Хєлєг
онгоцныхоо дарвуулыг єргєєд эргэн тойрны арлуудаар яв, Одиссейгоос сураг ажиг байна уу, тэнд.
Хэрэв тђђнийг амьд яваа гэж дуулбал, энэ харчуулд ахин нэг жил хђлээ гэж хэл. Хэрвээ ђхсэн гэж
сонсох юм бол, хойлго ђйлдэж эхийгээ нєхєрт гар хэмээн ятга» гэж зєвлєдєг. Ингэж хэлчихээд л
алга болжээ. Тэр нь євгєний дђрээр заларсан Афина бурхан байж л дээ. Телемах ч хэлснээр нь
болов. Сђй тавьсан харчуул хориглож эсэргђђцсэн ч, ханхђђ хєлєг онгоцонд сэм сууж чаджзэ. Чадах
ч юу байх вэ, Афина л тусласан нь тэр.

Телемах эх газар руу хєвж хђрэв. Эхлээд Пилост очиж буурал Нестортой, дараа нь Спартад дєнгєж
буцан ирээд байсан Менелей, Елена хоѐртой уулзжээ. Олон ђгтэй Нестор герегийн баатрууд хэрхэн
Троягийн дэргэдээс хєдєлсєн, хар шуургатай тааралдсан тухай, мєн Аргост Агамемнон яаж ђхсэн,
дараа нь тђђний хђђ Орест эцгийнхээ єшєєг хэрхэн авсан тухай ярьсан ч, Одиссейн хувь заяаны
талаар юу ч мэдэхгђй байв. Найрсаг зочломтгой Менелай Египетийн эрэг дээр тохиолдсон адал
явдлынхаа тухай ярьж, тэндээс Одиссей лусын дагина Калипсогийн арал дээр амьд мэнд хоригдож
суугаа тухай сонссоноо хэлжээ. Энэ мэдээнд баярласан Телемах Итака руугаа буцахаар завдах ђед
ХомерТелемахын тухай яриагаа завсарлаж, Одиссейн хувь заяа руу очдог юм.

Афинагийн гуйсан ѐсоор Зевс Калипсо руу бурхадын хэлмэрч Хермесийг явуулж Одиссейг суллан
явуулах цаг болсныг хэлђђлдэг. Лусын дагина гашуудаж «Ингэх л гэж би тђђнийг живж ђхэхээс
аварсан бил ђђ? Тђђнд мєнх нас єгєхєєс ч буцахгђй

байсан минь ђђний л тулд юм гэж ђђ?» хэмээн уйлсан хэдий ч, бурханы зарлигийг хэрэгсэхгђй байж
зђрхэлсэнгђй. Одиссейд хєлєг онгоц байгаагђй тул тэр дєрвєн єдрийн турш сђх барин мод цавчиж
тавдахь єдєр нь сал зангидаж дуусав. Ингээд дарвуул єргєн арван долоон єдєр одоор баримжаалан
хєвсний эцэст арван найм дахь єдєр нь хар шуургатай таарчээ. Гараас нь мултран одсон баатар
далайд чєлєєтэй явааг ђзсэн Посейдон дєрвєн тєрлийн аймшигт салхийг эргэлдђђлэн ђлээхэд салны
дђнзнђђд сђрэл євс мэт бутран одов. Цєхєрсєн Одиссей «Ээ, би Троягийн шороонд ђхэхгуй яав
даа!» хэмээн хашгирчээ. Энэ удаа бурхад тђђний аминд оржээ. Сайхан сэтгэлт лусын дагина тђђнд
живэхээс авардаг шидэт бђтээлгээ хаян єгч, итгэлт Афина гурван тєрлийн салхийг нь тогтоон барьж
дєрєв дэхийг нь ойролцоох эргийн зђг чиглђђлж єгчээ. Хоѐр єдєр хоѐр шєнє цурам хийлгђй сэлсэн
тђђнийг гурав дахь єдєр нь давалгаа хуурай газарт гарган хаяв.

Энэ бол сайхан сэтгэлт хаан Алкинойн эзэмшил, шударгуу феакуудын нутаг байв. Зэсэн хана, алтан
хаалгатай єндєр ордонд суудаг мєнєєх хааны цэцэрлэг мєнхийн зунаараа байдаг ажгуу. Алкиной
хаан Навсикая хэмээх залуухан охинтой бєгєєд Афина мєнєєхєн гђнжийн зђђдэнд ороод «Мєдхєн
чи нєхєрт гарна. Гэтэл наад хувцаснуудаа угаалгђй уджээ. Шивэгчин хђђхнђђдээ дагуулан, морин
тэрэг аваад,тэнгис руу явж даашинзуудаа угаа» хэмээн хэлж л дээ.

Бђсгђйчђђд єдєржин юм угаагаад, дараа нь дэлгэн хатаах зуур бємбєг тоглож гарав. Бємбєг нь
тэнгис руу орчихсонд хђђхнђђд чангаар хашгиралдан, энэ дуунд нь Одиссей сэрнэ. Бутан дундаас
гэнэт далайн замаг хєвд биедээ наасан аймшигтай амътан босч ирэв. Тэгээд «Чи лусын дагина уу,
хђний ђр ђђ, аль нь ч байсан, надад туслаач. Биеэ халхлах хувцас, хђмђђст очих зам зааж єгєєч.
ёђний чинь хариуд бурхан чамд сайн эр нєхєр заяаг» гэж гуйжээ. Тэгээд далайн усанд биеэ угааж,
хувцаслах зуур нь Навсикая тђђнийг ажиглаад «Ай, бурхан надад ийм эр нєхєр заяадаг ч болоосой»
хэмээн бодно. Одиссей хаан Алкинойтой уулзаад учирсан зовлон зђдгђђрийнхээ тухай ярив. Харин
єєрийгее хэн болохыг л хэлсэнгђй. ѓрєвч сэтгэл нь хєдєлсєн Алкиной. феакийн хєлєг онгоцууд
тђђнийг хђссэн газарт нь хђргэж єгєх болно хэмээн амладаг.

Одиссей Алкинойн найр дээр сууж байна. Сохор дууч Демодок найрлагсдыг зугаацуулна.
«Троягийн дайны тухай дуулаач» хэмээн Одиссейг хђссэнд, Демодок зочиндоо зориулж єєрийнх нь
хийсэн модон морины тухай, Трояг хэрхэн эзэлсэн тухай дуулав. Зайгуул эрийн нђдээр нулимс
дђђрээд иржээ. «Чи юунд уйлаав? Бурхад баатруудад ђхэл илгээдгийн учир нь ђр хойч ньтэдний
алдрыг л дуулж байхын тулд тэр биш ђђ? Чиний ойр дотнынхноос Троягийн дэргэд ђрэгдсэн юм уу?
гэж Алкиной асуув. Тэгэхэд л Одиссей ђнэнээ хэлж, «Би жижигхэн, бартаа чулуу ихтэй боловч
зђрхэнд дотно Итакагийн хаан Одиссей байна» хэмээгээд єєрийн адармаат аяллын тухай ярьж
эхлэв. Энэ ярианд есєн адал явдлын гухай єгђђлнэ.

Анхны адал явдал. Хар шуурга Одиссейн хєлєг онгоцуудыг Троягийн дэргэдээс анхилуун
лянхуагаараа алдартай алс ємнє зђг хєєн аваачжээ. Тэндхийн лянхуаг ђнэрлэсэн хђн бђхнийг
умартаж, єнєєх цэцгээс єер хђсэх юмгђй болдог ажээ. Тэр нутгийнхан Одиссейн нєхдийг лянхуагаар
дайлж, тэд цєм тєрєлх Итакагаа мартан цааш явахаас татгалзсан байна. Одиссей тэднийг хђчээр
хєлєг онгоцонд суулгаж замд гарахад нєхєд нь уйлалдаж байжээ.

Хоѐр дахь адал явдал циклопуудын дунд тохиолджээ. Энэ бол духныхаа голд ганц нђдтзй аварга
биет мангасууд бєгєєд хонь ямаа маллаж амьдардаг, дарсыг ер ђл мэднэ. Тэдний удирдагч
ньтэнгисийн бурхан Посейдоны хђђ Полифем бєлгєє. Одиссей арван хоѐр нєхрийн хамт тђђний
хоосон агуй руу орчихож л дээ. Орой нь уул шиг том биетэй Полифем малаа туун орж ирээд агуйн
амыг хаан зогсож «Та нар чинь хэн гээч вэ?» хэмээн асуув. «Зайгуул тэнђђлчид байна аа, Зевс
биднийг хамгаалдаг юм. Бидэнд тус хђргэхгђй юу» гэсэнд циклоп «Би Зевсээс айдаггђй» гээд тэдний
хоѐрыг шђђрэн авч хана руу саваад ясыг нь шажигнуулан зажилж идчихээд хурхиран унтаж гарчээ.
ѓглєє нь тэр малаа туун гарахдаа агуйн ђђдийг том хар чулуугаар таглаж орхино. Эцэстээ Одиссей
нэгэн арга бодож олов. Тэр нєхєдтэйгєє хамжин циклопын аварга том бороохойг авч нэг ђзђђрийг
нь хурцалж ђзђђрлээд галд улайтган нууж орхив. Мангас ирээд єєрийг нь согтоохын тулд дарс
дєхђђлж єгсєн хоѐр нєхрийг нь идэж орхив. Дарс мангаст таалагджээ. «Чамайг хэн гэдэг вэ?» хэмээн
асуухад Одиссей «Хэн ч биш» хэмээн хариулжээ. «За, Хэн ч биш ээ, ийм сайхан зђйлээр дайлсны
чинь хариуд би чамайг хамгийн сђђлд иднэ» гэж хэлээд согтуу циклон хурхирч гарав. Тэгмэгц
Одиссей нєхдийнхєє хамт єнєєх бороохойг аваад ђзђђрлэсэн хэсгээр нь ђлэмж биетийн цорын ганц
нђдийг хатгаж орхив. Сохорсон махчин орь дуу тавин бархирахад бусад циклоп гђйлдэн ирж, «Хэн
чамайг гомдоогоо вэ?» гэсэнд Полифем «Хэн ч биш» гэв. «Хэн ч биш юм бол, юундаа ингэж
бархираад байгаа юм бэ?» гэлцээд циклопууд тарж одов. ѓглєє нь сохор мангас хонь бђрээ тэмтэрч
ђзээд гадагш гаргаж. Агуйгаас гарахын тулд Одиссей нєхдийгее циклопын хонины гэдсэнд уясан
тул тэд Полифемд анзаарагдалгђй амь гарчээ. Далайд нэгэнт гарчихсан хойноо Одиссей тэсч
чадалгђй, «Хєєе, зочдоо гомдоосныхоо шанг хђртэв ђђ? Энэ шанг чамд Итакагийн Одиссей
хђртээлээ, мэдэв ђђ?» хэмээн хашгирчээ. Циклоп уурлаж хорссондоо єєрийн эцэг Посейдонд «Тэр
Одиссейг Итакад нь битгий хђргээрэй. Хэрэв тэр нутагтаа хєл тавих хувьтай юм бол, асар удаж
байж, орь ганцаараа, бусдын хєлєг онгоцонд дайгдаж л очиг!» хэмээн гуйжээ. Бурхан тђђний
эалбирлыг сонссон байна.

Гурав дахь адал явдал салхины бурхан Эолын арал дээр єнгєрчээ. Эол тђђнд зам дагуух салхийг л
єгч. Тэгээд бусад салхийг ширэн тулманд хийж амыг нь боогоод Одиссейд «Гэртээ хариут суллаж
тавиарай» гэсэн юмсанж. Итакагийн бараа харагдахад ядарсан Одиссей унтаж орхижээ. Нєхєд нь
тђђний тулманд юу байгааг ђзэхээр амыг нь нээтэл, ертєнцєд байхгђй хгчит шуурга дэгдэж,
буцаагаад л Эолынд аваачжээ. «Тэгэхээр бурхад чиний эсрэг байгаа хэрэг» гэж Эол ууртайгаар
хэлээд, ахин туслахаас татгалзсан байна.

Дєрєв дэх адал явдлыг лестригонууд хэмээх хђн идэгч ђлэмж биетнууд єдєєсєн бєгєєд тэд эрэг
дээрээс аварга том ђхэр чулууд шидсэнд, Одиссейн арван хоѐр хєлєг онгоцны арван нэг нь оногдон
хэмхэрчээ. Сђђлчийн ганц онгоцон дээрээ Одиссей цєєн нєхдийн xамт гараад зугтаж, амь мултран
ђлдсэн аж.

Тав дахь адал явдал єєрийнхее нутагт ирсэн бђхнийт адгуус амьтан болгон хувиргадаг єрнє зђгийн
хатан хаан ид шидэт Киркагийнд болно. Одиссейн илгээсэн элч нарыг тэр хорт идээ ундаагаар
дайлж гахай болгон хувиргаад малын хашаа руу хєєн оруулжээ. Нэг нь золоор зуггаж гараад энз
тухай Одиссейд халаглан ярина. Баатар эр нум сумаа авч нєхдєє хайн явах уед, бурхадын хэлмэрч
Хермес тђђнд хар ђндэс бђхий цагаан цэцэг єгсєн нь бурханы ургамал байжээ. ёђнийг идсэн
Одиссейд ид шидийн ундаа ер ђйлчилсэнгђй. Баатар маань шидэт хатан хааныг сэлмээр сђлбэнэ
хэмээн заналхийлж байж, нєхдєє эргђђлэн хун тєрхєд нь оруулна. Тэгээд «Биднийг эргђђлээд
Итакад аваач'.» хэмээн шаарддаг. Илбэч эм «Зєнч мэргэн Тиресийгээс асуу» гэнэ. Тиресий аль
хэдийнэ ђхчихсэн боловч, ђхсэн хђнтэй яаж уулзахыг Кирка зааж єгнє.

Зургаа дахь адал явдал ђхэгсдийн хаанчлал дотор єрнєх тул хамгийн аймшигтай нь. Ертєнцийн
хязгаарт, мєнхийн шєнє байдаг оронд тийшээ орох ђђд хаалга бий. ёхэгсдийн сђнс мэдрэмжгђй,
эргэцђђлэн бодох чадваргђй боловч цусан ундааг уумагцаа ярьж эхлэх аж. Тамын орны ђђдэн дээр
Одиссей хар хуц, мєн хар зђсмийн эм хониор тахилга єргєж, цусны ђнэрээр шавах сђнснђђдийг
сэлмээрээ ђргээсээр явж зєнч мэргэн Тиресийтэй уулздаг. Зєнч цус уугаад: «Чиний бђх зовлон
Посейдоныг хилэгнђђлснээс болжээ. Одоо ахиад Гелиос-Нарыг хилэгнђђлчихгђй бол аврагдана.
Хэрвээ хилэгнђђлчихвэл, чи Итака руутаа гав ганцаар, бусдын хєлєг онгоцоор, гэхдээ их удаж байж
очих болно. Гэр орныг чинь Пенелопад санаархсан харчуул бусниулж байна. Гэхдээ чи тэднийг
залхааж, удтал энх тунх хаанчилж, тааваараа єтлєх болно» хэмээв. ёђний дараа Одиссей бусад
сђнсийг цусанд хђргэжээ. Ээжийнх нь сђнс тђђнд єєрийг нь санасаар л энэлж ђхсэн тухайгаа яриад,
хђђгээ тэврэх гэсэн авч хий самрах аж. Агамемнон эхнэртээ хэрхэн алуулснаа яриад: «Одиссей,
болгоомжтой байгаарай, эхнэрђђдэд итгэж болохгђй юм байна шђђ» гэв. Ахилл тђђнд: «Энэ
ђхэгсдийн дунд хаан байснаас, амьд мэнд зарц барлаг явах нь дээр юм» гэж ярина. Харин Ахиллын
ємсгєл єєрт нъ оногдоогђйд єнєє хэр гомдсоор яваа Аякс л тђђнтэй юу ч ярьсангђй. Одиссей тамын
єєр олон аймшигт зовлонтнуудыг ђзсэн боловч гэнэтхэн учиргђй айн зэвђђцэж бушуухан цагаан
гэгээ руу буцжээ.

Долоо дахь адал явдал бол сиренууд байсан юм. Далайгаар аялагсдыг уран тансаг дуугаараа уяраан
татаж єєрсдийн арал дээр буулгаад барьж иддэг махчингууд л даа. Одиссей тэдний аралд дєхєн
ирмэгцээ нєхдийнхєє чихэнд лааны тос цутгаж, єєрийгєє гол шурагт хђлђђлээд юу ч болж байсан
энэ арлын бараа тасартал намайг суллаж болохгђй шђђ хэмээн чанд захижээ. Ийнхђђ тэд нэгэн
аймшгийг ямар ч гарзгђй туулсан бєгєєд Одиссей хорвоогийи хамгийн уянгалаг яруу дууг сонсч
ђзсэн цорын ганц азтан болжээ.

Скилла, Харибда хэмээх аймшигт хоѐр мангасын хоорон дахь хоолойгоор гарсан нь найм дахь адал
явдал байлаа Скилла нь зургаан толгойтой, толгой бђр нь гурван эгнээ шђдтэй, арван хоѐр гартай
бол Харибда нь ганцхан том тєвєнх байдаг. Гэхдээ тэр ганц амаараа бђтэн хєлєг онгоцыг залгиж
чаддаг гэнэ.

Одиссей Харибдагаасаа Скилла нь арай гайгђй гэж ђзжээ. Тэр нь ч зєвдєж. Мангас зургаан амаараа
зургаан нєхрийг нь зууж аваад хоцорч, гэхдзэ хєлєг онгоц нь бђтэн гарсан гэнэ.

Ес дэх адал явдал Гелиос-Нарны арал дээр болжээ. Уг арал дээр бурханы ариун сђрэг болох долоон
хэсэг улаан бух, долоон хэсэг цагаан хонь бэлчиж байдаг аж. Зєнч мэргэний сануулсан ѐсоор
Одиссей нєхдєєсєє ариун сђрэгт гар хђрэхгђй гэсэн ам тангаргийг авч. Гэтэл гай газар дороос
гэгчээр яг єєдєєс салхилаад онгоц нь цааш явах аргагђй болчихов. Ингээд єлсгєлєнд автсан нєхєд
нь нэгэн удаа Одиссейг унтсан хойгуур бухын сђргээс сорчлон аваад эд бад хийчихжээ. Нядалгааг
харсан Гелиос-Нар хилэгнэн Зевс тэнгэрт хандаж: «Увайгђй зандалчдыг гэсгээн цээрлђђлэхгуй бол,
би харанхуйн оронд шургаж ђхэгсдийг гэрэлтђђллээ" хэмээн голлоллосон байна. Зевс ч аадар
шуурга дэгдээж, аянга цахилгааи нижигнђђлсэнд, далайн тохойд байсан нєхєд нь эрчит давалгаанд
залгиулан ор сураггђй болов. Одиссей ганцаар дђнзний бєєрєн дээр тэгнэн тэнгисийн давалгаанд
есен єдєр балбуулсны эцэст сая Калипсогийн аралд хђрсэн аж.

ёђгээр Одиссейн яриа єндєрлєнє.

Хаан Алкиной ч амласандаа хђрч, феакийн хєлєг онгоц тђђнийг нутагт нь хђргэнэ. Харин Одиссей
хєлгийн тавцан дээр гаруутаа бєх гэгч унтчихжээ. Итакагийн эрэг дээр ивээгч Афина нь тђђнийг
тослоо. «Сђйхээ самбаа чинь одоо л хэрэг болно доо. Зђсээ буруулан нуугдаад, хђђ Телемахаа
хђлэз!» гэж охин тэнгэр хэлээд тђђнд гараа хђргэтэл, манай баатар танигдахын аргагђй єтєл
хєгшин, гуйлгын ђђргэвч мєрлєсєн халзан євгєн болон хувирав. Энэ тєрхєєрєє арлын гђн руу явж,
сайхан сэтгэлт гахайчин євгєн Евмейнд очин хоноглох газар гуйжээ. Евмейд тэр Критээс яваа,
Трояд байлдаж байсан, Одиссейг таньдаг хэмээн ярьсанд гахайчин тђђнийг овоохойдоо урин
оруулж, чадал чинээгээрээ дайлж цайлан, сураггуй алга болсон хааныхаа хойноос халаглан
гашуудаж, хатан Пенелопа, ханхђђ Телемах хоѐрыг нь єрєвдєн, сђй тавиад буй хомхой харчуулыг
зђхэх аж. Дараа єдєр нь аяллаасаа эргэн ирсэн Телемах єєрєє тђђгээр хђрч ирэв. Мэдээж, бас л
Афинагийн явуулга шуу дээ. Тђђний нђдэн дээр Афина Одиссейг жинхэнэ тєрхєнд нь оруулахад,
эрхэмсэг, бардам дђрд нь биширсэн Телемах «Ингэхэд чи бурхан биш биз?» хэмээжээ. «ёгђй ээ, би
чиний эцэг байна» гэж Одиссей хариулах бєгєєд тэд тэврэлдэж цурхиран уйллаа.

Одоо тєгсгєл ойртож байна. Телемах хот руу явж, араас нь Евмей, ахиад л гуйлгачны дђрд хувилсан
Одиссей хоѐр дагана. Ордны босгоны дэргэд Одиссейн хєгшин нохой хорин жилийн турш сонсоогђй
эзнийхээ дууг таниад чихээ єргєн гђйж ирээд хєлийг нь налаад ђхэв. Одиссей ордондоо орж, сђйт
харчуулын шоолох, жанчихыг тэсвэрлэн явж тэднээс єглєг гуйна. Харчуул тђђнийг залуухан,
биерхзз гуйлгачинтай тулалдуулж зугаацах гэсэнд, Одиссей бзгдийн гайхлыг тєрђђлэн ганцхан
цохилтоор нам унагаж орхив.

Пенелопа євгєнийг сэм дуудан Одиссейн тухай сураг ажиг дуулаагуй биз хэмээн лавлахад «Сонссон,
тэр холгђй яваа, удахгђй ирнэ гэсэн» хэмээлээ. Пенелопа энэ ђгэнд итгээгђй ч, зочинд ђнэн
сэтгэлээсээ талархжээ. Хатан хаан хєгшин зарцдаа зочдын тоостой хєлийг унтахын нь ємнє угааж
єгєхийг тушаагаад, маргаашийн найран дээр байлцахыг урив. Зарц эмгэн тђмпэн авчирч, зочны
хєлииг угаахдаа шилбэн дээрх сорвийг нь анзаарчээ. Одиссей залуудаа зэрлэг гахайн анд явж
байгаад ийм шарх авсан сан. Эмгэний гар чичирч, "Чи Одиссей шив!" гэхэд наадхи нь, «Тийм ээ, би
байна, гэхдээ ђг дуугарч болохгђй шђђ. Тэгэх юм бол бђхнийг баллаж орхино» гэв.

Сђђлчийн єдєр боллоо. Пенелопа сђй тавигсдын найрын ширээ зассан танхимд уриад: «Энэ бол
миний амь ђрэгдсэн эр нєхєр Одиссейн нум. Хэн ђђнийг татаж, эгнђђлэн тавьсан арван хоѐр алман
сђхний цагариган нђхээр сумыг гарган харвана, тэр хђн миний эр нєхєр болно!» гэж зарлажээ. Зуун
хорин эр ээлж дараалан нум руу очсон боловч, ядаж ганц нь ч хєвчийг татаж хђчирсэнгђй ээ-
Харчуул энэ сорилтыг маргааш болтол хойшлуулъя гэлцэхэд, Одиссей мєнєєх гуйлгачныхаа
дђрээрєндийн босч: «Би нэг оролдоод ђзвэл болох уу? Надад ч бас хђч чадалтай явсан ђе бий шђђ»
гэв. Харчуул тээнэгэлзэхэд, Телемах зочныг ємгєєлж, «Би энэ нумыг євєлж авсан эзэн нь. Хэн
хђссэндээ єгєх эрхтэй. Харин ээж та, бидний энэ ажилд бђђ оролц» гэсэнд, Пенелопа ч явжээ.

Одиссей нумыг авч, хєнгєхнєєр татан тавихад сумны гичир жингэнэж арван хоѐр цагариг сђвлэн
гарч цаад хананд зоогдлоо. Зевс байшингийн дээгђђр аянга нижигнђђлэхэд, Одиссей нуруугаа
цэхлэн ханхайн бослоо. Тђђний дэргэд Телемах илд, жад хоѐр барин зогсчээ. «Би харвахаа
мартаагђй л байгаа юм байна. Одоо єєр нэг бай оноотохоѐ доо» гэнгђђтээ харчуулын хамгийн
увайгђй, тђрэмгий нэгнийг нэвт сђлбэв. «Та нар Одиссейг ђхсэн гэж бодсон уу? ёгђй шђђ, тэр
амьдаас амьд байна». Сђйт харчуул илдээ шђђрцгээсэн авч, Одиссей сумаа дуустал захаас нь хєєн
алаад, дараа нь ђнэнч Евмейн авчирч єгсєн жадаар шорлож гарав. Харчуул ордноор нэг таран
зуггахад Афина тэдний ухааныг балартуулж, Одиссей руу ирэх цохилтыг оновчгђй болгож байлаа.
Байшингийн голд хђђр овоорч, эзнээ харсан ђнэнч зарц нар баяр хєєр болцгооно.

Пенелопа харин юу ч сонссонгђй: Афина тђђнийг гђн нойронд автуулжээ. Хєгшин 'зарц нь тђђн рђђ
баяртай мэдээ дуулгахаар гђйн орж ирэв:

-Одиссей буцаж ирсэн, сђйт харчуулыг цээрлђђлсэн... Пенелопа иттэсэнгђй:

-Яалаа гэж дээ, єчигдрийн гуйлгачин хорин жилийн ємнєх Одиссейтэй огтхон ч тєсгђй байсан.
Харчуулыг бол яахав дээ, хилэгнэсэн бурхад л цээрлђђлээ бич.

«За яахав, хатан хаан тэгж муу санаалж байгаа юм бол, надад ганцааранд минь ор засчих даа» гэж
Одиссей єгђђлэв. Тэгэхэд Одиссейг таньсан гуравдахьтохиолдол болно. «Тэгье ээ, хааны унтлагын
єрєєний орыг зочны єрєєнд авчраад засаад єг дєє» гэж Пенелопа зарцдаа тушаахад, Одиссей
«Бђсгђй минь, чи юу ярина вэ? Тэр орыг байрнаас нь хєдєлгєж болохгђй. Хєлний оронд тослог
модны хєєс ивсэн шђђ дээ, би нэгэн цагт єєрийн гараар тэгж тогтоосон» гэж дуу алдлаа. Пенелопа
баярлан уйлж эр нєхрийнхєє тэвэрт ухасхийн очжээ. Энэ бол зєвхєн тэдний л мэдэх нууц байсан
хэрэг.

Алагдсан харчуулын тєрєл тєрєгсєд єшєєгєє авахаар зэвсэг хєдєлгєжээ. Одиссей, Телемах нар
зарим албатын хамт єєдєєс нь очиж цавчилдаж эхлээд байтал, Зевсийн хђчирхэг аянга цахилгаан
тэдний дунд нђргэлэн бууж, тэнгэрээс охин тэнгэр Афина: «Дэмий цус буу асгаруул, хорон санаа,
дайсагналаа орхи! хэмээн цангинуулав. Айн сђрдсэн хонзогногчид ч даруйхаи буцжээ.

Аянга эзэгнэгчийн ђр сад, охин тэнгэр Афина Паллада

Ард олныг хааны хђсэлтэй гагнаж єглєє гэсэн мєруудээр «Одиссейн ђлгэр» єндєрлєнє.

ОРЕСТИЙН ТҮҮХ

Эртний баатруудын эрин ђед хамтийн хђчирхэг хаан бол Аргосын захирагч Агамемнон байсан юм.
«Илионы тђђх»-д єгђђлснээр, Трояг бусниулан сђйтгэсэн их дайнд грекийн цэргийн ерєнхий
жанжин нь Агамемнон байсныг уншигч та мэдсэн билээ. Гэвч энэ баатар эрийн хувь заяа эмгэнэлтэй
бєгєєд хђђ Орестынх нь тђђх бђр ч аймшигтай. Тэд бол гэмт хэрэг ђйлдэж, амьдрал нь єєрийн
болоод бусдын ђйлдсэн нђглийн тєлєєс болсон хђмђђс.

Агамемноны эцэг Атрей эрх мэдлийн тєлєє тєрсєн ах Фиесттэйгээ тэмцэлдсэн аж. Фиест нь
дђђгийнхээ эхнэрийг єєртєє татсанд хорссон Атрей ахынхаа хоѐр бяцхан хђђхдийг алчихсан байна.
Тэгээд хђђхдђђдийн махаар хоол хийж огтхон ч сэжиг аваагђй эцгийг нь дайлсан гэдэг (Энэ аймшигт
зоогийн тухай Сенекагийи бичсэн «Фиест» хэмээх эмгэнэлт жђжиг байдагтай бид хойно танилцах
болно). Ийм жигшђђрт хэрэг сэдсэн тул Атрейн хэдэн ђед хараал хђрчээ. Фиестийн гурав дахь хђђ
Эгисф амьд гарч, харийн газар єсч бойжсон бєгєєд тђђний ганц хђсэл нь эцгийнхээ єшєєг авах
явдал байв.

Атрейн хоѐр хђђ Агамемнон, Менелай хоѐрыг бид «Илионы тђђх»-ээс нэгэнт мэдэх болсон шђђ дээ.
Ах дђђс Клитемнестра, Елена хэмээх эгч дђђ хоѐртой гэрлэсэн аж. Еленагаас болж Троягийн дайн
дэгдэхэд Агамемнон Герегийн их цэргийг авч хєдєлжээ. Гэтэл асар хђчтэй шуурга хєлєг онгоцуудыг
нь хорьчихсон байна. Мэргэч ђђний учрыг тайлахдаа Артемида бурхан амьд хђнээр, бђр
тодруулбал, Агамемноны охин Ифигениягаар тахилга єргєхийг шаардаж байна хэмээн тайлбарлаж
л дээ. Агамемнон эцэг хђний сэтгэлээс илђђтэй эр цэргийн жанжны ђђргээ єндєрт тавьж, охиноо
золигт гаргаад аяныхаа

мєрийг хєєсєн байна. Харин Аргост ђлдсэн эхнэр Клитемнестра нь охиныхоо єшєєг эцгээс нь
авахаар хатуу шийджээ.

Трояд дайн болж байх зуур єш хонзондоо буцалсан хоѐр хэн хэнээ олж, Фиестийн амьд ђлдсэн ганц
хђђ Эгисф, Клитемнестра хоѐр нууц амраг болцгоожээ. Ялсан Агамемноныг буцаж ирэхэд сайхь
хуйвалдагчид бђтээлгээр хучиж дараад сђхдэн алсан байна. Ингээд мань хоѐр Аргост хууль есны
хаан, хатан хоѐр шиг засаглан суух болж. Харин Агамемнон, Клитемнестра хоѐрын дундаас тєрсєн
бяцхан хђђ Орест амьд ђлдсэн бєгєєд эх нь Эгисфийн хонзонгоос айсандаа алс нутагт явуулсан
байна. Холын оронд Орест мєн л эцгийн єшєєг хэрхэн авахаа бодож єсчээ. Эцгийнхээ єшєєг
авахын тулд тєрсєн эхээ хєнєєнє гэдэг тђђнд аймшиггай байсан ч, Аполлон бурхан: «Энэ бол чиний
ђђрэг!» гэж хатуу сануулах ажаам.

Орест том бодоод єшєєгєє авахаар ирнэ. Балчир нялхаасаа нєхєрлєсєн анд Пилад нь тђђнтэй цуг
явах аж. Ингээд Орест хаан хатан хоѐр дээр очиж, аймшигт ђђргээ биелђђлдэг. Эхлээд, хойд эцгээ..
дараа нь тєрсєн эхээ алжээ.

Одоо энэ ђе дамжсан цусан єшєєний хэлхээг хэн ђргэлжлђђлэх билээ? Эгисф, Клитемнестра хоѐрт ђр
хуухэд байсангуй. Тэгтэл ч ес хонзонгийн бурхад Орестыг тарчлааж эхэлдэг. Орест ухаан солиорч
бђх Герег орноор хэрэн тонуучилж явсаар эцэст нь Аполлон бурханд очиж «Чи л намайг єшєєгєє ав
хэмээн ятгасан билээ. Одоо намайг энэ хонзонгийн нэхлээс аварч аль» хэмээн гуйдаг. Ингээд
бурхадын хооронд зєрчилдєєн ђђснэ. Бурхадын маргааныг хэн таслах билээ? Хђмђђс! Энэ нь угтаа
урьдын баримталж байсан эхийн тєрєл чухал гэдэг ђзэл зєв ђђ, шинээр баримтлах болсон эцгийн
тєрєл чухал гэсэн ђзэл зєв ђђ гэдгийг эцэслэн шийдэх явдал байв. Афины тєв талбайд ард олон
цуглаж эцгийн эрхт ѐсны ђзэл баримтлалыг сайшаан ђзсэнээр Орест сая хараалаас ангижирдаг.
Арай ДЭЛГЭРёёЛБЭЛ:

Эхний хэсэг болох <Агамемнон»-ы эхлэл тун євєрмєц. Аргос дахь хааны ордны оройд нэгэн харуул
сууж байна. Тэр боол арван жил ийн сууж буй аж. Троя эзлэгдсэн бол хажуугийн ууланд грекђђд
тђђдэг асаах ѐстой бегеед тэндээс харагдах хоѐр ууланд дараагийн тђђдэг асна. Энэчлэн галаар тђгэх
мэдээ уул дамжин явсаар Аргост ирэх ѐстой юм. Холын уулын оройд гал улалзахыг харсан боол
ухасхийн босч хатан хаан руу очоод, Троя эзлэгдсэнийг, Агамемнон айсуй явааг дуулгана.
Энэ мэдээ хотоор нэн тђргэн тђгж, Аргосчууд дайны гамшгийн тухай, Парисын увайгђй зангийн
тухай, Еленагийн хормой султайн тухай, золигт гаргасан Ифигениягийн тухай, одоо нэгэнт ялсан
хойно бђх зуйл сайн сайхан болох тухай дуулалдана. Найрал дууг зогсоход Клитемнестра ордноос
гарч ирээд: «Ариун шударга бђхэн ялдаг юм!» гэж зарлав. Цаад санаа нь бол: Троя эзлэгдлээ,
баатрууд айсуй, ариун явдалт бђхэнд аз тохионо, нђгэлтнђђд нђглийнхээ горыг амсана гэсэн ђг.

Ахин найрал дуу ђргэлжлэх зуур Агамемноны элч ирж, далайн хар шуурга болж, ялсан грекђђдийн
хђђр тэнгисээр нэг буцалж байсан тухай, гэсэн хэдий ч хаан эсэн мэнд эх нутагтаа ирж яваа тухай
дуулгана.

Удаан ургэлжилсэн найрал дууны эцэст Агамемнон олзлогдогсдын хамт хђрч ирнэ. Клитемнестра
тђђнд час улаан хивс дэвсч єгєхєд, Агамемнон «Би хђн шђђ дээ, улаан хивсээр зєвхєн бурхадыг л
хђндэтгэх ѐстой» гэнэ. Гэвч хатан тђђнийг ятган ђгэндээ оруулаад, улаан хивсэн дээгђђр алхах хааны
араас ордонд орохдоо: «Ай, хамгаас хђчит Зевс, залбирч гуйсан бђхнийг минь биелђђлж аль!»
хэмээн ац утгатай залбирал уншиж явна. Найрал дуу аюул гамшгийг ѐрлоно.

Гэнэтхэн чангаар хашгирах дуун гарсан нь Агамемноны олзолж ирсэн Троягийн гђнж Кассандра
аж, Нэгэн цагт Аполлон бурхан тђђнд сэтгэл алдаж, ид шид бэлэглэсэн юм. Харин Кассандра
бурханы хайр дурлалыг тђлхсэн тул мєнєєх ид шидэнд нь хэн ч итгэдэггђй авай. Тэрээр Аргосын
хааны гэр бђлийн єнгєрсєн, ирээдђйн аймшигт явдлуудыг харж байлаа. Цуст аллага, идђђлсэн нялх
жаалуудыг, цус болсон сђхийг, єєрийнхєє ђхлийг, эхийгээ цаазалж буй хђђг тэр харжээ. Яг тэр
агшинд тайзны араас Агамемноны орь дуу тавих сонсогдож: «Ай, юутай аймшиг билээ? ѓєрийнхее
гэрт сђхдђђлэх гэж ђђ? Ээ, чааваас! Ахиад сђх... Амь минь тасарлаа» гэх бархираан дуулдана.

Ордны голд Агамемнон, Кассандра хоѐрын хђђр хэвтэнэ. Тэдний дээрээс єнгийсєн Клитемнестра:
«Би худлаа ярьж, хуурсан юм. Одоо ђнэнийг хэлье. Энэ бол алагдсан охиныхоо тєлєє, олзолж
авчирсан татвар эмийн чинь тєлєє єшєєгєє авч байгаа минь!» гэж хашгирна. Найрал дуу тђђнийг
жигшинэ.

Клитемнестрагайн хажуунаас Эгисф босч ирээд: «Миний чадал, миний ђнэн мен, Фиест болон
тђђний хђђхдийн тєлєє авч буй миний єшєє хонзон!» гэж хэлэхэд, найрал дуун дундаас хотын єтгєс
сэлэм сугалан гарч ирээд Эгисф рђђ довтолно. Клитемнестра тэднийг салгаж: «Хђчин мехес амьтад
хуцацгааж л байг, бђђ хэрэгс. Бидний тавилан бол хаанчлах». хэмээснээр эхний жђжиг тєгсдєг.

«Гашуудлын тахилга» хэмээх хоѐр дахь жђжгийн ђйл явдал найман жилийн дараа єрнєж байна.
Орест єсч том болоод анд Пиладын хамт єшєєгєє авахаар ирнэ. Тэрээр Агамемноны шарилын
ємнє хђндэтгэл ђзђђлж, эцэгтээ ђнэнчээ илэрхийлж туг ђсээ тайрч тавина. Найрал дуу ойртох
чимээнээр тэд нуугдана.

Найрал дуу нь талийгаачийн шарил дээр ус, дарс, зєгийн балаар тахилга єргєхєєр ирэхйиг хэлэх
ажээ. Хэдий ђхсэн ч Агамемноноос Клитемнестра єнєє хэр айсаар явдаг, шєнє бђр хар дарж
зђђдэлдэг тул Орестын эгч Электра хийгээд шивэгчин талийгаачийн сђнсийг аргадуулахаар нааш
илгээсэн хэрэг. Бђсгђйчђђл Агамемнонд хайртай, Клитемнестра, Эгисф хоѐрыг ђзэн яддаг бєгєєд
Орестын ирэхийг тэсч ядан хђлээдэг аж «Орест л ирж эцгийн минь єшєєг аваасай!» гэж Электра
залбираад, шарил дээр тавьсан туг ђсийг олж харна. Арай ирчихсзн юм биш байгаа? Булшны
хажууд буй шинэхэн мєрийг гишгэж ђзвэл Электрагийнхтай яг таарч байлаа. Электра бусад
тахилчийн хамт гайхан алмайрна. Яг энз ђед Орест гарч ирнэ.
Анхандаа Электра дђђгээ мєн гэдэгт итгэжчадахгђй байсан ч, Орест: «Энд тавьсан ђсийг чи миний
толгойд бариад ђз хаанаас хайчилж авсан нь харагдах вий. Миний энэ нємрєгийг хар, чи єєрєє
намайг жаахан байхад нэхэж єгєє биз дээ?» хэмээнэ. Эгч дђђ хоѐр тэврэлдэж: «Одоо бид хамт байна,
бидэнтэй ёнэн шударга хамт байгаа, бас бидний дээр Зевс бий!» хэмээн зоригоо чангалж, бурхадаас
тусламж хђсэв. Энэ ђед Клитемнестрад єєрєє эр, эм хоѐр могой тєрђђлж, могойнууд цээжийг нь
хатгаж байна гэж зђђдлэгдсэнд «Тэнгэр минь, энэ ердєє л зђђд байгаасай» гэж залбирна.

Орест, Пилад хоѐр явуулын хуний маягаар хувцаслаад ордны ђђдийг тогшино. Тэдэн рђђ
Клитемнестра гарч ирнэ. «Би Фокидаар дайрч ирсэн хун л дээ. Орест ђхсэн, хэрэв хђсвэл ирж
чандрыг нь аваарай гэж надаар хэлђђлсэн юм» гэж Орест тђђнд хэлэхэд Клитемнестра дуу алдана.
Тэр хђђгийнхээ араас гашуудах бєгєєд Эгисфээс аврах гэсэн ч, ђхлээс хаацайлж чадсангђйдээ
халаглана. Хэн болохоо таниулаагђй Орест Пиладын хамтаар ордонд орно. Орестыг асарч байсан
хєгшин хэрхэн угжиж, єлгийдєж бђђвэйлдэг байснаа ярин уйлахад, єєр нэг эмгэн «Наад нулимсаа
арч, ђхээгђй ч байж мэднэ» хэмээн зандарна. Энэ ђед найрал дуучид Зевсэд хандан тусламж хђсч,
Орестод: «Хатуу чанд бай, хэрэв эх чинь «хђђ минь!» гэх юм бол, єєдєєс нь «эцэг минь!» гэж
хариулаарай» гэцгээнэ.

Эгисф гарч ирээд баярт мэдээнд итгэх эсэхээ мэдэхгђй холхиж байгаад ордон руу орно. Гэнэт
ордноос ноцолдох, орилж хашгирах чимээ гарна. Клитемнестрагийн араас Орест, Пилад нар илд
барин гарч ирнэ. Хатан хаан цээжээ ярж «Энэ хєхєєр би чамайг тэжээж байсан, эндээ чамайг
тэврээд бђђвэйлдэг байсан. єрєвдєєч!» гэв. Орест тээнэгэлзэж, «Пилад, би яах ѐстой вэ?» гэсэнд, энэ
мєчийг хуртэл нэг ч ђг дуугараагђй Пилад «Аполлоны зарлиг, чиний тангараг яах билээ?» гэнэ.
«Хувь тавилан намайг нєхрєє алахад хђргэсэн юм!» гэж Клитемнестра хашгирна. «Намайг ч бас
хувь тавилан л чамайг алахад хђргэж байна» гэж Орест хариулна. «Хђђ минь, чи тєрђђлсэн эхийгээ
алах гэж ђђ?» - «Чи єєрєє єєрийгєє л алсан» - «Эхийн чинь цус чамайг єршєєхгђй дээ!» - «Эцгийн
цус бђр ч аймшигтай байх юм». Орест эхийгээ цаазлахаар ордон руу авч орно.

Ордны дотоод байдал. Клитемнестра, Эгисф хоѐрын цогцос дээгђђр Орест Агамемноны цус нэвчсэн
бђтээлгийг хаяна. Одоо тэрээр єєр руу нь єш хонюнгийн бурхад айсуйг мэдрэх аж. Орест:
«Эцгийнхээ єшєєг авч эхээ алахыг Аполлон надад тушаасан. Аполлон намайг энэ цуст нђглээс
ариулна гэж амалсан. Би тђђний зђг явлаа. Та бђхэн миний уй гашууны гэрч болоорой» хэмээгээд
явна. ёђгээр хоер дахь эмгэнэлт жђжиг тєгсєнє.

«Орестын тђђх»-ийн гурав дахь хэсэгт Аполлон Орестод туслахаа амлаад Афина бурхан руу
зугтахыг зєвлєдєг. Орест ч тийшээ зугтана.

Клитемнестрагийн сђнс гарч ирээд, єш хонзонгийн охин тэнгэрђђдийг дуудаж, «Миний шарх энэ
байна, миний цус энэ урсч байна, тэгэхэд та нар унтаж байх юм. Хаа байна, та нарын нєгєє єшєє
хонзон чинь?» хэмээн чарлана. єшєє хонзонгийн бурхад Аполлоныг зђхэж «Чи нђгэлт алуурчныг
ємгєєлж, мєнхийн ђнэнийг гажуудуулж байна» гэхэд Аполлон тэдэнтэй маргалдана. «Тэр эхийгээ
алсан!» - «Тэр чинь эр нєхрєє алсан - «Эр нєхєр, эхнэр хоѐр ямар хђйн холбоотой биш дээ. Эхийгээ
ална гэдэг эр нєхрєє алахаас аймшигтай гэмт хэрэг» - «Нєхєр бол эхнэрийнхээ хууль ѐсны хамаатан
садан, хђђ бол эхдээ жам ѐсны хамаатан садан. Хууль бол хаа ч нэг л байдаг. Байгалийн жам бол гэр
бђл, нийгэм доторхиос илђђ нандин шђтээн биш. Зевс Гератай гэрлэхдээ тэгж номлосон юм» - «За
яахав, чи залуу бурхадын ззлийг баримтал, бид бол хуучин бурхадаа дагана аа». Ингээд тэд Афин
руу явцгаав. єш хонзонгийн бурхад Орестыг хєнєєхєєр, Аполлон туунийг аврахаар явсан хэрэг.
Орест Афины сђмийн ємнє Афинагийн баримлыг тэврээд сууж байна. ѓш хонзонгийн бурхад тђђнд:
«Чи тєрсєн эхийнхээ цусыг урсгасан. Тиймээс чамайг хаа ч явсан бид дагаж, цусыг чинь урсгаж явах
болно. Тамд очсон ч бид чамд амар заяа ђзђђлэхгђй» гэлцэнэ. Тэгэхэд Афина сђмээсээ гарч ирээд:
«Би та нарыг шђђхгђй. Хэнийг нь буруутгана, тэр ард олны дайсан болно. ёђнийг би хђсэхгђй
байна. Афин хотын хамгийн ухаалаг иргэд л ђђнийг хийдэг» гэхэд найрал дуучид тђгшђђртэйгээр:

-Бурхад биш, хђмђђс шийдэх гэж ђђ? хэмээнэ. Шђђгчид болох Афин хотын ахмадын зєвлєл гарч
ирнэ. Тэднийг Афина бурхан дагажээ. Тэдний ємнє єш хонзонгийн бурхад, нєгєє талд нь Орест,
Аполлон бурхны хамт суужээ. Ийнхђђ хоѐр дахь, гол маргаан дэгдэнэ. «Чи эхийгээ алсан» -«Харин
тэр эр нєхрєє алсан юм» - «Нєхєр эхнэртээ тєрсєн ах дђђ нь биш шђђ дээ» - «Тийм эхийн хувьд би
бас л тєрсєн хђђ нь биш» - «Тэр бђрэлдсэн савнаасаа татгалзаж байна». Энэ маргаанд Аполлон
хєндлєнгєєс оролцож, «Тђђний зєв шђђ дээ. Эцэг хђн хђђдээ эхээс илђђ ойрын тєрєл. Эцэг л ђрийг
боловсруулдаг-, эх бол ердєє л тээж тєрђђлдэг. Эцэг хђн эхгђйгээр хђђхдээ тєрђђлж болно, худлаа
гэвэл та нарын ємнє эхийн оролцоогђйгээр Зевсийн толгойноос тєрсєн Афина бурхан зогсч байна!»
хэмээнэ. Афин хотын ахмадууд хоѐр аяганд чулуу хийж саналаа хураав. , Хар цагаан чулуудын тоо
яг тэнцжээ. «Тэгвэл би саналаа єгье. Би Орестыг зєвтгєхийн талд байна. Эцгийн тєрєл эхийнхээс
дээгђђр гэдэг тал дээр гэсэн ђг шђђ дээ» гэж охин тэнгэр Афина єгђђлэв.

Аполлон ялж, Орест талархаж тайзыг орхино. Афина бурханы ємнє єш хонзонгийн бурхад ђлдэв.
Тэд яах болж байна аа? Эртний ѐс заншлыт огоорсон Афин хотынхонд єлсгєлєн, тахал, ђхэл
нђђрлђђлэх ђђ? Цэцзн цэлмэг Афина ђђний хариуд:

Хэрэггђй, єршєєл гэдэг хонзогнолоос хавьгђй дээгуур юм Афины газар нутагт ђржил шим, гэр бђлд
олон хђђхэд, тєр улсад бат бэх байдал соѐрх. Цусан єшєє хонзонгийн шнжин хэлхээ улс орныг
самууруулж гаднын дайснаас 6иеэ хамгаалах чадваргуй дорой болгож баЙна.-Афинчуудад
нигђђлсэигуй ханд, тэд та нарыг єршєєлт ариун бурхад хэмээн нэрлэх болно» гэж хэлснээр дуусна,

ЭДИП ХААН

Энэ бол ђйлийн ђр хийгээд эрх чєлєєний тухай, хђний эрх чєлєє гэдэг юу хђссэнээ хийхэд
бус, харин хђсээгђй зђйлийнхээ тєлєє хариуцлага хђлээхэд оршдог гэдгийг харуулсан эмгэнэлт
зохиол юм.

Фивийн хот улсад Иокаста нэрт хатан хаантай Лаий нэрт хаан засаглан сууж байлаа. Дельфид суугч
нэгэн мэргэн хђн тђђнд *Хэрэв хатнаас чинь хђђ тєрвєл, чи тђђний гарт амь ђрэгдэнэ. гэсэн аймшигт
ѐрыг зєгнєн хэлсэн юм байж л дээ.

Тиймээс Лаий хђђгээ тєрмєгц эхээс нь салгаж буйд нутгийн малчинд аваачиж єгєєд уулын зэрлэг
араатны идэш болгохыг тушаажээ.

ѓнєєх малчинд хђђ єрєвдєм хайран санагдсанд уулархаг нутагт очсоноо хєрш Коринфийн хаант
улсын албат єєр нэгэн малчинд жаалхђђг бэлэглэчихэв. Тэгэхдээ хааны хђђ гэдгийг нь ер
дурссангђй. Нєгєє малчин ч жаалхђђг эзэн хаандаа хђргђђлсэн байна. Коринфийн хаан угаас ђр
хђђхэдгђй юмсанж. Тэгээд хђђг ђрчилж аваад угсаа залгамжлах ханхђђ мэтээр л хђмђђжђђлжээ.
Тђђнд Эдип гэдэг нэр єгсєн байна.

Эдип хђчирхэг, ухаалаг хархђђ болжээ. Тэр єєрийгєє Коринфийн хааны хђђ л гэж боддог байв. Гэвч
тђђнийг єргємєл гэлцдэг хов нэг л єдєр чихэнд нь хђрэлгђй яахав.
Эдип хавь орчиндоо гайхагдсан Дельфийн мэргэч дээр очиж єєрийгєє хэний хђђ болох талаар
асуужээ. Хариуд нь Дельфийн мэргэн хђн *Чи хэний ч хђђ байлаа гэсэн тєрсєн эцгээ алж, тєрсєн
эхтэйгээ гэрлэх тавилантай юм байна хэмээжээ. Эдип золтой л ухаан алдчихсангђй.

Тэгээд Коринф руу буцаж очихгђй, харсан зђгрђђгээ тэнђђчилье гэж шийдэв.

Олон замын бэлчирт сђйх тэргэнд тухалсан цєєвтєр бараа бологсод бђхий ихэмсэг євгєнтэй
таарчээ. Эдип зам тавьж єгєєгђй тул євгєн тђђнийг бэрээдээд авч.

Хариуд нь Эдип барьж явсан таягаараа цохитол євгєн ђхэдхийн унажээ. Бараа бологсод нь Эдип
рђђ дайрч бага зэрэг зодоон болсны эцэст нэг нь амь зулбан, бусад зарц нь нам цохиулсан байна.
Хээрийн замд иймэрхђђ явдал элбэг тохиолдох тул Эдип ч цааш замаа хєєжээ. Тэр явсаар Фивийн
хотод хђрэв.

Уг хотод аюул нђђрлээд байлаа. Хотын дэргэдэх уулан дээр арслангийн биетэй эмэгчин Сфинкс
ђђрэлж, замаар єнгєрсєн хђн бђрээр оньсого таалгаж чадахгђй бол тасчин иддэг байжээ. Хаан Лаий
нь мэргэн хђнээс тусламж гуйхаар яваад замдаа ђл таних хђний гарт алагдсан гэнэ. Сфинкс Эдипээр
єглєє 4 хєлтэй, єдєр 2 хєлтэй, орой 3 хєлтэй. тэр юу вэ? гэсэн оньсого таалгах бєгєєд Эдип *Энэ
бол хђн. Нялхдаа мєлхдєг, дараа нь 2 хєлєєрєє алхдаг, хєгшрєхєєрєє таяг тулдаг* гэж хариулна.
Дийлдсэн Сфинкс хадны оройгоос хавцал руу унаж ђхсэнээр Фив хот энх амгалан болжээ. Ард олон
баяр хєєрт умбаж, Лаийн бэлбэсэн гэргий Иокастаг тђђнд хатан болгон єгч, Иокастагийн дђђ
Креонт тђшмэл нь болов. Олон жил єнгєрсєн хойно Фивд бурхны цээрлэл ирж, аймшигт тахал
дэгдэн мал амьтан нь хиарч тариа нь ганд цохиулжээ. Ард олон Эдипт хандан *Чи мэргэн ухаантай
сан биш билђђ? Нэгэн цагт биднийг аварсан шигээ одоо дахин аварч аль хэмээв.

Софоклын эмгэнэлт жђжгийн ђйл явдал ард олон ийн гуйж байгаагаар эхэлдэг бєгєєд Эдип хаан
цугласан олны ємнє гарч ирнэ.

*Би Креонтыг Дельфийн зєнч мэргэнээс зєвлєгєє авахуулахаар илгээсэн гэнэ. Зєнч мэргэн *Энэ бол
хаан Лаийг алсаных нь тєлєєх бурхны гэсгээл. алуурчныг олоод цээрлђђл гэж хэлсэн аж. Ингэхэд
яагаад єнєєг хђртэл хааныг алсан хђнийг хайгаагђй байдаг билээ? гэвэл хђмђђс *Тэр ђед цєм
Сфинксийн тухайд л шаналж байсан юм хэмээжээ.

За тэгвэл одоо энэ хэргийг би биечлэн шийдэх болно гэж Эдип хаан мэдэгдлээ.

Ингээд Лаийг алсан хђнийг олоод алив бђхнээс тусгаарлаж, холын хязгаарт цєлєн бурхадын хараал
идђђлэх тухай хааны зарлиг гарчээ. Чухамдаа єєрийнхєє эсрэг ийн зарлигдаж буйгаа тэр яахин
мэдэх билээ?

Фивд сохор Тиресий гэгч ђзмэрч аж тєрдєг байжээ. Эдип хаан тђђнээс алуурчны тухай асуухад

Тиресий: *Надаас бђђ ђђнийг асуу. Тэглээ гээд сайн юм болохгђй гэв.

Эдип ђђнд нь байж ядан уурлаж

*Тэгвэл чи єєрєє энэ аллагад оролцсон байх нь ээ? гэвэл

Тиресий дђрсхийн ёгђй шђђ. Тиймдээ тулах юм бол алуурчин нь чи. ѓєрийгєє л цаазал, гэжээ.
Эдип: Ингэхэд арай Креонт хаан ширээнд санаархаад чамаар ингэж хэлђђлж байгаа юм биш биз?
гэвэл Тиресий: Би Креонтод ч, чамд ч ђйлчилдэггђй, ариун бурханд л зђтгэдэг. Би сохор. чи
хараатай. Гэхдээ л чи ямархан нђгэл дунд хутгалдсанаа хэн чиний эцэг эх болохыг олж харахгђй л
явна гэв.

Эдип: Энэ чинь юу гэсэн ђг вэ?

Тиресий: ѓєрєє таал даа.Чи далд битђђ оньсого таахдаа гарамгай сан.

Ингээд Тиресий яваад єгчээ.

Хђмђђс хэн алуурчин нь юм бол... Эдип гэж ђђ дээ. ёгђй дээ. итгэхийн аргагђй юм гэлцэнэ. Эдип
єєрийг нь урвагч хэмээн сэжиглэж буйг сонсоод ихэд бухимдсан Креонт ордонд орж ирнэ.

Креонт: Чиний хаан ширээ надад ямар хэрэгтэй юм бэ? Хаан бол эрх мэдлийнхээ боол шђђ дээ.
Харин над шиг хааны шадар туслах байх нь хавьгђй дээр

Эдип тэр 2 хорон ђг чулуудалцана. Тэдний их дуугаар Эдипийн хатан Иокаста гарч ирэхэд

Энэ намайг хуурмаг зєнчдийн ђгийг ашиглан хєєн зайлуулах гэж байна хэмээн Эдип хэлнэ.

Хариуд нь Иокаста: Бђђ итгэ.Зєн билгэ, мэргэ тєлєг бђгд худал байдаг юм. Лаийг тєрсєн
хђђгийнхээ гарт ђхнэ гэж зєгнєсєн. Гэвч бидний хђђ нялхдаа ууланд араатны идэш болсон юм.

Харин Лаийг их замын бэлчирт ђл таних тэнэмэл хђн алсан гэж ярив.

Эдип: Их замын бэлчирт гэнэ ээ? Хэзээ хаана? Лаий ямар тєрхтэй хђн байсан бэ?

Иокаста: Дельфи хђрэх замын бэлчирт, чамайг манай хотод ирэхээс ємнєхєн. Гадаад тєрхєєрєє бол
Лаий буурал цэх нуруутай. ер нь чамтай маш адил байсан шђђ.

Эдип: Яасан аймаар юм бэ? Надтай яг адил явдал тохиолдсон шђђ дээ. Арай би тэр тэнэмэл эр нь
юм биш байгаа. Гэрч ђлдсэн ђђ?

Иокаста: Ганц гэрч л бий. Тэрхђђ гэрч болох хєгшин малчны араас элч зарсан гэх нь тэр.

Эдип догдолсондоо байж ядна.

Тэгтэл жђжгийн ђйл явдалд эргэлт гарна.

Тайзан дээр нэг ђл таних эр гарч ирсэн нь хєрш Коринф улсаас ирсэн элч ажээ.

Хаан нь нас барсан тул коринфчууд Эдипийг хаан ширээ залгамжлуулахаар дуудсан хэрэг. Эдип
хємсєг зангидан* ёнэхээр л зєн билгэ гэдэг худал ажээ. Намайг тєрсєн эцгээ ална гэсэн, хаан аав
минь гэтэл єєрийн ђхлээр єєд болжээ. Гэхдээ намайг эхтэйгээ гэрлэнэ гэсэн юм байна шђђ. Хатан
ижийгээ амьд дээр нь би Коринф руу буцаж болохгђй нь гэж єгђђлэв. Коринфын элч:

Хэрэв ђђнээс болоод явахгђй гээд байгаа бол тайвшир. Чи тэдний тєрсєн хђђ биш. ѓргємєл шђђ
дээ. Би єєрєє чамайг нялхад чинь хааныдаа аваачиж єгсєн юм.
Эдип: Хєєе эхнээр. Арай тэр нєгєє Лаийн дэргэд байсан малчин чинь биш байгаа? Шалавлаач?
Ингэхэд би хэний хђђ болж байна аа гэж дуу алдлаа.

Харин Иокаста бђхнийг таамаглажээ. Тэгээд Эдипт мэдэх гэсний хэрэггђй. Чамд л муу юм болно
гэж хэлээд хатан хаан ордон руугаа явав.

Найрал дуучид: -Магадгђй Эдип лусын дагины ч юм уу ууланд нярайлсан бурханы хђђ байж болно
шђђ дээ. гэж дуулалдана.

Гэвч ђгђй ажээ. Хєгшин малчныг авчрахад Коринфын элч тђђнд

-Чиний надад єгсєн нялх жаал чинь энэ шђђ дээ гэж Эдипийг заан хэлэв.

Тэгэхэд нь єнєєх малчин Миний нђдэндээр Лаийг алсан хђн энэ мєн байна гэж дотроо боджээ.Тэр
энэ тухайгаа хэлэхийг хђсээгђй боловч Эдип мэдэхээр зђтгэнэ.

Эдип: Тэгээд хэний хђђ байсан юм бэ?

Малчин хариуд нь Лаий хааны хђђ байсан юм. Хэрэв энэ бђхэн ђнэн бол чиний тєрсєн чинь нђгэл
байж, бидний чамайг аварсан ч бас нђгэл байж дээ гэж євгєн малчин хариуллаа.

Одоо л Эдип бђхнийг ойлгожээ. Хђн болж тєрснєє би харааж байна. Гэрлэснээ бас харааж байна
гэж чарлаад ордон руугаа гђйв.

Найрал дуу:

Хђний єндєр хэргэм зэрэг гэж хоосон ажээ. Хорвоо дээр аз жаргалтай хђн алга. Эдип мэргэн, Эдип
хђчирхэг хаан байлаа.Одоо тэгтэл хэн болж таарав? Эцгийнхээ алуурчин. Эхийнхээ амраг гэх
аж.Ордноос хиа гђйн гарч ирэв. Муу мэдээ:

Эдипийн эх, хатан Иокаста єєрийгєє боомилж ђхжээ.Байж ядсандаа Эдип хатныхаа алтан тээгийг
аваад єєрийн нђгэлт муу ђйлийг харахгђйн тулд нђд рђђгээ хатгасан байна.

Ордны хаалга дэлгэгдэхэд Эдип цус бялдсан нђђртэй гарч ирнэ.Эдип: Би биш хувь заяа ингэж
шийдлээ. Би єєрийгєє яллалаа. Лаийг алсан алуурчныг хєєж цєлсђгэй. эхийгээ эзэгнэсэн
шившигтний нђдийг сохолсугай гэж тэр хашхирав.

ёнэнч Креонт урьдын гомдлоо мартанЭдипийг ордондоо ђлдэхийг гуйж, Дотно хђнийхээ зовлонг
дотно хђмђђс л харах эрхтэй байдаг хэмээлээ.

Гэвч Эдип єєрийг нь цєллєгєд явуулахыг гуйж, хђђхдђђдтэйгээ салах ѐс хийлээ.

Би та нарыг харахгђй байна. гэвч та нарыгаа юутай их єрєвдєнє вэ? гэж Эдип цурхиран уйлдаг.
Эдипийн цус холилдсон гутамшигт гэрлэлтээс 2 хђђ, 2 охин тєрсєн аж.

Гэвч тэдний тухай энд єгђђлдэггђй. Харин Эдипийн нэг охин Антигонагийн тухай Софокл бас нэгэн
эмгэнэлт жђжиг бичсэн юм.

Эдип хаан жђжгийн тєгсгєлийн ђгсийг найрал дуу ийн дуулна.

Эх орон нэгт Фиванчуудаа.


Эдип хааныг харцгаа л даа.

Бэрх хэцђђ оньсгыг таагч, хђчирхэг хаан

Бид бђгдээрээ л тђђнийг атаархан харж байсан биш ђђ?

Амьдралынх нь тєгсгєл ирээгђй байгаа хђнийг, тэгэхээр

Аз жаргалтай хэмээн дђгнэж болохгђй нь байна шђђ.

МЕДЕЯ
ЭМГЭНЭЛТ ЖҮЖИГ Х.Т.Ө 431
Эртний Герегийн домог ђлгэруудийг Аргонавтуудын, Фивийн, Троягийн, Одиссейн цуврал ђлгэрђђд
гэж хуваадаг. «Илионы тђђх» нь Троягийн, «Эдип хаан» нь Фивийн ђлгэрээс сэдэвлэсэн болно. Бид
аргонавтуудын тухай Аполлонийн зохиолоос хойно мэдээд авчих тул, мєнхђђ цуврал ђлгэр доторхи
хамгийн эмгэнэлтэй нэгэн тђђхээр Эврипид ямар жђжиг бичсэнтэй танилцъя.

Колхида нутгийг Нарны хђђ хђчирхэг хаан захиран суудаг байжээ. Тђђний охин Медея хосгђй ид
шидтэн боловч эцгийнх нь эрдэнэ болсон алтан нэхийнд санаархаж ирсэн аргонавтуудын удирдагч
Ясонд сэтгэл алдахгђй байж чадсангђй. Дурлалдаа хєтлєгдсєн Медея галаар тургигч бухыг
буулганд оруулан тариа тарьж, алтан нэхийг сахигч аймшигт дууг номхотгоход нь Ясонд ид
шидээрэз туслана. Ингээд нэхийг авсных нь дараа Медея Ясоны хамт зугтаж, араас нь хєєсєн
нэхђђлђђдийг саатуулахын тулд тєрсєн дђђгийнхээ амийг хєнєєн цогцсыг эрэг дагуу тасчин хаядаг.
Колхидынхон ханхђђгээ оршуулахаар ђлдээд тэднээс хоцрох аж.

Ясоны хууль ѐсны эээмшил нутаг Иолк-д холын хамаатап Пелий нь хаанчилж байж. Пелий эр
нєхєрт нь муу юм хийх вий гэсэндээ Медея Пелийн охидыг мэхэлж «даруйхан сэхээн амь оруулж ид
шидээ харуулна» хэмээгээд эцгийг нь хєнєєлгєнє. Гэвч Пелийг алагдсаны дараа тђђнийг сэхээхээс
татгалзаж, тєрсєн эцгийнхээ амийг бђрэлгэсэн охид цєлєгдєнє. Ингэлээ гээд ч Ясон хууль ѐсны
эрхээ эдэлж хаан ширээнд сууж чадсангђй. Иолкынхон харийн шидтэн эмд дургђйцэн босч, Ясон,
Медея нар хоѐр бяцхан хђђхдийн хамт Коринф руу зугтжээ. Коринфын хаан єндєр настайн дээр
угсаа залгамжлах хђђгђй тул Ясоныг охинтойгоо гэрлђђлэхийг хђсчээ. Инжинд нь хаант улсаа єгєх
бєгєєд мэдээж хэрэг, шидтэн эхнэрээ орхисон нєхцєлд энэ санал баталгаажих аж. Ясон уг саналыг
хђлээн авсан нь тэр єєрєє ч Медеягаас эмээх болсных биз ээ. Ясон хоѐр дахиа хуримлаж, Коринфын
хаан Медеяг газар нутгаасаа хєєжээ. Медея луу хєллєсєн сђйх тэргээр Афин руу дђрвэхдээ
хђђхдђђддээ «Хойт эхдээ энэ нємрєг, толгойн алтан нэхээст алчуур хоѐрыг хуримын бэлэг болгож
миний ємнєєс гардуулаарай» гэсэн ѐсоор Ясоны хђђхдђђд Коринфын гђнжид бэлгийг єргєн.
Тэдгээрт галт хор шингээсэн байсан тул залуу гђнж болон євгєн хаан ордонтойгоо тђймэрт єртєж,
хђђхдђђд сђмд орогнохоар гђйлддэг. Бухимдаж цухалдсан коринфчууд хђђхдђђд руу чулуу
нђђлгэсээр алжээ. Харин Ясонд чухам юу тохиолдсоныг хэн ч ђл мэднэ.

Уг домог ийм юм. Эл домгийн улмаас коринфчуудыг нялх хђђхэд алагсад гэцгээдэг байв. Тэд энэ
жигшђђрт нэрээс ангижруулж єгєхийг, Ясоны хђђхдђђдийг коринфынхон биш, харин Медея єєрєє
алсан гэж жђжигт ђзђђлэхийг Афины яруу найрагч Эврипидээс хђсч л дээ. Итгэмээргђй аймшигт
тђђх зохиох хэрэг гарсан нь лавтай. Гэвч Эприпидийн авьяас билиг коринфчуудыг ђђрд цагаатгасан
юм.
«Ясоны сууж явсан тэр хєлєг онгодыг зангидсан нарс модод хэзээ ч огтлогдоогуй сон бол доо...»
гэж Медеягийн асрагч эх ђглэж байгаагаар эмгэнэлт жђжит эхэлдэг. Ясон хааны гђнжтэй гэрлэхээр
болсон тухай дєнгєж сая сонссон Медея тайзны ард орь дуу тавин, Ясоныг, єєрийгее, хђђхдђђдээ
хараан зђхэж байна. Тђгшђђртэй найрал дуу зогсоход, Медея гарч ирнэ.

«Эр нєхєр минь миний хувьд бђх юм байсан. Одоо надад юу ч алга. Ай хєєрхий эм хђний гашуун
хувь заяа гэж! Эмэгтэй хђнийг харийн газарт цєлж, сђй бэлгээр арилжиж, эзэн ноѐныг нь тђђнд
онооно. Хђђхэд тєрђђлэх гэж бид, эрчђђл дайн тулаанд шархаддагаас дутуугуй євдєж зовно, энэ
зовлонгоосоо зугтах юм бол насан ђђрд шившиглэгдэнэ... Та нар цєм орон нутагтаа, олуулаа байна.
Харин би орь ганцаар» гэж тэрээр коринфын найрал дуучдад хэлнэ. Тэгтэл ч Коринфын євгєн хаан
гарч ирж, даруйхаи газар нутгийг нь орхин явахыг шаардана. Медея хаашаа явахаа мэдэхгђй байгаа
тул, шийдвэр гаргах ганц хоногийн хугацаа олгохыг гуйна. Хаан зєвшєєрєєд явж одно. «Тархи нь
ширгэсэн амьтан!» гэж Медея араас нь єгђђлээд, «Хаачихаа би мэдэхгђй байгаа нь ђнэн ч, та нарыг
яавч амьд ђлдээхгђйгээ сайн мэдэж байна» гэлээ.

Ясон гарч ирж, маргаан дэгдэнэ.

«Бухын эвэрт шордогдохоос, лууны аманд єртєхєєс, бас Пелийгээс би л чамайг аварсан биз дээ?
ёђрд хэн хэндээ ђнэнч явна гэсэн ам тангараг чинь хаа байна? Одоо би хаачих юм бэ? Колхидад
дђђгийн минь чандар, Иолк-д Пелийн чандар бий. Чиний эндхийн нєхєд миний дайснууд. Ээ, Зевс
тэнгэр минь, хуурамч алтыг бид ялгаж таньдаг мєртлєє хуурамч хђнийг яагаад таньж болдоггђй юм
бэ?» гэх Медеягийн угэнд Ясон: «Намайг чи биш, чамайг тийм алхмууд хийхэд хєтєлсєн хайр
дурлал аварсан юм. Тиймээс би чамд ямар ч єргђй. Тэгээд ч чи зэрлэг будуулэг Колхиддаа биш,
бидний хэн хэнийг маань алдаршууулан дуулж чадах Герегт байна. Чамаас тєрсєн хђђхдђђдийнхээ
тєлєє л би ахин гэрлзж байна. Одоо бол тэд хэн ч биш байгаа, миний шинэ ордонд харин аз
жаргалтай єсєцгєєх болно» гэж хариулна. «Эхийнхээ ийм их зовлонгийн ђнээр тэд жаргаж яах юм
бэ?» «Ээ чааваас, эм хђний оролцоогђйгээр хђмђђс тєрдєг байсан ч болоосой. Тэгсэн бол энэ хорвоо
дээр муу муухай юм хавьгђй цєєн байхсан!».

Найрал дуу хайр дурлалын бђхий л сайн, муу ђр дагаврын тухай дуулна.

Медея аймшигт ђйл хэргээ гђйцэлдђђлснийхээ дараа хаачих вэ хэмээн эргэлзэж суух ђеэр афины
хаан Эгей мэргэн хђнд очиж, яагаад ђр хђђхэдтай болохгђй байгаагийнхаа учрыг асуугаад буцаж
явжээ. Мэргэн хђн тоймтой хариу хэлсэнгђй аж. Харин Медея тђђнд: «Хэрэв намайг Афиндаа
орогнуулах юм бол, чи ђр хђђхэдтэй болно» гэж андгайлна. Эгей хђђтэй болно, хђђ ньТесей нэрт
баатар эр байх болно, мєнєєх хђђ нь Медеяг хожим Афинаас хєєнє гэдгийг, тэр ч байтугай Тесейг
ђхлээ гэсэн хуурмаг мэдээ сонсоод Эгей тэнгис руу ђсрэн амиа хорлох тавилантайг ч Медея нэгд
нэгэнгђй мэдэж байжээ. Энэ тухай гэхдээ ер ам ангайхгђй бєгєєд Эгей «Чамайг Афинаас хєєх юм
бол, би єєрєє ђхэмз!» хэмээн тангараглана. Энэ амлалт л Медеяд хэрэгтэй байжээ. Эгей хђђтэй
болно, харин Ясон аль ч эхнэрээсээ ямар ч хђђхэдгђй хоцорно. «Би Ясоны ђр ундсийг тасална!» гэж
Медея андгайлна.

Одоо ажлаа бодох цаг. Юуны ємнє эр нєхєртэйгєє тооцоо хийе. Медея Ясоныг дуудуулж,
хђђхдђђдтэй нь уулзуулна. «Яая гэхэв, бђсгђй хђний заяа ийм л хойно. Миний євєг дээдэс Нарны єв
хєрєнгє болох нємрег, ороолт хоѐр надад байдаг юм. Тэднийг одоо эхнэрт чинь бэлэг болгон
хђргђђлэхийг зєвшеерееч» гэж Медея хэлнэ. «Бололгђй яахав. Эдгээр зђйлсийг миний эхнэр
нандигнан хадгалах болтугай» гэж баярласан Ясон єгђђлэв.
Дараагийн ээлжинд Медея хђђхдђђдийн асуудлыг шийдэх болов. Тэд аавынхаа шинэ эхнэрт бэлгийг
хургэж єгєєд буцан ирлээ. Тэднийг ээж нь сђђлчийн удаа тзвэрч уйлан хайлна: «Би та нарыг
тєрђђлсэн, хєхђђлж єсгєсєн, одоо та хоѐрынхоо инээхийг сђђлчийн удаа харж байна гэж ђђ дээ? Энэ
хєєрхєн уруул ам, энэ єхєєрдєм гар, єндєр дээд сурвалжит царай тєрх, ийм хєєрхєн амьтдыг би
єршєєж уучлахгђй гэж ђђ? Та хоѐрын аз жаргалыг эцэг чинь хулгайллаа, эцэг чинь л та нарыг эхгђй
болголоо. Та хоѐрыгоо би ђнэн голоосоо єрєвдєж байна. Дайснууд минь тохуурхан инээлдэж
байна. Арай ч дээ! Би дэндђђ бардам хђн, уур хилэн минь сэтгэл зђрхнээс минь хђчтэй. Боллоо,
гђйцээ, шийдлээ!».

Найрал дуу: «Ээ, ээ, ђр хђђхэд тєрђђлээгђй, гэр орон босгоогђй бол дээр байж ээ. Эмэгтэй хђн эр
хђнээс ухаан мєхєс байдаг гэж ђђ?» хэмээн халаглан дуулна.

Эр нєхєр минь миний хувьд бђх юм байсан. ,,, Эхийнхээ ийм их зовлонгийн ђнээр тэд жаргаж яах
юм бэ

Би дэндђђ бардам хђн, уур хилэн минь сэтгэл зђрхнээс минь хђчтэй. Боллоо, гђйцээ, шийдлээ

Гурав дахь асуудал бол тђђнийг эр нєхрєєс нь хагацаасан тэр бђсгђй байлаа. Зарлага гђйн ирж:
«Амиа бод Медея! Гђнж ч, хаан ч чиний хоронд амь ђрэгдсэн. Одоо бушуухан зугт» гэхэд Медея:
«Яг юу болсныг нэгд нэгэнгђй ярь. Хичнээн тодорхой ярина, тєчнєєн амттай байх болно» хэмээнэ.
Хђђхдђђд ордонд очиж, найрлагсад бђгд тэднийг єхєєрдєн энхрийлж, гђнж гоѐл зђђсгэлд сэтгэл
баясчээ. Ясон шинэ эхнэрээ хђђхдђђдэд нь сайн ээж байхыг хђсч, гђнж ч тэдэнд єєрийн ђр шиг
хандахаа амлаад бэлгийг ємсч толины ємнє очив. Тэгтэл гэнэт гђнжийн царай зэвхийрч, амнаас нь
цагаан хєєс сахарчээ. Хормын дараа ђсэнд нь гал авалцан, агшин зуур бђх бие нь хуйхлагдан
шатжээ. Хєгшин эцэг нь чарлан тђђн руу ђсэрч очиход, хуйхлагдсан цощос хааныг зуурч авлаа.
Хаан зайлах гэж оролдоод яаж ч чадалгђй, хоѐул ђхэдхийн унацгаажээ. Тийм ээ, бидний амьдрал
гэж ердєє л сђђдэр тєдий юм даа ёђрдийн жаргал гэж угаасаа байдаггђй юм байна. Аз тохиох
хийгээд азгђйтэх л гэж байдаг аж гэсэн дггнэлтэд зарлага хгрнэ.

Одоо буцах зам ђгђй. Хэрэв Медея єєрєє хђђхдђђдээ алахгђй бол, хђмђђс тэднийг хороох нь
гарцаагђй. «Зђрх минь, бђђ алгуурла, зєвхєн хулчгар хђн л эргэлздэг юм. Дурсамжууд минь, дуугђй
бай: єнєєдєр би тэдний эх биш, маргааш л уйлъя» гээд далд орно. Найрал дуу: «Гэгээн нар минь,
Зевс тэнгэр минь!

-тђђний гарыг бариач. Аллага дээр аллага бђђ нэмђђлээч!» гэх зуур, хоѐр хђђгийн эхэр татах дуун
сонсогдоод нам жим болно.

Ясон гарч ирэн: «Хаана байна, тэр? Хаа ч байлаа гэсэн, тђђнийг олж тасчин хаявал тасчин хаяцгааг.
Хђђхдђђдээ л аврах минь!* гэтэл «Хожимджээ, Ясон» гэж найрал дуучид дуулнэ. Ордны дђр зураг
гарахад, нарны сђйх тэргэн дээр суусан Медея гартаа ђхсэн хђђхдђђдийн цогцсыг барин ордны
оройгоор нисч ђзэгдэнэ. <:*Чи эх хђн биш, єлєгчин араатан байна! ёзэшгђй муухай буг чєтгєр
байна!» гэж Ясон чарлана. «Юу л гэж нэрлэнэ, дураараа бол. Би чиний зђрхийг шархлуулж чадлаа»
гэж Медея хашгирна. «Чи єєийгее ч бас алчихлаа» - «Чиний зовж шаналахыг хараад, харин ч миний
сэтгэл онгойчихлоо» - «Чиний бузар гар хђђхдђђдийг минь хєнєєчихлєє!»> - «Тђђнээс ч урьд чиний
нђгэл хилэнц тэднийг алчихсан юм аа» - «Чамайг бурхад гэсхээн цээрлннлэх вий!» - «Бурхад
тангаргаасаа няцагсдын ђгийг сонсдоггуй юм.
Ийнхђђ Медея далд орж, Ясон Зевс тэнгэрийг дуудан орь дуу тавина.

«Санасан бђхэн ѐсоор болдоггђй,

Санаандгђй тохиолдлоор амьдрал дђђрэн.

ёзэж туулсан бђхэн маань

ёђнийг нотолно бус уу?

хэмээсэн найрал дуугаар жђжиг тєгсєнє. '

АРИСТОФАН

ҮҮЛС

ЭртниЙ Герегийн хошин жђжгайн эцэг гэвэл Аристофаныг л нэрлэж таарна. Хђн тєрєлхтєний
сэтгэлгээний тђђхэнд онцгойгоор яригддаг бие хђн Сократын тухай єгђђлсний учир хэдэн мянганы
дараа ч ђнэ цэнээ ђл алдах бђтээл юм.

Платон багшийнхаа тухай бичсэн зохиолдоо уг жђжгийн нэрийг дурдсан байдаг бєгєєд хэдийгээр
шоголсон ч гэсэн, Аристофан бол Сократтай биечлэн уулзаж ђг сольж явсан хђн болохыг баталсан
байна.

ѓєрийн ђедээ Афинд хамгийн алдартай философич бол Сократ байлаа. Тђђнийг философичийн нь
хувьд анхандаа дооглон тохуурхдаг байсны жишээ бол энэ жђжиг юм. Тђђний хэзээ ч ярьж
байгаагђйг ярьсан болгож, бђр эсэргђђцэж явсан ђзэл бодлыг нь хђртэл тђђнийх мэтээр шогчилсон
тохиолдол цєєнгђй.

Хошин жђжиг маань чухам яагаад «ёђлс» гэж нэрлэгдэх болсны учрыг эхлээд єгђђлье. Эд юмс
чухам юунаас бий болсон тухай эртний философичид ихэд эргэцђђлэн боддог байж л дээ. Эртний
Герегийн зарим сэтгэгч бђх юм уснаас буй болсон гэж, нєгєє хэсэг нь хий агаараас, ђлдсэн хэсэг нь
галаас ђђссэн гэж ђзэж байв. Энэ мэт тодорхойгђй зђйлсийг бђхний эх гэлцэж байсан юм чинь,
тухайлбал, ертєнц ђђлнээс ђђссэн байж яагаад болохгђй билээ? Ингээд Аристофан шинэ
философичдын бурхан бол ёђлс гэж шогчилжээ. Мэдээж хэрэг, ертєнцийн ђђслээс илђђтэй, хђний
мєн чанарыг голчлон сонирхож байсан Сократад энэ нь ямар ч хамаагђй юм л даа. Гэхдээ л шог
зохиол бол шог зохиол юм чинь.

Хђний мєн чанар гэдэг ч амаргђй л ойлголт. Эцэг дээдсийн ђеэс юу сайн сайхан, юу муу муухай вэ
гэдэг хєдєлшгђй ђзэл баримтлал тогтчихсон л байсан. Гэвч шинээр сэтгэгчид тэдгээр сайн сайхан нь
тийм ч сайхан эђйл биш, муу муухай гэж ђзэж заншсан юмс ч туйлын муухай биш болохыг нотлох
болсон нь афинчуудыг гайхашралд оруулж, Аристофан ч энэ талаар хошин жђжиг бичсэн хэрэг.

Стрепсиад гэгч ханагар сайхан эр Афинд суудаг байж. Зугаа цэнгэл хєєсєн, гангамсаг нэг хђђтэй
гэиэ. Морины уралдаанд бооцоо тавимхай хђђ нь байсхийгээд л эцгийгээ єрєнд унагааж орхино.
Стрепсиад єр нэхэгсдийн тухай бодох бђртээ унтаж ч чадахаа больчихдог байв, Гэнэтхэн тэрээр
Афинд шинээр сэтгэгчид бий болсон, тэд худал хуурмагийг ђнэн мєн, ђнэн мєнийг худал хоосон
болгон хувиргаж чаддаг тухай сонсчээ. ТэдниЙ сургаалыг сонсох юм бол єр ширээ ч хђчингђй
болгочих юм бил ђђ? Ингээд євгєн Стрепсиад сэтгэгчийг зорив оо.
ёзэгчдэд Сократын байшин харагдах бєгєєд дээр нь «Бясалгалын єргєє» гэсэн хаяг хаджээ.
Сократын шавь Стрепсиадад энд ямар нарийн ширийн зђйлсийг сэтгэн боддог тухай тайлбарлана.
Жишээ нь, тэр багштайгаа нохой бєєсний талаар ярилцаж л лээ, Нохой бєєс шавийг нь, хазчихаад
ђсрэн очиж Сократыг хазсан байна. Хэр хол ђсэрсэн хэрэг вэ? Хђний хэр хол харайсныг хэмжихийн
тулд алхаагаар баримжаална, харин нохой бєєсний харайлтыг тодорхойлохын тулд нохой бєєсний
алхааг хэмжих ѐстой. Тиймээс нохой бєєсийг барьж аваад лааны тосон дээгђђр гђйлгэж хєлийнх нь
мєрийг буулгаж, энэ мєрєєр харайлтыг нь хэмжвэл зохистой. Эсвэл єєр нэг жишээ авъя: шумуул
тєвєнхєєрєє дуугардаг уу, бєгсєєрєє дуугардаг уу? Тђђний бђх бие хєндий тул нисэх ђед агаар
амаар нь ороод араар нь гардаг. Тиймээс шумуул бєгсєєрєє дуугардаг болж таарч байна. Ийм л
нарийн юмсыг «Бясалгалын єргєє»-нд ярилцдаг аж.

Энэ ярианы ђед Сократ єєрєє дээвэрт зоосон дђђжин орон дээр хэвтэнэ. Яах гэжтэр юм бол?
Ертєнцийн бђтцийг ойлгохын тулд одонд ойрхон байх хэрэгтэй. Стрепсиад сэтгэгч руу ха дан:

- «Сократ, бурхан чамайг ивээх болтутай, єр ширнээс мултрах ђг зааж єгєєч» гэв.

- «Ямар бурханы тухай яриад байна? Одоо бид шинэ бурхантай болсон. Тэр бол ёђлс»

- «Тэгээд Зевс яах болж байна?» - «Зевсээр яах юм бэ? Энэ ђђлсэд аянга ч бий, цахилгаан ч бий,
Зевсийн оронд одоо тэднийг салхи шуурга хєдєлгєх болно»

- «Аянга бий гадэг чинь юу гэсэн ђг вэ?»

- «Чиний наад гэдсээр чинь дђђрэн хий байгаатай нэгэн адил ђђлсийн дотор ч хий бургилж байгаа.
Тэр чинь л аянга байхгђй юу» - «Тэгээд одоо нђгэлтнђђдийг хэн цээрлђђлэх болж байна?»

-«Хэ-хэ, Зевс тэднийг цээрлђђлдэг гэж уу? Хэрэв тэр нђгэлтнђђдийг цээрлђђлдэг байсан сан бол,
одоо тђђнийг хар, бас тэр хэнийг хар, цємєєрєє л амьд мэнд явцгааж байна шђђ дээ!»

- «Тэднийг тэгэзд яах болж байна?»

- «Наад хэл чинь яагаа вэ? Сайн хэрэлдэж мохоож сур, энэ л тэдэнд шийтгэл болно. Салхи шуурга,
ёђлс, Хэл ђг эд бол бидний чухаг дээд гурван эрдэнэ шђђ дээ!»

За, тэгэхээр єр нэхэгчдээс яаж ангижрах билээ? «ёђн шит амархан юм гэж байхгђй. Цаадуул чинь
чамайг шђђхэд єгнє, харин шђђх дээр очоод тэднээс юу ч аваагђй гээд Зевсийн нэрээр
тангараглачих. Нэгэнт л Зевс гэж байхгђй болчихсон юм чинь, хуурамч тангарагласны тєлєє чамд
ирэх гай гэж ђгђй» - Тэгээд ђнэн яах болж байна? - «За, тэгвэл харж бай!»

Тайзнаа ёнэн, Худал хоѐрыг дотор нь суулгасан том сагснууд авчирч тавина.

«Энэ хорвоогийн хаана чи ђнэнийг харсан бэ?»

- «Дээд бурхадын оронд!»

- «Аа, нєгєє, Зевс тєрсєн эцгээ нухчин дарж гинжинд цовдолсон тэр газар уу?»

- «Тђђнээс гадна эгэл даруу аж тєрж, эцэг євгєдєє хђндэлж. дайснаа дарж, эрдэмтдийнхээ ђгийг
сонсч ирсэн элэнц дээдсийнхээ дэргэд бас ђнэнийг харсан»
- «Элэнц дээдэст юу л эс байлаа, єнєє цагт бол номхон даруу яваад юу ч олж долоохгђй, эрээ
цээргђй аашилсан нь л хожно! Хђний зарим чанар байгалиас эаяагддаг, зарим нь ђг сургаалаар бий
болдог. Байгалиас заяасан юм хэзээд дээгђђр хђчтэй ђлддэг! Тиймээс ууж ид, цэнгэн зугаац, тєрєлх
зєн, хђсэл зоргио дага! Чамайг бусдын эхнэртэй байхыг барьчих юм бол, би яг Зевс шиг хэн
хђссэнтэйгээ л унтаж байна гэж хэл!»

-ёг бол ђг, єєд єєдєєс нь сєргђђлээд ђз, ёнэн Худлаас хавьгђй сул дорой байгааг хараа биз дээ?

Стрепсиад хззгийн хамт байдгаараа баярлана.

Стрепсиад хђђгийн хамт байдгаараа баярлана.

Уучлаарай сканердаад хєрвђђлж байгаа болохоор зарим нь алдаатай орчихоод байна

ѓр нэхэгч хђрч ирнэ: «єрєє тєл!» гэхэд Стрепсиад: «Зевс бурхан харж байна, би чамаас сохор зоос ч
аваагђй шђђ» гэж тангараглана. «Зевс гэсгээн цээрлђђлнэ дээ, чамайг!» - «ёђлс хамгаалах юм чинь!».
Хоѐр дахь зээлдђђлэгч ирнэ: «Зээлийнхээ хђђг тєл!» - «Бас юун зээлийн хђђ яриад байна аа?» - «ѓр
чинь сар сараар л єсєєд байгаа шђђ. Хђђтэй нь хамт тєлєєрэй» -«Тэнгист гол мєрєн цутгаад л
байна, цутгаад л байна, тэглээ гээд тэнгис ихэсдэг бил ђђ?» - «ёгђй ээ, хаанаас ихсэх билээ?» -
«Тэгвэл мєнгє яахаараа сар сараар єсдєг юм бэ? Надаас чи ганц ч зоос авахгђй гэж мэдээрэй!»
Авлагатай хђмђђс хараал тавьсаар буцна. Стрепсиад бєє баяр хєєр ђлдэнэ. Харин ђђлсийн
хэлбэрээр зогссон найрал дуучид: «Болгоомжтой л байгаарай, ђђнийхээ тєлєєсийг амсана шђђ» гэж
сануулна.

Тєлєєс нь тун санаанд оромгђй байдлаар буулаа. Стрепсиад

Эврипидийн шђлгээс болж хђђтэйгээ марган муудалцжээ. Хђђ нь удаан бодсон ч ђгђй, саваа мод
аваад эцгийгээ байлгаж орхив. Балмагдсан эцэг: «Эцгийгээ зодно гэдэг чинь юу гэсэн ђг вэ?» гэхэд,
хђђ нь: «Би хђссэнээ л хийж байна. Элдвийн ђг сургаалаар бол эцгэз зодож болохгђй л юм байгаа
биз. Байгалийн хуулиар бол яагаад болохгђй гэж?» хэмээн хээвнэг хариулна.

Тэгэхэд л євгєн ямар эвгђй юм хийснээ ойлгожээ. Тэрээр тэнгэрт хєвєх ђђлсийн зђ гхандаж: «Та нар
намайг хааш хєтєлчих нь энэ вэ?» гэж хашгирна. Найрал дуучид ђђлсийн ємнєєс: «Зовлон
шаналангаасаа суралцаж бай гэсэн Эсхилийн ђгийг санаж байна уу?» гэнэ. Цухалдсан Стрепсиад
бамбар шђђрч аваад Сократын байшин «Бясалгалын єргєє>-г шатаахаар ухасхийн одно. Хђмђђс
хашгиралдах, тђймэр гарах, утаа манарах ђзэгдэн хошин жђжиг тєгсєнє.

РОДОСЫН АПОЛЛОНИЙ

НИЙТИЙН ТООЛЛЫН ӨМНӨХ 295-215 ОНЫ ҮЕ

Элиний ђеийн туульсын найраглалуудаас бђрэн бђтнээрээ хадгалагдан ђлдсэн цорын ганц бђтээл
бол Александрыи номын сангийн захирал асан Родос нутгийн бичгийн их хђн Аполлонийн эл
туурвил болно. «Аргонавтуудын тђђх» нийтдээ 5835 шад шђлгээс бђрдэх, дєрвєн бђлэгт туульс
бєгєєд энэ зохиолыг, ђгђйдээ л ђйл явдлыг нь мэдэхгђйгээр утга зохиолын боловсролын тухай
ярилтгђй юм.
Алоллонийн ђед томоохон хэмжээний туульсын шилдэг бђтээл бичих ямар ч бололцоогђй гэж
тооцогдож байж л дээ. Харин «Аргонавтуудын тђђх»-ийг зохиогч ард нийтээрээ мэддэг ђлгэр
домгоос сэдэвлэн гайхалтай бичгийн дурсгал цогцлоож чадсан аж.

Энэ найраглал Хомерын буй болгосон, нэг ђйл явдлыг тойруулан бђхий л домгийг зангиддаг
уламжлалаас эрс ондоон хэв маягаар бичигдсэн юм. «Арго» хєлєг онгоцны аяллын замыг газарзђйн
нарийн зураглалаар дђрсэлж, Ясон, Медея хоѐрын хайр дурлалыг тухайн уедээ хамгийн шинэлэг
маягаар ђзђђлсэн

«Аргонавтуудын тђђх» бичигдсэнээсээ хойш хэдэн зууны турш туульсын яруу найргийн эх загвар
болсоор ирсэн билээ.

Аргонавтуудын тђђх

баатарлаг найраглал

Герегт баатруудын оролцсон дайн тулааны тухай ђлгэр домог асар олон бєгєєд тэдгээрийн дєрєвт
нь л тус орлы єнцєг булан бђрээс ид хавт баатрууд цугларсан гэж єгђђлдэг. Тэр дєрвєн онцгой ђйл
явдлын сђђлчийнх нь бидний сайн мэдэх Троя хотын аян дайн байсан бєгєєд анхных нь алс Кавказ
тийш алтан хонины нэхий олж авчрахаар «Арго» хэмээх хєлєг онгоцоор Ясон хэмээх баатраар
удирдуулан аялсан тухай тђђх юм. «Аргонавтууд» гэдэг бол «Арго хєлгєєр зорчигчид» гэсэн
утгатай ђг л дээ.

Герегийн нэгэн хааны хатан нас барж, охин хђђ хоѐртойгоо ђлдэж л дээ. Шинээр хатан автал, хорон
санаат хойт эх хђђхдђђдийг ад ззэн, элдвийн заль зохиосоор жаалуудаар бурхдад єргєл єргєх
болжээ. ёђнд эгдђђцсэн бурхад хєєрхий жаалуудад аварга том алтан ирэг илгээж л дээ. Ингээд
мєнєєх ирэгний нуруун дээр сууж эгч дђђс гурван тэнгисийг гэтэлжээ. Эгч нь замдаа унаж живсэн
тул тэр хоолойг тђђний нэрээр Дарданелл гэх болсон аж. Фрикс нэрт дђђ нь Колхидад хђрч,
тэндхийн хааны эцэг Наранд иргээрээ тайлга єргєж, тэр цагаас хойш алтан нэхийг нь ариун
цэцэрлэгийн нэгэн модонд єлгєн аймшигт луугаар сахиулах болсон домогтой.

Герегийн хойд хэсэгт Иолк хэмээх хот-улс байлаа. Тэндхийн хаан ширээний тєлєє ах дђђс
тэмцэлдэж, хорон санаат єєдгђй нь шударга зєв сэтгэлтнээ дийлжээ. Ялагдсан хаан нь хђђ Ясоноо
цэцэн ухаант кентавр (хђн цээжит, морин биет) Хиронд єгч баатрын ѐсоор хђмђђжђђлжээ. Бидний
сайн мэдэх Ахилл ч сайхь Хироны шавь байсан юм. Хорон санаат хааны тухайд бол єрєєсєн хєлдєє
гуталтай хђн ирж эрх засгийг нь булаана гэсэн бурхадын тєєрєг буусан байж. Ясон єсч торниод
тєрєлх хотдоо ирэх замд нэгэн ядарсан эмгэн таарч гол гатлахад нь туслахыг гуйж л дээ. Эмгэнийг
тэвэрч гол гарах зуураа баатар эр гутлаа усанд унагачихжээ. Тэр эмгэн бол шударга ђнэний талд
зогссон Гера бурхан єєрєє байсан хэрэг. Ясон хотдоо очиж, хууль бус хааныг суудлаа албан ѐсны
залтамжлагчид нь єгєхийг шаардав. «Болно оо. Гэхдээ чи хааны суудалд тэнцэхээр хђн гэдгээ
урьдаар нотол. Алтан ирэг унаад Колхида руу дђрвэсэн Фрикс бол манай холын садангийн хђн шђђ
дээ Чи Колхидагаас алтан нэхийг авчирч, энэ хотдоо тахь. Тэгээд л хаанчил!» гзжбачит хаан хэлжээ.
Ясон энэ ђгийг хђлээн авчээ. Арго гээч гарамгай дархан тавин сэлђђрт аварга хєлєг онгоц урлан,
Ясон ч бђх Герег даяар зар тђгээж холын аянд зам нийлэх баатруудыг дууджээ.

Зђг зђгээс цугларсан баатрууд бараг л бугд бурхадын ђр ач нар байлаа. Авралын тэнгэр болсон
Геракл, ихэр хоѐр Диоскур буюу морьтон Кастор, нударган зодоонч Полидевк нар Зевсийн хђђ
байхад, голын урсгал зогсч, уулс ангайтал дуулдаг цээл хоолойт Орфей Аполлоны хђђ, Бореад
хэмээх ихэр баатрууд нь Умрын салхины хєвгђђд байв. Ахиллын эцэг Пелей баатар, Аяксын эцэг
Теламах хоѐр Зевсийн ач нар байсан юм. Тэнгис гэтлэгч Аркейн эцэг хђђгээ энэ аянд явуулахгђй
гэсэндээ хєє хуягийг нь нуучихсанд мань баатар баавгайн арьс нємрєєд далайд гарчээ. Энэ мэт
олон баатар эр цугларсан бєгєєд хувь чадлаар бусдаасаа хол тасархай Гераклыг ахалж яв гэсэнд тэр
татшалэаж: «Ясон бидлийг цуглуулсан, тэр л удирдаж яваг» хэмээн эрс эсэргђђцжээ. Орфей тэнгэр
газар, нар одод, бурхад архадын магтууг дуулж, «Арго» догшин ширззн гурван тэнгисийг гатлах
Уртын замдаа гарахад бурхад уулсын орой дээрээс ширтэж, буурал Хиронтой зэрэгцэн зогсоод
кентаврууд ђдэж гаргацгаав. Нялх Ахилл эхийнхээ гар дээр сарвалзан ђлджээ.

Анхных нь Эгейн тэнгис байлаа. Тэнд Лемнос хэмээх галт арал буй. Тэндхийн оршин суугчид
бурхадыг хилэгнђђлсэн тул цєм солиорсон аж. Эрчђђл нь бђгд эхнэрээ орхин татвар эмс авсанд,
эхнэрђђд нь тэднийг толгой дараалан хєнєєж, амазонкуудын маягаар эмэгтэйчђђдийн хаанчлал
тогтоосон юм санж. "ёл таних аварга том хєлєг онгоцыг ђзээд тэд айн тђгшиж, эр нєхрђђдийнхээ
хуяг дуулгыг ємсєн тулалдахаар зэхэх ђед ухаалаг Хатан хаан нь: «Далайчдыг баяр хєєртэйгєєр
хђлээж авцгаая. Бид тэднийг амрааж цэнгђђлье, тэд бидэнд ђр хђђхэд ђлдээг» гэжээ.

Арлынхны солиорол ч эцэс болж, эмэгтэйчууд баатруудыг гэр орондоо аваачив. Ясоныг хатан хаан
нь єєрєє хђлээж авч, аргонавтууд тэнд олон хоног саатаж жаргал эдэлжээ. Ажил хэрэгч Геракл
«Явах цаг боллоо» гэж бђгдийг босгон замд нь шуудруулаагђй бол тэд илђђудах ч байсан юм билђђ.

Хоѐр дахь нь эрэг дагуудаа онгон зэрлэг ой хєвч бђхий Гантиг тэнгис юм. Аргонавтууд энэ замд
гурвантаа саатжээ. Эхлээд саатахдаа тэд Гераклыг алдчихав. Тђђний залуу нєхєр Гилас ус авахаар
яваад ирээгђй юм санж. Гол горхины дагинас ус руу тонгойх залуу эрийн гоо ђзэсгэлэнд дурлаад,
хђзђђгээр нь тэврэн татаад авчихсан хэрэг. Геракл тђђнийг хайхаар яваад эргэж ирсэнгђй. Шєнєжин
хђлээсний эцэст аргонавтуудын удирдагч цааш замаа хєєхийг тушаав. ёђнд Теламон эгдђђцэж
«Ясон чи Гераклын нэр сђрэнд єєрийнхийгєє дарагдах вий гэж айсандаа тђђнээс салахыг хичээж
байна» гэжээ. Баатруудын хооронд хэрђђл маргаан дэгдэх ђед гэнэт далайгаас Тэнгисийн євгєний
толгой цухуйж, «Та нар цааш замдаа шуудрах ѐстой. Геракл харин буцаж хариад єєр хэн ч байгуулж
чадахгђй тийм аугаа гавьяануудын эзэн болох болно» хэмээдэг.

Дараагийнудаа саатсан нь тэнгисийн Посейдоны хђђ, зэрлэг аймгуудын хаан тэдний замд
хєндєлссєнєєс болжээ. Тэр баатруудыг нударган зодоонд дууджээ. ѓєдєєс нь босох зђрхтэн
байсангђй. Ингээд аргонавтуудыг Диоскур Полидевк тєлєєлєн ђзэлцжээ. Зэрлэг аймгийн хаан асар
их хђчтэй ч, эллин эр овсгоотой байлаа. Ширђђнээр тулалдсаны эцэст хаан ђхэдхийн унаж,
аргонавтууд удтал байлдаж байж цэргђђдийг нь ђлдэн хєєжээ.

Гурав дахиа саатсаны учир нь ядарсан нэгэнд тусалсантай холбоотой. Финей гээч хаанд хараал
хђрч, ђђний улмаас ѐрын хэсэг шувууд хаа яваа газар нь дагаж идэх гэсэн хоолыг нь далавчаараа
цохиж асгасаар олон жил болж буй аж. Салхины хєвгђђд болох жигђђрт Бореадууд мєнєєх
шувуудыг тэнгэрээр мєшгиж орчлонгийн хязгаар хђртэл хєєжээ. Талархсан євгєн аргонавтуудад
тохиолдох аюулыг хэрхэн давах талаар ђнэтэй зєвлємжђђд єгнє.

Гурав дахь нь Хар тэнгис. Тийш нэвтрэхийн тулд хєдєлгєєнт хадан хясаануудын хоорондуур тарах
учиртай. Хоорондоо тђс хийтэл мєргєлдєєд хоѐр тийш салдаг тэдгээр хясаануудын дундуур амьд
амьтан гарсан тђђхгђй аж. Финей аргонавтуудад: «Та нар шууд битгий ороорой, эхлээд шувуу
нисгээд ђз. Хэрэв
тэр шувуу чинь эсэн мэнд гарчихвал араас нь бушуухан зђтгээд ђзэх хэрэгтэй. Шувуу амьд гарахгђй
бол буцсан чинь дээр» гэж хэлсэн аж. Аймшигт хясаанууд шувууны сђђлний хэдэн єдийг л хяргаад
авч. Аргонавтуудад бодох хугацаа ч байсангђй, шууд л сэлђђрдэцгээв. Хадан хананууд ч ахин
уулзахаар айсуй ђзэгдэж. Тэр ђес Афина бурхан ђл узэгдэх гараар «Арго»-г хђчтэй тђлхсэнд,
баатрууд Хар тэнгист ороод явчихав. Хясаанууд ч тэндээ ђђрд хєдєлгєєнгђй зогсож, Босфорын
хоолойн эргђђд болжээ.

Энд дайчид ахин нэг нєхрєєсєє хагацав. Залуурч Тифий ђхэж, баавгайн арьсан хэвнэгт Анкей
хєлгийг жолоодох боллоо. Анкей хєлгийг ямархуу аймшигт замаар оруулсныг товчхон зураглаж
хэлье. «Арго» хєлєг эр хђнгђй дайчин амазонкуудын нутгийн дэргэдђђр гарав. Тэдгээр хђђхнђђд нум
сум харвахад эвтэйг бодож баруун хєхєє огтлон хаядагаж. Мєн Ичгђђргђйн эргийн дагуу хєвжээ.
Ийн нэрлэгдэх болсны учир нь тэндхийн хђмђђс гэр орондоо шєнєєр бус, гэгээн цагаан єдрєєр
олны нђдэн дээр хурьцал ђйлддэг гэнэ. Бас зэсэн шувуудын арлыг дайрч гарчээ. Тэнд бамбайгаа
толгой дээрээ барихгђй л бол шувуудын унагасан зэсэн од толгой цоо хатгадаг байна. Тєдєлгђй
аргонавтуудын ємнє Кавказын уулс ђзэгдэв. Тэнд цовдлогдсон Прометейн дуу алдах нь цууриатан
сонсогдож байлаа. Мєн хєлєг онгоцноос ч том бургэдийн далавчнаас тђгсэн салхи дарвуулыг
холбилзуулах нь Колхида нутагт ирсний дохио ажээ.

Аян зам шувтарлаа. Хамгийн гол сорилго л улдэв. Баатрууд Афродита бурханд хандан хђђ
Эротоороо колхидын хааны гђнж, шидэт Медеяд нєлєєлђђлж, Ясонд дурлуулахыг гуйжээ. Тэгвэл
гђнж дурлалт хархђђдээ туслах болно гэжтооцоолсон хэрэг. Дђрсгђй жаал Эрот ч Колхидад нисэн
хђрч, хаан аргонавтуудыг хђлээн авах ђеэр Медеягийн яг зђрхэнд дурлалын сумаар харважээ. Медея
ч Ясоныг харангуутаа хєл алдан тэмђђлнэ.

Ясон хаанаас алтан нэхийг нь грекђђдэд эргђђлэн олгохыг хђсч,ђђний нь хариуд дайсны чинь эсрэг
тэмцэн дарж єгье гэжээ.

«Дайснуудтайгаа би учраа олчихно. Харин чамайг сорьж болж байна. Надад галаар тургидаг, зэсэн
эвэртэй, зэс хоолойт хоѐр бух бий. Бас дайны бурхан Арест зориулсан тариалангийн талбай бий. Бас
лууны соѐон ђр бий. Тэдгээрээс зэс дуулгатай цэргђђд тариа будаа мэт ђржин ургадаг юм. ёђрийн
гэгээнээр би бухнуудаа анжсанд хєллєж, єглєєд нь газар хагалж шидэт ђрээ цацаад, ђдэш нь
ургацаа хураадаг билээ. Чи ч мєн тийн ђйлдэгтђн, нэхийг дараа нь авсугай» гэж Нарны хђђ жишим
ч ђгђй хариу барив. Энэ бол ђхэл руу илгээж буй хэрэг гэдгийг ойлгож байсан ч, Ясон зєвшєєрчээ,
Ухаан сийрэг Арг: «Медея руу оч, тђђнд нууц увидас бђхий євс ногоо бий. Хэрэв тэр л чамайг
аврахгђй бол, єєр хэн ч тусалж чадахгђй» гэж тђђнийг ятгалаа.

Аргонавтуудын элчийг очиход Медея ямар байдалд орсныг уншигч та мздээж тєсєєлж чадна.
Эцгээсээ урвах аймшигтай ч, дур хђслийг нь булаагч эрийг мэдсээр байж хєнєєлгєх бур аймшигтай
байжээ. Шидэт євсийг єгнє гэснээ тєдхєн єгєхгђй гэнэ, єнєхгђй гэснээ тєдєхнєє єгнє гэнэ, ямар
боловч хойшид амьд явахгђй гзж єєртэйгєє тэрсэлдэн хямрах аж.

Медея Ясонтой ид шидийн сђмд уулзжаэ. Мєнєєх шидэт євс нь Прометейн цус дуссан тэр газар
ургадаг тул "Прометейн ђндэс" гэж нэрлэнэ. Мєнєєх ђндэснээс гђнж євєрмєц тос гарганавсан
байна. «ђђнийг бђх биендзэ тђрх. Тэгвэл чамд зэсэн бухнуудын гал аюул учруулахгђй. Харин лууны
соѐоноос зэс цэргђђд тодрон гарч эхлэх ђед томоохон бул чулуу аваад дунд нь хаячих Зэс цэргђђд
єєр хоорондоо чулууг булаалдан тэмцэлдээд биесээ хєнєєхх болно. Тэр зуур чи алтан нэхийг аваад
бушуухан зугт. Харин хєєрхий Медеяг дурсаж яваарай» гэж бђсгђй уйлжээ. Ясон тђђнд: «Баярлалаа,
чамд, тэнгэрлэг дагина минь. Гэхдээ би эндээс ганцаараа буцахгђй ээ, чамайг амаад явна. Миний

эхнэр болооч гэв.

Ясон Медеягийн хэлсэн ѐсоор бђхнийг аюул осолгђй давж, дєрвєн хђн дамжилж даахгђй том бул
чулууг дунд нь шидчихээд зэс цэргђђд єєр хоорондоо алалцахыг ажиглаж, амь мултарсныг нь єєрєє
цавчиж байлаа. Аргонавтууд аугаа их ялалт байгуулав. Ясон ч зохих шагналаа аваад явна
гэжтооцоолж суужээ. Харин хаан эрдэнийн шђтээнээ харьд єгч алдсанаас хэлсэн ђгнээсээ няцахыг
илђђд ђзнэ гэдгийг Медея дотроо мэдэрчээ.

Шєнє нь тэр аргонавтуудын хєлєг дээр ирж, Ясоноос бусдыг нь дагуулалгуй алтан нэхий байгаа
газар руу явав. Ариун ойд том царсны дээр алтан нэхий гэрэлтэн, нђд цавчихыг ђл мэдэгч луу
мурилзан могой мэт мєлхєж, исгэрэх дуу нь алсын уулсанд цууриатах ажгуу. Медея шившлэг хэлж,
арцны ишээр луугийн нђдэнд хђрэхэд аймшигт амьтан зовхио алгуур буулгаж, хєсєр уналаа. Ясон ч
модноос нэхийг салгаж аваад, аргамжаатай байсан хєлєг онгоц руугаа яаравчлав. Ийнхђђ дайчид
Хар тэнгисийн хойд биеийг барин зугтжээ.

Нэхэн хєєгсдийг Медеягийн дђђ, угсаа залгамжлагч ханхђђ удирдаж явлаа. Тэрээр аргонавтуудыг
хєєж гђйцээд -замыг нь хэрж, «Нэхийг та нар авцгаа, гђнжийг л буцааж єг!» хэмээн шаардав.
Тэгэхэд нь Медея дђђгээ хэлэлцээрт дуудлаа. Ханхђђ ганцаар хђрч ирээд Ясоны гарт амиа алджээ.
Удирдагчгђй болсон колхидынхныг грекђђд бут ниргэжээ. Итгэл эвдэж ийм аллага ђйлдсэний нь
тєлєє бурхад хилэгнэж, далайн аюумшигт хар шуурга дэгдэн, аргонавтууд Одиссейн хэрэн
тэнђђчилсэнтэй адил замаар тєєрч будилна.

Тэдэнд мєн л Одиссейтой тохиолдсон тэр олон адал явдал учирсан байна. Таны сайн мэдэх Скилла,
Харибда хэмээх хоѐр мангасын амнаас аргонавтуудыг Пелейн эхнэр, Ахилл баатрын эх, тэнгисийн
охин тэнгэр Фетида асар єндєр давалгаан дээр онгоцыг нь єргєн хаацайлж аварчээ. Уран хоолойт
махчдын арлын хажуугаар єнгєрєхдєє Орфей хєгжмєє авч тэдний дууг дарагдтал сайхнаар дуулсан
гэдэг.

Тєдєлгђй амар амгалан феакийн оронд ирээд байхад нь колхидын хоѐр дахь нэхђђлђђд гђйцэн ирэв.
«Медеяг бидэнд буцааж єг» гэж тэд шаарджээ. Феакийн ухаалаг хаан: «Хэрэв Медея Эет хааны
оргодол охин юм бол, та нарын мэдэлд очих ѐстой. Хэрэв Медея Ясоны хууль ѐсны эхнэр юм бол,
зєвхєн эр нєхєртєє л харьяалагдах болно» гэж тэдэнд мэдэгдсэн байна. Тэр дорхноо Ясон, Медея
нар нууцаар хуримлажээ. Феакийн ариун агуйд, алтан нэхийн дээр тэд ураг барилдсаи гэдэг.
Аргонавтууд дараа нь замаа хєєж, нэхђђђлђђд хоосон буцлаа.

Эх нутаг нь ойртсонд сэтгэл тэнийсэн аргонавтуудын ємнє бас нэг, гэхдээ хамгийн хђнд бэрх сорилт
хђлээж байлаа. Есєн хоног зогсоо чєлєєгђй хар шуурга тавьж, «Арго» Африкийн их цєлийн эрэг
хавьд ямар ч гарцгђй буланд орчихов. Туршлагатай залуурч Анкей ч ямар замаар тэндээс гарахаа
мэдэхгђй байж. Аз болж, бурхад тэдэнд чиг заасан нь ямар зам байсан гээ? Давалгаан дундаас
далайн морь ухасхийн гарч ирээд алтан дэлээ хийсгэн их талын дундуур давхисаар ђл ђзэгдэх эргийн
зђг довтолгон одох нь тэр. Тђђний мєрєєр аргонавтууд хєлєг онгоцоо мєрєн дээрээ дамнаад ангаж
сульдталаа алхжээ. Хорин єдєр шєнє ийн гуйвж дайван зђтгэх замд єлсєж цангаснаас, мєн
нђђдэлчидтэй байсхийгээд л тулалдсанаас, элсэн цєлийн хорт могойн хатгуурт єртсєнєєс, наранд
цохиулснаас, мєн хєлєг онгоцны хђндийг тэсвэрлээгђйгээс ихэнх баатар амь эрстсзн байна.
Элсэн цєлийг арайхийн барсны эцэст цэнгэг нуур, цэцэрлэг бђхий диваажин мэт сайхан нутаг
таарчээ. Лусын дагинас бєєгнєрєн суугаад аварга том могойн хђђрэн дээр уйлалдах аж. Учрыг
асуувал: «Арслангийн арьс нємєрсє нэгэн баатар эр хђрч ирээд, манай могойг алчихаад,
цэцэрлэгийн бђх алимыг булааж, хадаар хашсан булгийг минь тэнгис хђртэл урсгахаар хашлагыг нь
хэмхлээд хаячихлаа» гэлцжээ. Аргонавтууд учиргђй баярлалдав. Анд нєхєр Геракл нь тэднийг
орхисон хойноо ч ангаж ђхэхийн аюулаас аварч, далай хђрэх замыг заасан болохыг ойлгоод тэр.
Горхийг даган явсаар тэд задгай тэнгист хђрчээ.

Хамгийн сђђлчийн тотгор Крит арал дээр тохиолдоно. Тэндхийн ђлэмж биетэн болох хђрэл мангас
дєхєн ирсэн хєлєг онгоцуудыт аварга том чулуудаар хэмх хэмх цохидог юм санж.

Гэвч Медея хєлгийн тавцан дээр гарч зогсоод ђлэмж биетэн руу ховсдогч харцаар ширтсэнд, цаадхи
нь зэсэн євдгєєрєє хаданд тээглэн тэнгисийн гђн руу ђхэдхийн унав. Аргонавтууд ч Крит арал
дээрээс цэвэр ус, хунсний нєєцєє базааж аваад тєрєлх

нутгийн зђг хєдєлсєн байна.

Хєдєєгийн бяцхан хотын талбай. Мухлагийн хђђхэн мууртай эмэгтэйн араас зэвђђцэн исгэрнэ.
Гэрийн эзэгтэй дэлгђђр руу явав. Жан, Беранже хоѐр бараг нэгэн зэрэг гарч ирнэ. Гэвч Жан
найзыгаа хожимдлоо гэж зэмлэнэ. Тэд задгай кафены нэгэн ширээнд сууцгаана. Беранже тун муухан
харагдах ба хєл дээрээ арайхийн зогсож, байн байн эвшээлгэх бєгєєд ђрчийсэн цамц нь хиртэй,
бохир гуталтай байх аж. Энэ бђхнийг Жан нэг бђрчлэн тоочиж зэмлэх бєгєєд найзынхаа ийм
байдалтай яваад ичих аж, Гэнэтхэн хђнд биетэй нэгэн амьтны давхих чимээ гарч, хђрхрэх чимээ
дуулдана. ёйлчлэгч бђсгђй айж чичирсэн хоолойгоор: «Бурхан минь, энэ чинь хирс байна шђђ дээ!»
гэж чангаар хашгирав. Айж сандарсан Гэрийн эзэгтэй муураа тэвэрсээр гђйн гарч ирнэ. Ганган
хувцасласан Хижээл ноѐнтон мухлагийн эзнийг бђдђђлгээр тђлхчихээд лангуун доор нь нуугдана.
Жђжгийн нэг баатар болох ганган бђрхтэй Логик байшингийн хананд наалдана. Хирсний хєлийн
чимээ, хђрхрэх ДУУ намдахад хђмђђс сая тайвширцгаав. Логик: «Эрђђл ухаантай хђн айдаст автах
ѐсгђй» гэж мэдэгдэнэ. Мухлагийн эзэн Гэрийн

эзэгтэйг тайтгаруулж, єєрийнхєє барааг магтана. «Зэрлэг амьтан хотын гудамжинд явж байна гэдэг
бол ер дуулдаагђй хэрэг» гэж Жан хачирхаиа. Гагцхђђ Беранже л нойрмог, хайнга суух мєртлєє
цайвар шаргал ђстэй залуухан бусгђй Дэзиг харуутаа ухасхийн

ууж байсан шилэн аягатай зђйлээ Жаны ємд руу тэр ђед Логик Хижээл ноѐнтонд силлогизмын уг
учрыг ийн тайлбарлана: «Бђх муур ђхнэ, Сократ ђхнэ, тэгэхээр

Сократ бол муур». Хижээл ноѐнтои маш их гайхлаа. Тђђний муурыг яг Сократ гэдэг аж.

Жан зєв амьдрах хэв маягийн мєн чанарыг Беранжед

тайлбарлана. Зєв амьдарна гэдэг бол аливаад тэвчээртэй ухаалаг хандаж, архи ђл уун, єдєр бђр
сахлаа хусч, гутлаа тосолж цэвэрхэн цамц, ђрчлээгђй костюмтай явахыг хэлдэг гзнэ. Хариуд: нь
Беранже єнєєдрийнхєє тєлєвлєгєєг ярина. Тэр хотын музей сонирхоод, орой театрт очиж хђн
бђрийн ярианы сэдэв болоод буй Ионескогийн жђжгийг ђззх аж. Энэ санааг нь Жан дэмжинэ
Гэнэтхэн аймшигтай хђрхрэх дуун гарахад, тайзан дээр байгсад цєм «Хђђе, хирс!» гэж
хашгирцгаана. Беранже ганцаараа «Хђђе, Дэзи!» гэчихэв. Тэгтэл муур аймшигтай чангаар гийнаад,
удалгђй гэрийн эзэгтэй ђхсэн муураа тэвэрсээр гарч ирнэ. Бђгд л тал талаас нь «Хєєрхий муужгай!»
гэлцэв. Дараа тэд хичнээн хирс байсан талаар маргалдацгаана Жан: «Нэг хоѐр эвэртэй азийн хирс,
нєгєє нь ганц эвэртэй африкийн хирс байсан» гэхэд, Беранже найзынхаа ђгийг эсэргђђцэж «Сђрэг
хирсний манарсан тоос эврийг нь тоолох ямар ч бололцоо олгоогђй» хэмээнэ. ёђнээс болж тэд
хэрэлдэнэ. Жан Бера архичин хэмээгээд, ахин найзлахаа болилоо гэв. Мухлагийн эзэн «Хоѐр
эвэртэй нь азийнх биш, африкийн хирс байдаг юм» гэж маргаан дээр тос нэмнэ. Логик «Нэг л
амьтан нэгэн зэрэг єє газар тєрєх боломжгђй» гэж нотолно. Беранже болчимгђйдэн найзаа
гомдоосондоо єєрийгєє хараан зђхэж ђйлчлэгч дуудан хоѐр хундага шарз захиалаад, музей руу
явахаа болихоор шийднэ.

Хуулийн зєвлєгєє єгєх контор. Дугаарлан суугсад сђђлийн уеийн шинэ сонин зђйлсийг хэлэлцэнэ.
Дэзи хирсийг єєрийн нђдээр ђзсэн гэж зђтгэхэд, Дюдар энэ тухай сониноос уншсанаа ярина. Харин
Ботар "Ийм хоосон зохиомол зђйлийг тан шиг аятайхан бђсгђй давтан ярьж байгаа нь гутамшигтай
явдал. Би эрђђл саруул хђний хувьд сонины зохиомол дуулианд ер итгэдэггђй. Сониныхон бол
арьсны ђзэл, бђдђђлэг харанхуй байдлын тухай авч хэлэлцдэггђй мєртлєє энд тэнд дайруулж ђхсэн
муурны талаар сђр дуулиан болгож бичдэг улс» гэнэ. Тэрээр Дюдарыг олон нийтийг тђгшээх
зорилгоор элдвийн зђйл зохиолоо гэж зэмлэнэ. Беранже ажилдаа ирнэ. Хожимдож байгаз нь илт.
Конорын дарга ажилтнуудаа бђртгэхэд, хэн нэг нь хагагтай Беф алга байгааг хэлнэ.

Гэтэл сандарсан Беф гђйн орж ирээд, нєхєр нь євдсєн тухай, гэрээсээ гараад нааш ирэх хђртэл араас
нь нэг хирс хєєсєн тухай ярина. Хирсний хђнд биеийг даалгђй модон шат

нужигнах дуулдана. Бђгд байшингийн дээвэр єєд зугтан гараад бєєгнєрєн зогсч хирсийг ажиглана.
Ботар: «Энэ бол тєр засгийг л балиар явуулга» гэж мэдэгдэх бєгєєд хатагтай Беф гэнэт аймшигтай
чарлав. Аймшигт хирс ђнэндээ єєрийнх нь нєхєр болохыг тэр таньжээ. Хирс ємнєєс нь зєєлнєєр
хђрхэрнэ. Хатагтай Бефийг нуруун дээр нь ђсрэн буухад, хирс гэр рђђгээ пижигнэн алга боллоо.

Дэзи гал сєнєєгчдийг дуудтал, тэднээс завтай хђн алга байжээ. Хотод албан ѐсны мэдээгээр арван
долоон, цуу ђгээр бол гучин хоѐр хирс байгаа аж. Гал сєнєєгчид ирж, айсандаа дээвэр руу тун
шалмаг гарчихсан атал одоо бууж чадахгђй байгаа

конторынхныг аврах шатаар буулгана. Беранже найзыгаа гомдоосондоо гэмшиж гэр рђђ нь явна.

Жаны гэр. Тэр орон дээрээ хэвтэж байна. Беранже хаалгыг

тогштол хариу чимээ ч ђгђй. Хєрш євгєн нь Жаныг єчигдєр нэг л хачин байсан тухай ярина. Гэтзл
Жан ђђдээ нээж єгнє. Беранже єчигдрийн явдалд уучлал гуйна. Жаны хоолой сєєж, хачин хђндээр
амьсгалах аж. Бефийн хирс болон хувирсан тухай сонсоод тэр ухасхийн босч угаалгын єрєє рђђгээ
орно. Тэндээс гарч ирснийхээ дараа Беранжегийн нђдэн дээр хачирхалтайгаар хувирна. Жаны арьс
ногоорч духан дээр нь эвэр хэлбэртэй

булдруу ђђсэв. Ахин угаалгын єрєє руу гуйн орсныхоо дараа хђрхрэн дуугарчээ. Эргэлзээгђй, хирс.
Беранже аймшигт амьтныг арайхийн цоожлоод гарч хєршийг нь дуудав. Хєршийн оронд бас нэгэн
хирс гарч иржээ. Угаалгын єрєєний хаалгыг нурхийтэл

мєргєх дуулдана. Беранже: «Хирснђђд!»гэж хашгираад ум хумгђй зугтана.

Беранжегийн гэр. Тэр толгойгоо битђђ ороочихоод орон дээрээ хэвтэнэ. Хаалга тогшив. Дюдар
эргэхээр ирж буй нь тэр. Тэднийг ярилцан суух ђед хоолой нь сєєнгє болж, духан дээр нь булдруу
ђђсч байх шиг санагдаад Беранже дав дув хийнэ. Дюдар тђђнийг тайвшруулж: «Хирс болоод
хувирсан ч яадаг юм бэ? Тэр тийм ч муухай амьтан биш. Тэд бол байгалиасаа л энгђђхэн амьтад. Ёс
журамтай олон хђн хирс болон хувирахаасаа ер татгалзахгђй...» гэхчлэн ярина. Ухаан санаа нь
самуурчихаагђй ђлдсэн хђмђђс бас байгаад Беранже баярлана. «Хэрэв зээ энд Логик байсан сан бол,
энэ бђх солиотой явдлын учрыг тайлбарлаж чадах сан» - «Логик бас хирс болчихсон шђђ дээ.

Тђђнийг эвэрт нь єлгєєстэй яваа бђрх малгайгаар таньсан байна лээ». Беранже бђр алмайрч гђйцэв:
«Яасан хачин юм бэ? Эхлээд Жан, зєв амьдрах хэв маягийн мєн. чанарыг нэвтэрхий мэддэг тийм
хђн хирс болчихсон. Гэтэл одоо Логик. Яагаад энэ вэ?

Гэтэл Дэзи орж ирээд Ботар єєрийн хђслээр хирс болсон тухай дуулгана. Тэр цаг ђеэсээ хоцрохгђйн
тулд ийм шийдвэр гаргасан гэнэ. Беранже ингэтлээ газар авч буй хирсжилттэй тэмцэх хэрэгтэй,
тэднийг тусгай хашаанд хорьѐ гэхэд, Дэзи найрсгаар эсэргђђцэж, ан амьтдыг хамгаалах нийгэмлэг
ђђнийг зєвшєєрєхгђй, тэгээд ч хирснђђдийн дунд бидний ах дђђс, Найз нєхєд зєндєєн бий гэнэ.
Бђсгђй Беранжед талтай байгаад бухимдсан Дюдар гэнэтхэн хирс болохоор шийднэ. Беранже ятгаж
сэнхрђђлэх гэж оролдоод ч бђтсэнгђи. Дюдарын араас цонхоор харж зогссон Дэзи: .«Сђрэгтэй
нийлчихлээ» гэж хэлдэг. Бђсгђйн хайр Дюдарыг аварч болох байсныг Беранже ухамсарлана. Одоо
тэд хоѐулахнаа ђлдсэн тул хэн хэнийгээ хамгаалах ѐстой. Дэзи юм бђхнээс айна, харилцуураас ч,
радиогоор ч хирс хђрхэрч, хирсний хєлийн чимээнд шал хотолзох ажээ. Аажмаар тэдгээр хђрхрэлт
хэмнэлтэй, аялгуутай болж эхлэхэд, Дэзи: «Хирс ч бас ухаалаг амьтан юм аа. Хєгжилтэй, хђчирхэг,
харахад ч гасэн аятайхан» гэж ярих болно. Беранже сђђлдээ тэвчээр барагдан бђсгђйг алгадаж
орхив. Гомдсон Дэзи хєгжим мэдэрдэг хєєрхєн хирснђђд рђђгээ явж одно.

Беранже толинд харна. Хђний нђђр царай тђђнд тун муухай санагдах аж Эвэртэй, бараавтар ногоон
арьстай, хђрхэрч чаддаг болчихвол сайхан ч юм шиг. Ийм бодол тєрсєнд айсан тэрээр єєртэйгєє
тэмцэнэ. Тэр бол сђђлчийн хђн. Тиймээс єєрийгєє хамгаалах хэрэгтэй. Беранже бууж єгєхгђйн тулд
буу хайлаа.

ХУВИРЛУУД

ПУБЛИЙ ОВИДИЙ НАЗОН

Нийтийн тооллын ємнєх 43- нийтийн тооллын 17 он

Уг зохиол газар дэлхий бђтэж бђрэлдэхээс эхэлдэг. Хаос (эмх замбараагђй, эх адаггђй бђхэн)
Тэнгэр, Газар хоѐрт хуваагдсан нь орчлон дээрх анхны хувирал байлаа. Овидийг тєрєхийн урьд жил
Ромд Юлий Цезарь алагдсан бєгєєд тэгэхэд тэнгэрт асар том сђђлт од ђзэгдсэн талаарх баримтаар
уг зохиол єндєрлєж буй нь Цезарийн сђнс бурханд хувилсан тухай мєн л хувирах ђйл явцын жишээ
юм.

ёйл явдал нэн эртнийх байх тусмаа цар хђрээ ихтэй, сансар хорвоог хамарч єгђђлэгдэнэ. Ертєнцийг
хамарсан ђерийг Овидий хђмђђсийн ђйлдсэн нђглийн анхны томоохон тєлєєс гэжээ. Бђхий л хуурай
газар усанд автаж, цєєхєн уулсын зулай л арал болж ђлдээд, загаснууд модны мєчир сђлжин хєвж,
хђмђђс ђй олноороо амь ђрэгдэж байв. Энэ гамшиг дундаас хоѐрхон л хђн амьд гарсан нь
Девкалион,тууний эхпэр Пирра нар. Ус татарч, газар дэлхий эргэн саруулшихад хђний мєрєєсєл
болсон тэд бурхдад хандаж уйлан хайлан мєргєєд: «Эхийнхэз яснуудыг мєрєє давуулан шидэцгээ!»
гэсэн хариу сонсчээ. Удтал толгойгоо гашилгасны эцэст Газар дэлхий бол туйлын дээд эх гэдгийг
ухаарч, тђђний яс хэмээх нь чулуу болохоос зайлбаргђйг ойлгожээ. Ингээд чулуу авч мєрєє
давуулан арагш шидэв. Девкалионы шидсэн чулуудаас эрчууд, Пиррагийн цаанаас эмэгтэйчђђд
урган гарчээ. Ийнхђђ газар дэлхийд хђн тєрєлхтєнн шинээр буй боллоо.

Балар эртний нєгєє нэг аугаа ђйл явдал болох ертєнцийн тђймэр харин бурхдын хђсэл зоргоор биш,
эрхийн тэнэг жаалын болчимгђй алхмаас ђђдсэн юм. Нарны хђђ Фаэтон эцэгтээ: «Намайг таны хђђ
гэдэгг хђмђђс итгэхгђй байна. Алтан тэргээ ганц удаа єгєєч, би нэг єдрийн нарыг мандуулж хђмђђст
харагдъя л даа» гэж гуйжээ.

«Чинийхээр болъе оо, хђђ минь. Гэхдээ чи болгоомжтой яваарай. Дээш хєєрч ч, доошоо намсаж ч
болохгуй, яг голыг нь барьж явдаг юм шђђ. Тэгэхгђй бол аюул нђђрлэнэ!» гэж Наран эцэг нь хэлжээ.
ѓндєрт гарсан хєвгђђний толгой эргэж, гар нь чичирсэнд морьд замаасаа гажин тэнгэрт Мэлхий
болон Матрын одны ордууд хуйхлагдаж, газар дэлхий дээрх бђх л хєвч тђймэрт автан, рейнээс
эхлээд Ганга хђртэлх гол мєрдийн ус буцлан, тэнгис далай ширгэж, хааяагђй Аидын харанхуй
хаанчлал нємєрчээ. Буурал дэлхий єєрєє тэргђђн бєхийлгєн байж Зевсэд хандан: «Хђсч байвал
бђгдийг шатаа л даа. Гэхдээ гаэар дэлхийг єршєєгєєч, ахиж Хаос буй болохгђй шђђ!» хэмээв. Зевс
аянга буулгаж, галт сђйхийг хэмх ниргэжээ. Фаэтоны чандар дээр «Хэрээсзэ хэтэрсэн их зђйлд
санаархаад амь ђрэгдсэн Фаэтон энд булшлагдав» гэж бичлээ.

Дараа нь баатруудын эрин ђе эхэлж, бурхад хђмђђс хоорондоо нєхцєж, нэг зиндаатай мэт холилдон
уулзалдах болов. Арахна нэрт нэхмэлч бђсгђй нэхэх урлагийг ђђсгэсэн Афина бурхантай ур
чадвараараа єрсєлдєхєєр оджээ. Афинагийн нэхмэл дээр олимпийн бурхадыг дђрсэлсэн байх агаад
Посейдон хђмђђст зориулан морь бђтэзж, Афина єєрєє чидун жимс буй болгон суух аж. Нэхмэлийн
хєвєєгєєр бурхадтай эн зэрэгцэхийг санаархагчид элдэв зђйлсэд хувиран шийтгђђлж байгааг
ђзђђлжээ. Харин Арахна бђсгђйн нэхсэн бєс дээр Зевс нэгэн гоо бђсгђйг хупгайлахын тулд бух
болон хувирч, єєр нэг бђсгђйг эзэмдэхийн тулд алтан бороонд хувилж, гурав дахьтай нь уулзахын
тулд могой, дєрєв дэхийг авахын тулд хун шувуу болж буйг ђзђђлжээ. Тэрчлэн Посейдон хуц, морь,
дельфинд, Аполлон малчинд, Дионис усан ђзэм тариалагчид хувилж буйг дђрсэлжээ. Арахнагийн
урласан даавуу Афинагийнхаас ер дутахгђй байв. Шаралхсан Афина бђсгђйг илбэ хэрэглэсэн хэмээн
яллаж, аалз болгон хувиргачихав. Аалзыг грекээр «арахна» гэх аж

Зевсийн хђђ усан ђзэм тариалагч Дионис хорвоо дэлхийгээр хэрэн явж, хђмђђст дарс тђгээдэг
бєлгєє. Тийн аялах зуураа дДайснуудаа цээрлђђлэх аж. Нэгэнтээ тђђнийг тэнгис гатлуулж єгсєн
усан онгоцныхон єв тэгш бие бялдарт нь шохоорхож боол болгон худалдвал ахиухан ђнэ хђрнэ дээ
гэж санаархана. ёђнийх нь хариу ирж тэдний хєлєг онгоц гэнэт зогсож, ѐроол нь ђндэслээд, шураг
нь ороонго ургамалд баригдаж, далайчид єєрсдєє дельфин болцгоодог. Сайн санаат нєхдєє
Дионис хђссэн бђхнээр нь хангах авч найзууд нь тэр бђр ухаалаг зђйл хђсдэггђй билээ. Мидас гэгч
шунахай хаан: «Миний гар хђрсэн юм бђхэн алт болон хувирч байг!» гэж хђсчээ. Тэгээд алтан талх
маханд шђдээ гэмтээж, алтан ус хоолойд нь хайлсан тємєрлєг болон цэлэлзжээ. Арга буюу «Энэ
єглєгєє буцаан аваач!» гэж гуйсанд Дионис «Пактол голын усанд гараа угаа» гэж зєвлєсєн байна.
Ид шид усанд шингэн хойшид мєнєєх гол ямагт алтан элсээр урсах болсон гэдэг.

Бусад бурхан ч хђмђђсийи дунд явдаг байж. Зевс бурхан єєрєє ХермесиЙн хамт айлуудаар явтал
муухай ааштай эзэд нь ээлж дараалан хєєжээ. Харин нэгэн ядуу овоохойтой эмгэн, євгєн хоѐр л
тэднийг юу байгаагаараа дайлж цайлав. Гэнзтхзн аягалсан бђхэн нь ер хорж, дундрахгуй байгааг
гэрийн эзэд анзаарчээ. Тэгээд яавч эгэл биш хђмђђс тэднийд ирснийг ойлгоод: «Ийм тааруухан
зђйлээр зочилж байгаад єршєєгєєрзй, бурхад минь!» гэж мєргєцгєєв. Хариуд нь тэдний муу
овоохой гантиг шалтай, алтан ханатай ордон болон хувирч, Зевс: «Юу хђссэнээ л хэлэгтђн!» гэсэнд,
євгєн эмгэн хоѐр; «Таны бђтээсэн энэ алтан сђмийг бид сахин сууж, хамтдаа ђхмээр байна» гэжээ.
Тэр ѐсоор ч болж, хоногийнх нь тоо гђйцэхэд, тэд зэрэгцэн ургасан хоѐр мод болон хувирдаг.

Энэ зуур баатруудын эрин зуун ђргэлжилсээр л, ђй тђмэн хувирал явагдсаар байлаа. Харсан бђхнээ
чулуу болгон хувиргадаг Горгонаг баатар эр Дерсей устгаж, огглогдсон 'толгойг нь тавьсан навчис
шђр болон хувирчээ. Ясон Колхида нутгаас Медеяг дагуулан ирж, шидэт гђнж тђђний єтєл буурай
эцгийг залуу эр болгон хувиргадаг. Геракл эхнэрийнхээ тєлєє гол мєрдийн бурхан Ахелейтой
тулалдаж, цаадхи нь янз бђрийн амьтанд хувилах авч эцэстээ ялагддаг. Тесей баатар критийн
тєєрдєг хонгилд орж Минотавр мангасыг хєнєєнє. Уг тєєрдєг хонгилоос гарахад нь хааны гђнж
Ариаднагийн єгсєн утас тусладаг юм. Тэрээр утсыг мєрєє дагуулан хєвсєєр хонгил руу орох ба
дараа нь тђђнийгээ даган тєєрєлгђй гарч ирдэг. Мєнєєхх Ариадна гђнжийг Тесей баатраас Дионис
бурхан булаан авч эхнэрээ болгоод, харин гђнжийн титмийг тэнгэрт хадсан нь Умрын титэм хэмээх
бђлэг од болжээ.

Дээр хэлсэн критийн тєєрдєг хонгилыг байгуулсан хђн нь Афины уран Дедал байжээ. Дедал
Минотаврын эцэг догшин Минос хаанд олзлогдсон аж. Тэр нэгэн арал дээр хоригдсон бєгєєд бђхий
л тэнгис Миносын мэдэлд байсан тул оргож чадахгђй байж. Тиймззс Дедал оргож болох цорын ганц
зам агаарыг ашиглахаар шийдэж, асар том далавч хийхийн тулд шувуУдын єд цуглуулна. Бяцхан
хуу Икар нь тђђний дэргэд суугаад лааны тосоор мєнєєх єдийг зђйн наадаг байлаа. Том жижиг хоѐр
далавч бэлэн болсон хойно Дедал хђђдээ: «Яг миний араас дагаарай! Жаахан доошлох юм бол
тэнгисийн ус ђсчээд далавчийг хђндрђђлчихнэ, байх ѐстой хэмжээнзэс илђђ дээш хєєрчих юм бол
нарны халуунд лааны тос хайлчихна» гэж хичэзнгђйлэн захисан хэдий ч Фаэтоны хувь заяа
давтагджээ. Икар агаарт гаруутаа хєєрєн баясч хэт дээшилснээс лааны тос хайлж бђх єд бутраад
жаалхђђ тэнгист унаж ђхжээ. Тэр цагаас хойш уг тэнгисийг Икарын тэнгис гэх болсон юм.

Крит арал дээр Дедал гэж уран гартан байсан бол Кипрт Пигмалион нэрт бас нэг уран хђн сууна.
Дедалын бђтээсэн бђхэн хєдєлж алхдаг гэлцдэг бол Пигмалионы бђтээл амилсан удаатай. Тэрээр
чулуугаар залуухан гоо бђсгђйг урлаж Галатея хэмээн нэрлэжээ. Тэр нь хосгђй сайхан болсон тул
Пигмалион єєрєє ухаан алдан дурлачихжээ. Тэгээд чулуун бђсгђйгээ тэврэн байж: «Надад яг ийм
эхнэр хайрлаач!» гэж бурхдад хандан гуйсан байна. Хайрын бурхан Афродита энэ гуйлтыг нь
сонсож, баримлыг амилуулжээ. Нэгэнтээ Пигмалион хђђхний уруулыг ђнстэл Галатея нђдээ нээж,
нарт хорвоог харсан гэдэг. Пигмалион юутай их аз жаргалтай болсныг тєсєєлєхийн ч аргагђй.
Харин тэдний ђр удамд золгђй хувь заяа нђђрлэсэн юм. Пигмалион, Галатея хоѐрын дундаас нэгэн
хђђ тєрж, Кинир нэртэй тэр хђђ нь Мирра хэмээх охинтой болжээ. Харин Мирра тєрсєн эцэгтээ
жолоогђй дурласан тул, бурхад айдаст автсандаа бђсгђйг мод болгон хувиргав. Тэр цагаас хойш
модны нулимс давирхайг єрнє дахинд мирра гэх болсон гэнэ. Мод болсон бђсгђй жирэмсэн байжээ.
Модны завсраас Адонис гэгч ђзэсгэлэнт хєвгђђн тєрсєнд Афродита бурхан єєрєє сэтгэл алдаж,
нууц амрагаа болгосон байна. ёђнд хорсож хардсан дайны бурхан Арес Адонисыг зэрлэг бодонгийн
авд илгээж, амийг нь бђрэлгэжээ. Залуу хєвгђђний цуснаас яргуй хэмээх богино настай цэцэг ургах
болов.

Пигмалионд бас жич охин байжээ. Бас л ђзэсгэлэн гоо тул тэнгисийн бурхан Посейдон тђђнд
дурлав. Бурхан тђђнтэй энгэр зєрђђлсиийхээ дараа: «Юу дуртайгаа л надаас хђс!» гэсэнд, бђсгђй:
«Хэн ч намайг ахиж чам шиг доромжилж чадахгђй байгаасай гэсэндээ, би эр хђн болмоор байна!»
гэжээ. Энэ ђгийг эм хђний шингэн дуугаар эхлээд, эршђђд бђдђђн дуугаар тєгсгєсєн байна. Ийм
євєрмєц хђсэл хэлсэнд нь бахадсан бурхан мєнєєх хархђђг шархаддаггђй биетэй болгож єгчээ. Яг
энэ ђед нэгэн хаан хуримлаж байв. Хуриманд нь хажуу уулын кентаврууд уригдсал байж. Даре ууж
заншаагђй кентаврууд согтож, тэндхийн эмэггэйчђђдийг хђчирхийлзхээр дайрчээ. ёђний улмаас
зодоон болно. Герегийн уран барималчид хђмђђс ба кентавруудын хоорондын уг тулааныг олонтаа
дђрсэлсэн нь бий. Тэр тулааны ђеэр Кеней (Посейдоноос онцгой чадвар авсан, мєнєєх эр хђн болдог
бђсгђйн нэр) шагшигдав. Харвасан сум, шидсэн чулуу аль нь ч тђђнийг онохгђй байжээ. Кентаврууд
«Шархаддаггђй юм бол, єєр арга хэрэглэе!» гэлцээд бђдђђн дђнз модоор тђђнийг дарж гарав. Уулын
дайтай овоо бий болж газар хєдлєх шиг оволзож байснаа нам жим болжээ. Тулалдаан дууссаны
дараа моддыг авч ђзвээс, ђхсэн бђсгђй хэвтэж байсан аж.

Хђмђђс ба кентавруудын тулалдааны тухай Троя хотын дэргэдэх хуаранд хєгшин Нестор хуучилж
суудаг, Энэхђђ Троягийн дайн ч элдэв хувиралгђйгээр єнгєрсєнгђй: Ахилл алагдсаны дараа
Гефестийн дархалсан хєє хуяг хэнд очих талаар маргалддаг. Аякс; «Би Ахиллаас хойш грекђђдийн
тэргђђн баатар! Халз тулаанд би хамгаас хђчтэй, Одиссей бол заль мэхээс єєр юу ч ђгђй хђн» гэж л
дээ. Одиссей: «Тэгвэл грекуудийг би энэ дайнд цуглуулсан. Би л Ахиллыг нааш нь уруу татаж
дагуулсан. Бђх цэрэг буцахын даваан дээр би л тогтоож ђлдээсэн. Ухаан гэдэг хђч чадлаас эрхэм
байдаг л юм бол, би хєє хуягийг авах ѐстой!» гэснээр грекђђд суут баатрын ємсгєлийг Одиссейд
оноожээ. Доромжлогдсон Аякс єєрийгее бђлж ђхсэнд, цуснаас нь хэлгий цэцэг ургасан гэдэг.
Хэлгий цэцтэн дээр «А» ђсгийн хэлбэртэй толбонууд байдаг нь Аяксын нэрийн эхний ђсэг юм.

Троя ялагдахад, Эней баатар троягийн ариун шђтээнђђдийг аваад єрнє зђгт явдаг. Зам зуур тэр
саатах бђртээ элдэв сонин хувирлуудыи тухай яриа сонсдог. Найраглалд онцолсноор бол, Ромын
ђлгэр домог Герегийнхээс ч дутуугђй хувирлуудтай аж. Ромул Ром хотыг ђндэслээд тэнгэрт гарч
бурхан болон хувирдаг. Тђђнээс долоон зуун жилийн хойно Юлий Цезарь Ромын эзэнт гђрнийг
иргэний дайнаас авраад мєн л сђђлт од болон нисч бурханд хувилдаг. Ромулын залгамжлагч, эртний
Ромын хамгийн ухаалаг захирагчийн нэг Нума Помпилий Герегийн хамгийн ухаалаг философич
Пифагорын ђгийг сонсдог байж. Пифагор энэ урт найраглалд чухалчлан єгђђлэгдэх болсон хувирал
гээч нь ямар учиртай ђйл явц болохыг хаанд тайлбарлаж єгдєг.

-Сђнс сэтгэлээс єєр мєнхийн юм гэж ђгђй. Тэр хэзээд амьд,

хђн, шинэ биеийг олмогцоо хуучнаа мартдаг гэж Пифагор ярьж байна. Пифагорын єєрийнх нь сђнс
Троягийн баатар Эвфорбын биед байсныг философич єєрєє сайн санадаг. Харин хђмђђс иймэрхђђ
зђйлийг тэр бђрий санадаггђй аж. Хђний сђнс амьтан, шувуудын биеийг дамжаад эргээд хђн тєлєвд
ирдэг гэнэ. Тийм ч учраас сайхь гђн ухаантан махан хоол иддэггђй байсан гэлцдэг. «Эгээ л хайлсан
лааны тос шиг, элдвийн хэлбэр олох авч, уг сђнс сэтгэл нэг л хэвээрээ ђлддэг!» гэж Пифагор айлдсан
тухай Овидий тэмдэглэжээ.

. Алив бие махбод, аливаа бодис хувирамтгай юм. Бђх юм хувирч єєрчлєгдєж, цаг хугацаа он
жилђђд урсч, хђний нас ч элсээр байдаг. Шороо усанд автаж, ус агаарт ууршиж, агаар гал болж,
галаас ђђлс хуралдаж, ђђлсээс бороо орж, борооноос газар амилдаг. ёђлс нэгэн цагт тэнгис байсан,
тэндээс далайн хясаанууд олддогийн учир тэр. Тэнгис нэгэн цагт хєндий талыг дђђрэн цэлэлзэж
байснаа, дараа нь хатаж ширгэсэн мєрєн гол мєрд ч буй болж, тасарч алга болсоор иржээ. Арал
єргєжсєєр эх газар болж, эх газар элсээр арал болно. Троя аугаа хђчирхэг гђрэн байв, одоо ђнс
нурманд булагджээ. Ром одоохондоо самуунтай дорой буурай байвч нэгэн цагт бђхнийг захирах
болно. Учир нь «энэ хорвоо дээр байнгын хєдєгєєнгђй юм гэж ђгђй. Бђгд мєнхєд шинэчлэгдэн
хувирч байна!»

Эдгээр єнє мєнхийн хувирлуудын тухай биднийг тойрсон ђлгэр домог бэлээхэн єгђђлнэ бус уу? Ийм
л санаа «Хувирал»-ийг буй болгосон хэрэг ээ.

Платоны онол зєв гэж бодож байна, буддын сургаалд ер нь аль ч шашин яагаад ђхсэний дараах
амьдрал, там диваажингийн тухай сургаад байдгийн учир нь бие ђхсэн ч сэтгэл санаа /сђнс/ ямар
нэгэн байдлаар ђргэлжилж амьдардаг байх гэж ,,,

ЛУЦИЙ АННЕЙ СЕНЕКА

НИЙТИЙН ТООЛЛЫН ОМНОХ 4-НИЙТИЙН ТООЛЛЫН 65 ОН

Ромын тєрийн нєлєє бђхий зђтгэлтэн, гђн ухаантан, зохиолч Сенекагийн

«Фиест» жђжгийн гол баатрууд нь Аргос хотын хаад болох Атрей, Фиест хоѐр юм. Троягийн дайны
жанжин Агамемнон (Орестын эцэг) бол Атрейн хђђ билээ. Тэднийхний дээд євєг болох Бага Азийн
хђчирхэг хаан Танталын ордонд бурхад зочилж л дээ. Хаан тэгэхэд ђнэхээр бурхад мєн эсэхийг
шалгахаар тєрсєн хђђгээ алж махыг нь зочиддоо тавьж єгчээ. Эгдђђцсэн бурхад хђђг ньамилуулаад,
харин Танталыг тамд хаясан гэдэг. Ингээд нђгэлт хаан тамд байнга єлсч суух болсон аж. Танталын
дээрээс єтгєн жимстэй саглагар мод бєхийх авч яг авч идэх гэхээр цаашаа холдчихдог, цэнгэг булаг
дэргэдђђр нь урсавч яг уух гэтэл ширгэчихдэг юм гэнэ.

Хараал шђгэлсэн энэ удмынхны нэг, Танталын ач хђђ Атрей ямар нђгэл тарьсан тухайд Сенекагийн
бичсэн жђжигтэй одоо танилцъя. Уг эмгэнэлт жђжгээр хийсэн нэг бус уран сайхны кино байдаг.
Барууны театрууд орчин ђеийн маягг оруулан хамгийн олон удаа тавьсан эртний жђжгђђдийн
жагсаалтыг ч «Фиест» тэргђђлсээр байгаа билээ.

Ах дђђ хоѐр Атрей, ФиесТ нар хэн нь Аргосыг захирахаа эцэслэн шийдэх болжээ. Эцэг нь Атрейд
хаан ширээгээ гэрээслэсэн боловч, Фиест Атрейн эхнэрийн сэтгэлийг єєртєє татаж, улсын эрх
мэдлийн бэлгэдэл болсон алтан ноост хонийг нь хулгайлчихсан юмсанж. Атрей дђђгээ ялж, харийн
газар хєєдєг. Хэдийгээр тэр хаан ширээнд суусан ч, эхнэрээ Фиестэд ашиглуулсандаа єш санасаар
байж. Тэгээд гэнэт вввг эцэг Танталынхаа аймшигт найрыг санаад, дђђгийнхээ хђђхдђђдийг алж,
махаар нь эцгийг нь дайлах хорон санааг сэднэ. Бурхад хилэгнэж, ийм жигшђђрт тявдлыг харж
чадахгђйдээ Нар тэнгэрээс холбирон, ертєнц даяараа аймшигт автана. Жђжгийн ђйп явдал гэвэл
ердєє л энэ.

Жђжгийн эхэнд Танталын сђнс сђђдрийг єш хонзонгийн бурхад хєєж: «Чи тєрсєн хђђгээ бурхдад
зоог болгож тавьсан. Одоо чи ач хђђгээрээ єєр нэг ачийнхаа хђђхдђђдийг хєнєєлгєж, эцэгт нь хоол
болгон бариул!» гэж шахах аж. «Больѐ доо, ђр удмаа тамлаж зовоосноос єєрєє тамын эовлонгоо
эдлэх нь дээр» -«Тамынхаа ђйлст хђчин зђтгэ. Газар дээр ч бас тамаас дутуугђй зовлон байдгийг
тамын амьтад мэдэж баярлалдаг!»

ёђний дараа Атрейн толгойд гэнэт: «єшєєгєє авахйг алгуурлана гэдэг єчђђхний шинж. Яагаад би
зориглохгђй байна вэ? Бид бие биеэ ђзэн яддаг, Хэн тђрђђлж гар далайсан нь л хожно» гэсэн бодол
тєржээ. Дэргэдийн зєвлєх нь: «Фиестийг алчихаач» гэнэ. «ёгђй ээ, ђхэл гэдэг бол єршєєл,
нигђђлсэл. Би илђђ аймшигтай цээрлэл бодож олсон» - «Чи тэгзэд Фиестийг хэрхэн тарчилгаж
зовоох гээв?» - «Фиестээр єєрєєр нь» - «Чи тђђнийг нааш нь яаж авчрах юм бэ?» - «Хаант улсын
талыг амлая, эрх мэдлийн сургаар тэд ирэхгђй хаачих вэ»> - «Ийм хууран мэхлэлт бурхадыг
хилэгнђђлэхгђй байгаа?» - «Хэрэв дђђг минь дарж алж байвал, эцгийн энэ ордон нурж намайг
хамтад нь дарсан ч яахав». Найрал дуучид:

-Баян хийгзэд хђчирхэг нь хаан байдаг юм биш ээ. Хђсэл тачаал, хонзон, айдсаас ангид, сэтгэл
санаатар тайван дєлгєєн нь л жинхэнэ хаан буюу гэж дуулна.

Фиест харин харь газар зовж зђдэрч явахдаа жинхэнэ хааны араншинд суралцжзэ. Тэрээр: «Хаан
биш хэрнээ єєртєє сэтгэд хангалуун байхаас илђђ хаанчлал гэж ђгђй ээ! Тансаг ордонд л муу муухай
бђхэн нуугдахаас, урц овоохойд бусармаг явдал ђђрлэдэггђй" гэнэ. Гэвч сэтгэлийнх нь нђнд айдас
хургана. «Та юунаас айгаа вэ?» гэж хђђ нь асуухад «Юм бђхнээс» гэх боловч, Атрейтай уулзахаар
явна. Атрей тђђнийг угтан ирнэ: «Газар дээрх ганц дђђгээ харах чинь яасан сайхан юм бэ? Дђђ минь,
чи надтай цугтаа хаанчлаач!», Фиест: «Хэрэггђй дээ, намайг эиэ янзаар минь л орхи» гэж хариулна.
«Чи аз жаргалаас татгалзаж байгаа хэрэг ђђ?» - «Тийм ээ, жаргал гэдэг тђр зуурын хуурмаг зђйл
гэдгийг мэдэх болохоороо тзр» - «Эрх мэдлээ хуваалцсан гэдэг эрхэм нэр хђртэх боломжоос минь
намайг битгий хагацаа л даа. Эрх засгиий хђртэнэ гэдэг тохиолдол юм, эрх мэдлээ бусдад єгнє гэдэг
гавьяат ђйлс юм». Фиест энэ ђгэнд автаж, саналыг нь хулээн авна.

Найрал дуунд цоглог аяс эгшиглэвч, жаргал гэдэг тђр зуурын, хуурмаг байдгийг мєн сануулна.
Хорон санаа хэрхэн биелэлээ олж буй тухайд хєтлєгч єгђђлдэг. Хааны цэцэрлэгт Атрей эгээ л
тахилгад єргєж буй мал шиг Фиестийн хђђхдђђдийн бодийг хєтєлнє. Нэгийнх нь толгойг тасдаж,
нєгєєгийнх нь хоолойг хэрчиж, гурав дахийнх нь зђрхийг сугална. Газар дэлхий чичирч, ордон нь
ганхаж, тэнгэрээс тас хар одод унана. «Юутай аймшиг вэ!» гэж найрал дуу эхэр татна. ёгђй ээ,
жинхэнэ аймшиг ємнє байна. Хаан хђђхдђђдийн цогцсыг мєчилж, махыг тогоонд ђйгээд чанахад,
гал асахаас дургђйцэж, байшинг хар утаа нємрєнє. Зоогийн ђеэр ахынхаа єєдєєс харж суусан Фиест
тансаг хоол яагаад ч юм бэ хоолой давахгђй байгааг, тосолсон ђс нь єєрийн эрхгђй єрвийн босоод
байгаад хачирхана. Найрал дуучид нар бђђдийн гудайсан тэнгэр єєд харж таг дуугђй зогсоно.

Атрей баяр хєєртэйгєєр: «Энэ тђнэр харанхуй болоод бурхад миний хийснийг олж хардаггђй нь
юутай харамсалтай! Гэхдээ энэ бђхнийг Фиест харж байгаа нь л надад хангалттай. За, тэр
хђђхдђђдийнхээ цустай хольсон сђђлчийн аяга дарсыг ууж гђйцлээ Хэлэх цаг болж!». Ширээн дээр
Фиестийн хђђхдђђдийн толгойнуудыг авчирч тавина.

«Хєвгђђдээ таньж байна уу?» -«Тєрсєн ахыгаа одоо л таньж байна! Ээ, тэнгэр минь, илд минь хаана
байна? Одоохон би єєрийгєє сђлбэх минь!» - «Сђлбэ, єєрийнхєє дотор оршуулагдчихаад байгаа
хђђхдђђдээ ч бас сђлбэх болох нь дээ» - «Миний хєвгђђд юугаараа буруутай юм бэ?» -«Чи тэдний
эцэг болохоор тэр» - «Ай, энэ хорон муу санаанд хэмжээ хязгаар гэж байна уу?» - «Гэмт хэрэгт
хэмжээ гэж бий, єш хонзонд бол харин хэмжээ байдаггђй!» - «Бурхан тэнгэр минь, аянгаа буулгаач.
Алив, би хєвгђђдээ чандарлах тђђдэг болъѐ!» -«Чи л миний эхнэрийг єєртєє татсан. Хэрэв би
єрсєєгђй бол, чи мииий хђђхдђђдийг хєнєєх байсан биз!» - «ѓш хонзонгийн бурхад минь, Атрейг
залхаан цээрлђђлээч!» - «Харин тєрђђлсэн хђђхдђђдээ идсэн чамд мєнхийн залхаалт ирэх вий!».

Найрал дуучид нам жим зогссоор л тєгсєнє.


ЭРТ БА ДУНДАД ҮЕИЙН ХЯТАД ТУУРИУД

Тан улсын уеийн гайхамшигт яруу найрагчидболох Да Бай, Дђ Фђ, Ван Вэй нарын шђлгђђд монгол
хэлнээ олонтаа орчуулагдаж Юань гђрний ђед Баян жанжин, Агай сэцэн хатан нар хятад хэлээр
шђлэг зохиож байлаа. Хувилай хааны ордонд Гань Бао-гийн «Сђнс хайх судрыг» монгол хэлнээ
хєрвђђлж байсан гэлцдэг. Тэр л судрыг утгын хувьд ђргэлжлђђлсэн, ид шидийн гайхамшигт сонин
ђзэгдлђђдийн тухай цуврал тууриудыг зохиосон Пђ Сун-лии (1640-| 1715) монгол гаралтай хђн
байсан тухай эх сурвалж ч бий.

Дорно дахины утга зохиол дахь євєрмєц сэтгэлгээний нэгэн хєшђђрэг болсон зэн-буддизм чухамхђђ
Юань гђрнмй ђед хєгжлийнхее дээд тђвшинд хђрсэн билээ. Харин Монголын эзэнт гђрэн Бээжинд
нийслэллэж асан тэр ђеийн хятад эх бичмэлђђд сайтар хадгалагдсан хэрнээ монгол бичгийн дурсгал
бараг ђлдээгђй нь манай соѐлын євийг хятадууд бодлоготойгоор устгаж байсны ђр дагавар юм.

Шэнь Цзи-цзи

VIII зуун

Шидэт дэр

Тан улсын ђеийн хуурнэл зохиолоос 7-10р зуун

Эрт дээр цагт бумбын шашны (дао) лам Люй хэмээгч, мєнхрєхийн нууцыг таньсан нэгэн
єтгєс байжээ. Дэн буудлын газар тэрээр Лу гэгч залуу хархђђтэй тааралдаж, хэсэг зуур ђг сольж л
дээ.

Залуу эр єєрийнхєє заяа муутайд гомдоллож, єчнєєн жил номын мєр хєєж уйгагуй суралцсан ч,
тђђнээс гарах ђр дђнгђй єнгєрч байгаа тухай ярив. Тэгэхэд нь євгєн ногоон хаш сђвлэн ороож
хийсэн, хоѐр хажуу талаараа задгай нђхтэй дэрээ єгч, залуу хархђђг унтуулжээ. Дэрэн дээр толгой
тавив уу, ђгђйй юу, гэрэл цацарч, дэрний онгорхой хэсэг улам тэлэн томорно. Тђђгээр дотогш орж
ђзвэл залуу хархђђ гэрийнхээ хажууд ирчихсэн байлаа.

Тєдєлгђй тэр гэрлэж, ажил ђйлс нь ч урагштай байх болж, баяжаад, мєн удалгђй тђшмэлийн зэрэгт
дэвшжээ, Эзэн хаан єєрєє тђђнийг анхааран тэтгэх болов. Шэнь мужийг захиран байхдаа Лу
нутгийнтариачдад усжуулах суваг татуулж єгч ихээхэн нэр хђнд оллоо. Хожим нь нийслэлийн нэгэн
тойргийн амбан захирагч болсонд хэн ч ђл гайхжээ.

Тэр цагт улс оронд дайн самууи нђђрлэв. Гэвч Луд дайны талбар дээр ч бас аз дайрч, дайсан
этгээдийг бут цохижээ. Эзэн хаан тђђнд хамгийн дээд хэргэм зэргийг гар таталгуй шагналаа. Харин
атаачид нэгээхэн хором ч амсхийсэнгђй. Эзний сонорт Лугийн талаар урвалт самуун сэдэж байна
гэсэн гђттэлэг хов хђрч,

хаантны зарлигаар тђђнийг гянданд хорькээ. Гяндангийн хђйьэн хананы дунд хэвтэж байхдаа Лу
бага залуу явахдаа эзний албанд зђтгэх гэж тэглээ санааширч явсандаа туйлгђй ихээр харамсан
халагладаг.

Гэвч тэрээр туг ч барих.тугал ч хариулах заяатай байж. Дараа нь тэр ахин єндєр зэрэг зиндаанд
хђрнэ. Албанаас чєлєєлж єгєхийг єєрєє хђссэн ч, хаан тђђнийг чєлєєнд гаргадаггђй. Ингэсээр Лу
нас баржээ.
...Яг тэр мєч ид залуу эр мєнєєхєн шидэт дэрэн дээрээ сэржээ. Ийнхђђ тэрээр єєрийнхєє мєрєєдєж
явсан эд баялаг, эрх мэдэл, алдаа оноо бђхэн ђргђй хоосныг ойлгов. Залуу хархђђ євгєн ламд
талархан мэхийгээд аян замаа хєєж гэнээ.

ЛИ ФУ-ЯНЬ

9-р зуун

ЗАЙГУУЛ ЭР, ИД ШИДТЭН ХОЁР

Тан улсын ђеийн хђђрнэл зохиолоос 7-10р зуун

Ду Цзы-чунь хэмээх наргианч, урэлгэн нэгэн залуу гэр бђлээ хєсєр хаяад найр цэнгээнд толгой
мэдђђлжээ. ѓвлєсєн хєрєнгєє цємийг ђрэн таран хийгээд дуусахад, хамаатан саднаас нь хэн ч
тђђнийг харж ђзсэнгђй. Ингэзд хоосон ходоодныхоо хонгинохыг чагнаад, єєрийгєє хараан, хотоор
сэлгђђцэж явлаа.

Гэнэтхэн ємнє нь ђл таних євгєн гарч ирээд, сэтгэл амар элбэг дэлбэг амьдрахад хэдий хэрийн
мєнгє хђрэлцээтэй вэ, тђђнийг нь єгье гэжээ. Балмагдаж зовсон Ду Цзы-чунь ойр эуурын хэрэгцээ
болчихоор цєєвтє тоо хэлэв. Гэвч євгєн тђђнд гурван саяыг єгчихєєд алга боллоо. Энэ их зоос
тђђнд хоѐр жил зугаалж наргихад л хђрэлцжээ. Дараа нь Ду ахиад л юу ч ђгђй хоосон болов.

Ахиад л нєгєє євгєн тђђнтэй тааралдаж, дахиад л мєнгє єгнє. Энэ удаа бђр арван саяыг єгсєн
байна. Амьдралаа шинээр эхлэх, хуучин хэв зуршлаа єєрчлєх санаа нь салхинд хийсэх мэт оргђй
болж, Ду наргианч амьдралдаа буцан оров. Ингээд хоѐр жил єнгєрєхєд ер мєнгє барьж ђзээгђй мэт
хувхайрч хоцорчээ.

Гурав дахь удаад савсаг эр маань мєнєєх євгєндєє ахиж хэзээ ч мєнгєє дэмий ђрэхгђй гэж
тангараглаж байгаад, хорин сая зоос авлаа. ѓглєгийн эзэн яг нэг жилийн дараа уулзах болзоо
товложээ. Ду ч амалсан ѐсоороо ихэд хичээж, нурж сђйрсэн аж ахуйгаа єєд татан, ядуу садангууддаа
тусалж, эрэгтэй дђђ нараа охин дђђ нартаа инж бэлдэн хадамд гаргадаг. Энэ хооронд нэг жил ч
єнгєрч.

Ду нєгєє євгєнтэй уулзлаа. Тэд хамтдаа мах цусанд тєрсєн эгэл хђнийх байж яавч таарахгуй тансаг
харшийг зђглэв. Аварга том тогоонд ђхэшгуй мєнхийн ђрэл бэлтгэгдэн байх аж. ѓвгєн нємрєгєє
тайлтал дотуураа ламын шар жанчтай байх юм. Тэгснээ цагаан чулуун ђрэл гурван ширхгийг авч,
дарсанд хийж уусгаад Ду Цзы-чуньд єгч уулгана. Тэгээд барын арьсан олбог дээр суулгаад, нђдэнд
нь ямар ч ђзэшгђй муухай, аймшигт дђр зураг харагдлаа гэсэн ганц ч ђг дуугарч болохгђй шђђ, энэ
бђхэн бол ердєє л хий ђзэгдэл, самуурал тєдий юм гэж хатуу анхааруулдаг.

ѓвгєнийг дєнгєж алга болов уу, ђгђй юу, Цзы-чунь руу жад барьсан олон морьт цэрэг давхилдан
ирж, ална хэмээн заналхийлээд, хутга мэс гялалзуулан байж нэрийг нь асуужээ. Аймшигтай байсан
ч, Цзы-чунь дуугарсангђй.

Тєдєлгђй архирч тђрхэрсан арслан барс, нђд нь гялалзсан хорт могойнууд, зэвђђцмээр хилэнцэт
аалзууд тђђнийг тойрон шавж урж тасдан идэхийг, хатгахыг завджээ. Гэвч Цзы-чунь ам нээсэнгђй.
Дараа нь хђчтэй аадар цутгаж, аянга цахилгаан нижигнэв. Тэнгэр нураад толгой дээр нь уначих шиг
л болжээ, харин Цзы-чунь жишим ч ђгђй суусаар л байлаа. Тэгтэл тамын амьтад болох ђзэшгђй
муухай чєтгєр шулмууд гарч ирж єєрийг нь чанахаар тогоонд ус буцалгажээ. Эхнэр нь Цзы чунийг
єршєєхийг гуйсанд чєтгєрђђд эмэгтэйг барьж авлаа.

Эхнэрийг нь мєчлєн огтчиж байхад ч Ду Цзы-чунь ган хийсэнгђй. Амаа хамхисаар л суулаа.
Тэгмэгц єєрийг нь тамлаж алжээ.

Тђђнийг нєгєє ертєнцєд аваачаад эрђђ шђђлт тулган яргалах юм болов. Гэсэн ч, даогийн ламын
ђгийг санаад Цзы-чунь нэг удаа ч ѐолсонгђй. Эрлэг номын хаан тђђнийг ахин тєрђђлэхээр илгээв.
Энэ удаад тэр эр биш, эм хђн болон тєржээ.

Бяцхан охин Цзы-чунь хосгђй узэсгэлэн гоо хђђхэн болж єсєв. Гэвч нэг ч ђг дуугардаггђй байж. Нас
бие гђйцээд нєхєрт гарч, хђђ тєрђђлэв. Эр нєхєр нь тђђнийг хэлгђй гэдэгт ер итгэдэггђй байлаа.
Дуугаргах гэж хђчээр албадна. Гэвч бђсгђй дуугђй л байна. Тэгтэл нєхєр нь байж ядсандаа
багтартлаауурлаж нялх хђђгээ шђђрч аваад толгойгоор нь том чулуу руу савчихжээ. Хориглосон
ђгийг ор тас мартсан эх хђн цєхрєнгє дуугаар орь дуу тавьчихлаа.

Хашгирах дуу замхраагђй байтал, Цзы-чунь эргээд л нєгєє барын арьсан олбог дээр сууж байх нь
тэр. ѓмнє нь євгєнн лам зогсоно. Сонгосон хђн нь хайрлах сэтгэлээс бусад энэ ертєнцийн бђх
зђйлийг тэсч гарчээ. ,,,

ЛЭ ШИ

ТҮМ ХАГАС ЗООС

Сђн улсын ђе х-хш зууны туурь

Эрт дээрээс л хђмђђс «ёйл болзоогђй» гэлцсээр ирсэн нь єчђђхэн ганц алхмаас ч санаандгђй
хачинђр дагавар тєрдгийг хэлээ бизээ. Нийслэл хотноо ирж хааны сорилгыг давсан нэгэн эрдэмтэй
хђн бђх зђйл санаснаар болсон тухай эхнэртээ захиа бичихдээ, тоглоом наргианаар, хол газар
ганцаардаж уйдахдаа татвар эм маягаар шивэгчин бђсгђй авсан гээд биччихжээ. Эхнэр нь ч хариуд
нь мєн л тоглоомоор ганцаардаж уйдсандза хђнтэй суучихсан гэж бичиж. Тэдний захиа
хєндлєнгийн этгээдийн гарт орж, хамаг «садар явдал» нь даанч илэрхий болсон тул, энэ мэдээ эзэн
хааны сонорт хђрч л дээ. Эрдэмтэй хђн маань ч шинээр тохоогдсон єндєр албанаасаа шууд
халагдсан гэдэг. Тоглоом тоотой нь дээр гэж энэ дээ!

Гэхдээ бидний єгђђлэх тђђх нэлээд єєр юм.

Лю гэгч эрд хувь заяа тєдий л ээлтэй хандсангђй. ѓдєр єнгєрєх тусам ажил тєрєл нь нурж, улам л
хоосорсоор байж Анхны эхнэр Ван авхайгаас нь ђр хђђхэд тєрсєнгђй. Бђх ажил сђйрч самуурахаас
ємнєхєн тэр бага эхнэр авсан юмсанж. Тэд гурвуулаа их эв найртай, ядуухан боловч сайн цаг ирнэ
хэмээн найдсаар муугђй л амьдарч байж.

Нэгэнтээ хадам эцгийнхээ тєрсєн єдрийн баяр дээр гэр бђлийнхээ хђнд хэцђђ байдлын тухай
ярилцацгаажээ. Анхны эхнэрийнх нь эцэг л дээ. Хадам хђргэндээ арилжаа наймаа хийхэд нь
зориулж бђтэн хагас тђмэн зоос єгєєд, охиноо эр нєхрийнх нь ажил эмхэртэл тєрсєн гэртээ
ђлдээхээр болжээ. Лю ч мєнгийг аваад гэр рђђгээ явж гэнэ.

Зам зуураа тэр найзындаа орж, энэ мєнгийг хэрхэн арвижуулбал зохилтойг зєвлєлдєн удтал ярьж
суужээ. Ингэхдээ эд согттолоо уусан байна. Гэртээ согтуу ороход, бага эхнэр
нь зэмлэсэид, тэрээр:

-Чамайг нэг хђнд худалдчихсан. Мєнгє нь энэ байна. тиймээс ђглзж яншихаа больж ђз гэж нєгєє
зоосуудаа ђзђђлчихээд унтжээ. Эхнэр нь нэгэнт худалдагдсан юм бол, эцэг эх дээрээ очиж шинэ
нєхрєє хђлээе хэмээн явахаар шийдэв. Гэвч шєнє орой болсон тул, ганцаар явахаас айж, хєрш
євгєнийд хоноод, єглєє нь замд гарсан байна.

Тэр шєнє согтуу Люгийн гав ганцаараа унтаж байгаа гэр рђђ мєрийтэй тоглоомд юу ч ђгђй болтлоо
хожигдсон нэгэн завхуул эр шагайж л дээ. Олигтойхон юм хулгайлчих санаатай нэгжтэл, боодолтой
бєєн зоос олдох нь тэр. Яг энэ ђед Лю сэрээд хашгирахаар завдсан тул хулгайч сђх аваад золгђй
эрийг алчихжээ.

Цогцсыг маргааш нь олцгоосон байна. Бага эхнэр сэрдэгдэж эцэг эхийнх рђђгээ явж байх замд нъ
тђђнийг барьж авчээ. Гай болоход, бђсгђйтэй санаандгђй зам нийлсэн торгоны наймаачинд яг нэг
тђм илуу зоос байж. Шђђгч ч нарийн нягталж ђзсэнгђй, сэжигтнђђдийг буруутгах хангалттай
нотолгоо байсан юм чинь. Тэгээд хоѐуланг нь цаазлажээ.

Анхны эхнэр нэг жил гашуудлын нємрєг ємсч, дараа нь тєрхємдєє буцахаар шийдэв. Харьж явах
замдаа бђлэг дээрэмчний гарт орж, хђчирхийлэл доромжлол амсахгђйн тулд толгойлогчийнх нь
эхнэр болохыг зєвшєєрчээ. Тэд хаа очиж жаргалтай сайхан амьдарч байв. Эхнэр нь нєхрєє муу
ажлаа орхи, арилжаа наймаа хий гэж ятгасанд цаадхи нь ч зєвшєєрчээ. Нэг удаа тэрээр сэтгэлийг нь
зовоож явдаг нђгэлт тохиолдлыг эхнэртээ ярьжээ. Энэ ярианаас тђђний анхны нєхрийг алсан хун
чухамдаа хэн болохыг эхнэр нь ойлгосон аж. Эмэгтэй хот руу яаравчлан очиж, шђђгчид бђх явдлын
ђнэн мєнийг тоочив. Дээрэмчнийг баривчилж, тэр бђх хэргээ хђлээсэн байна. Сђђлчийн нєхрийнх
ньтолгой мєрнєєсєє цавчигдан унав. Бэлэвсэн эхнэр тэр толгойг анхны нєхєр, тђђний бага эхнэр,
замын хђн гурвын шарил дээр тайлга болгон єргєжээ.

ЭР НӨХРӨӨ СЭХЭЭРVVЛЭХИЙН ТУЛД НОХОЙГ

АЛСАН НЬ

Монголын Юань улсын vе XIII -XIV зууны сонгодог туурь.

Худалдаачин Сvн Жун тєрсєн єдєртєє зєвхєн Лю Лунцин, Ху Цзычжуант гэгч дотны хоѐр
андаа л урьжээ. Тэдгээр нь хоѐулаа єєдгvй зальхай амьтас байж.

Найрын ширээ засах зуураа эхнэр нь нєхрєє дvvгээ урьж дуудсангvй гэж зэмлэж байлаа. Мєнєєх
хоѐр зальхай найзынхаа хатгаасаар худалдаачин эр тєрсєн дvvгээ гэрээсээ хєєчихсєн юм санж. Дvvд
нь мєнгє авах мєнгє байсангvй. Гэвч ахынхаа тєрсєн єдєр болж байхад баяр хvргэхгvй байж
чадсангvй. Ах нь ядуу дvvгээ гар хоосон ирлээ гэж загнаад, улмаар зодож гарчээ.

Маргааш нь ханш нээх єдєр таарсан тул, Сvнийхэн гэр бvлээрээ эцэг эхийнхээ оршуулгын газар
очив. Хоѐр найз нь аанай л цуг явцгааж. Сvн Жун дvvгээ хvлээлгvй єргєл тахилаа єргєчихсєнд,
тєрсєн дvvгээсээ хар элгийн хvмvvсийг илvvд vзсэн нєхєртєє эхнэр нь юу ч хэлж чадсангvй. Дараа
нь дvvгээ ирэхэд хоэимдлоо хэмээн загнаж мєн л жанчжээ. Найзууд нь тvvнийг улам л дэвэргэх
бєлгєє.
Дараа нь Сvн Жун найзуудтайгаа нийлээд дээдсийнхээ газар архидаж гарав. Тэд ер нь ийн архидах
нь олон. Олхиогvй найзууд нь «Дvv чинь чамд хараал хийлгэж явсан гэнэ лээ шvv» гэж худал хов
дуулгана.

Маргааш нь шар тайлах нэрийдлээр мєнєєх гурав нэгэн мухлагт орж ахин архиджээ. Сvн мал
болтлоо согтоод унахад, найзууд нь тvvнийг чирч явахаасаа тєвєгшєєгєєд гудамжинд шавар
шавхайн дунд хаячихав. Шєнє цасан шамарга тавьж эхлэхэд, тэд сая архидахаа больж, Сvний євєрт
байсан таван мєнгєн ембvvг аваад гэр гэрийн зvг одсон юмсанж л дээ.

Мєнєєх хоѐрын жинхэнэ чанарыг сайн мэдэх эхнэр нь итгэлтэй найзуудаасаа тусламж хvсэхийг
зєвлєсєн байна. Нєгєє сайн найзууд нь харин энэ тухай дуулуут айсандаа гэрээсээ ч цухуйхыг
хvссэнгvй. Харин дvv нь хэдийгээр байнга нvд vзvvрлэгддэгч, ахыгаа эвгvй байдлаас гарахад нь
тусалж, vхдэлийг vхдэлийг чирэн хол аваачин булжээ. Ах нь дvvдээ vнэн голоосоо баярласан байна.

Сvн Жун дvvгээ єєрийнхєє мухлагт ажиллуулж, амьдрал ахуйд нь тус болохоор шийдэв. Харин
одоо урьдынх шигээ найзалж нєхєрлєх аргагvй болсныг ойлгосон мєнєєх хоѐр олхиогvй эр Сvн
Жунд хvн амины хэрэг vйлдсэнийг нь сануулан, ам нээхгvй байгаагийнхаа тєлєє байнга мєнгє
нэхэж дарамтлах болжээ. Худалдаачин тэдний vгээр шаардсан бvхнийг нь єгєх гэсэнд, дvv нь
ахыгаа эрс буруушааж, «Та гэр бvлээ бод. Аж ахуйгаа танаас єєр авч явах хvн алга. Би ямар тан шиг
их мєнгє олж чадах биш. Энэ хэргийг би хvлээе» гээд шvvхийн ємнє очжээ.

Шvvгчид ховын хутгуушуудын vгэнд дуртайяа итгэцгээв. Энэ бvхний эцэст эхнэр нь бvх учрыг ярьж,
цогцос булсан гэх газрыг ахин малтуулж, vхсэн нохойг гарган олон тvмэнд харуулжээ. Увайгvй
гvтгэгчид булайгаа тарих нь тэр. Тэдэнд тус бvр ерэн удаа саваагаар цанчих шийтгэл оноолоо. Сvн
Жун ч ухаантай эхнэрийнхээ ачаар дvvгээ хvнд бэрх нєхцєлд байлгаж дарамталж байсныхаа тєлєє
хvлээх хариуцлагаас мєн мултарчээ. Шударга явдалт дvv нь тvшмэдийн албанд тохоогдсон тул ахин
хэн ч дээрэлхэж чадахаа больсон аж.

СОНГОДОГ ЗУУНУУДЫН ТЕАТР

Уильям Шекспир

1564-1616

Шекспиргђйгээр сонгодог зуунуудын театрын тухай ярих аргагђй юм. Сэргэн мандлын ђе
байтугай, орчин ђеийн театрыг ч тђђний ђлдээсэн євгђйгээр тєсєєєлшгђй.

Аз болоход, манай уншигчид энэ суут жужгийн зохиолчтой эх хэлээрээ нэгэнт танилцжээ. Тђђний
хамгийн гол гэгддэг таван эмгэнэлт жђжгийн орчуулга тусдаа ном болон гарсан нь ч бий.

Харин «Зуны шєнийи зђђд»-ийг саявтархан нэдээд орчин ђеийн маягаар найруулан тавьснаас
бусдаар бол манай уншигчид Шекспирийн инээдмийн жђжгђђдтэй танил бус. Тиймээс энэ номд
английн суут яруу найрагчийн хамгийн євєрмєц инээдмийн жђжгийн товч агуулгыг оруулж байна.

«Арван хоѐр дахь шєнє буюу Юу ч гэж болно» хэмээх этгээд нэртэй энэ жђжигээ Шекспир нэр
оноолгђй, ђзэгчид єєр єєрсдийнхєєрєє юу ч гэж нэрлэж, юу ч гэж хђлээн авч болно гэсэн санаагаа
ийн зарлажээ. Энэ бол тђђний уран бђтээлийн эрчимтэй єсєлтийн эхлэл болсонтуурвил бєгєєд яг
ђђн дээр ажиллаж байхдаа л тэр хойшид хєнгєн зугаатай жђжиг нэгийг ч бичихгђй гэж шийдсэн
гэлцдэг.

ёнэхээр ч «Арван хоѐр дахь шєнє»-ийн дараа л «Хамлет», Лир ван, «Макбет» гэсэн бђх ђеийн
жђжгийн зохиолын оргил болсои гурван эмгэнэлт жђжиг нь бичигдсэн билээ.

АРВАН ХОЁР ДАХЬ ШӨНӨ

Инээдмийн жђжиг 1600 (1623 онд хэвлэгдсэн)

Жђжгийн ђйл явдал Шекспирийн ђеийн англичуудын хувьд ђлгэрийн орон болох Иллирт
болж байна.

Гђнгийн охин Оливияд Иллирийн бэйл Орсино дурлажээ. Гэвч Оливия ахыгаа нас барснаас хойш
эмгэнэлийн байдалд буй тул бэйлийн илгээсэн бђхнийг ђл хђлээж авна. Галзууртлаа дурласан
Орсино єєрийн ђнэнч албат Цезарио нэрт царайлаг залууг Оливия руу зууч болгон илгээнэ. ёнэн
хэрэгтээ энэ Цезарио нь Виола гэгч бђсгђй юм. Виола ихэр бєгєєд ахынхаа хамт далайд аялж явтал
хєлєг онгоц нь сђйрч, азаар Иллирийн эрэг дээр эсэн мэнд гарсан аж. Тэрээр ахыгаа хайх зорилгоор
зђсээ хувилган, эндхийн эзний албанд зђтгэх зуураа Орсинод дурлачихсан юм санж. Бэйлээс
даалгавар авсныхаа дараа тэр тайзан дээр ганцаар ђлдээд: «Чамд эхнэр авч єгєх нь надад хичнээн
хэцђђг мэддэг ч болоосой. Би єєрєє чиний эхнэр болмоор байна шђђ дээ» гэж санааширна.

Оливия бђсгђй ингэтлээ удаан хугацаагаар эмгэнэл зарлаж буй явдал авга ах сэр Тобид нь ђл
таашаагдана. Тоби бол архи дарс, зугаа наргианд дуртай нэгэн л дээ. Тэр архины найз сэр Эндрюд
зээ охиноо эхнэр болгон авч єгнє гэж амлаад, мєнгєєр нь архиддаг юм байж л дээ. Оливия тђђнд нь
ч мєн нђђр єгдєггђй тул, бачимдсан Эндрю явахаар шийднэ. Гэвч хууран мэхлэхдээ гарамгай Тоби
тђђнийг ахин нэг сар ђлдээхээр ятгадаг.

Виола чамгђй чирэгдэл болж байж залуу авхайтай уулзана. Оливия: «Бэйл ноѐнтон залуухан,
хђмђђжил сайтай, баян, олонд хђндтэй, єгєємєр, єндєр боловсролтой хђн гэдгийг би мэднэ л дээ.
Гэхдээ би тђђнд хайргђй» гэж хэлдэг. Энэ уулзалтын эцэст итгэмжит зууч маань зорьж ирснээсээ эрс
єєр ђр дђнд хђрнэ. Учир нь гђн авхай маань Цезарио (Виола)-д сайн болж, ђнэтэй бєгжєє
бэлэглэхийг хђсчээ.

Виолагийн ах Себастьяны амийг Антонио хэмээх ахмад аварч тэд хамтдаа Иллирт ирнэ. Себастьян
дђђ охиноо амь ђрэгдээ болов уу гэж ихэд гунихрах аж. Тэрээр бэйлийн ордонд ђлдэхэд,
Антониогийн хувьд энд, олны нђдэнд єртєх нь аюултай байхуйц шалтгаан бий тул явахаар болжээ.
Гэвч залуу хєвгђђний тєлєє ђнэн голоосоо санаа зовних тул нууцаар Себастьяныг дагаж сэм
хамгаалахаар шийддэг.

Оливиягийн гэртТоби, Эндрю нар алиалагч Фестийн хамт дарс ууж, дууд дуулж сууна Бђсгђйн
гэрийн ђйлчлэгч Мария тэдэнд тал засна. Гэтэл ордны хаалгач Мальволио хђрч ирэн шуугилдахыг
ньболиулах гэж дэмий л оролдов. Хаалгачийг явсны дараа Мария «єєрийгєє их юманд бодсон энэ
хаалагчийг олны доог тохуу болгохоо» андгайлна. Тэрээр Оливия хатагтайнхаа ємнєєс хаалгачид
хайрын захидал бичиж, санаанд багтамгђй горьдлого тєрђђлээд олны ємнє шившиглэхээр шийджээ.

Тоби болон тђђний хамсаатнуудад Мариягийн энэ санаа маш их таалагдана. Хєєрхий Мальволио
хатагтайтай гэрлэх тухайгаа, гэрийн эзэн болсон хойноо сэр Тобийг хэрхэн хашраах тухайгаа
ганцаар ярихыг тэд сэм чагнан бахаа хангана. Яг л Мариягийн тєлєвлєснєєр хаалгач маш
хєєрхийлєлтэй байдалд орсон тул тэд хєєрч, Тоби «Ийм овжин ухаалаг чєтгєрийн араас дагаад
тамд очсон ч бэлэн байна» гэж Марияг бахдана.

Оливия, Виола хоер цэцэрлэгт уулзана. Гђн авхай «залуу хархђђд» ђнэн голоос с тгэл алдарч буйг
ажигласан Эндрю байж ядан уурлана. Тђђний дэргэд гђн авхай жирийн зарлагатай сээтэгнэнэ гэдэг
тайж хђний хувьд тэвчишгђй доромжлол гэж Тоби Эндрюгийн хорыг малтаад, ичгђђргђй залууг
халз тулаанд дуудахыг ятгана. Гэвч тэр дотроо хэн хэнийг нь халз тулалдах зђрхгђй амьтад гэж сэм
шоолно.

Антонио хотын гудамжинд Себастьянтай тааралдаж, нэг удаа далайд бэйлийн талынхантай
тулалдаж ялсан тухайгаа яриад, ийн нуугдаж байгаагаа «Хэрэв тэд намайг таньчихвал шууд
баривчилж хорино» гэж тайлбарлана. Себастьян хотоор жаахан зугаалж байгаад, цагийн дараа
ахмадтай зочид буудалд уулзахаар болзоод салав. Явахдаа Антонио «Чамд мєнгєний хэрэг гарч
мэднэ» гээд тђрийвчээ єгчээ.

Мулгуу инээмсэглэж, зохимжгђй хувцасласан хаалгач Мальволио Оливиягийнх гэж бодож байгаа
захидлаас ишлэн хатагтайтайгаа маасганана. Оливия тђђнийг солиорчихож гэж эргэлтгђй бодох
тул, Тобид хаалгачийг анхаарахыг даалгана Цаадхи нь мэдээж бђхнийг єєрийнхєєрєє л хийх
бєгєєд баярласандаа толгой нь эргэсэн хаалгачийг эхлээд баахан тохуурхаж аваад, дараа нь
амбаарт єшиглєн оруулаад тђгжчихлээ

ёђнийхээ дараа тэр Эндрю, «Цезарио» нарын хэрэгт хошуу дђрнэ. Хэн хэнд нь єрсєлдєгчийг нь
сэлэм зєрђђлэхдээ гарамгай зан авирын хувьд хэрцгий гэж яриад, гэвч халз тулаанаас зайлах арга
ђгђй гэж ойлгуулдаг. Эцэстээ айсандаа хувхай цайсан халз тулаанчид сэлмээ хуйнаас нь сугална. Яг
энэ ђед хажуугаар єнгєрч явсан Антонио Виолаг Себастьянтай андууран ємнђђр нь орж, хамаг
тєлєвлєгєє нь нурсанд хилэгнэсэн Тобитой цавчилдаж гарлаа. Гэтэл журам сахиулагчид ирж,
бэйлийн зарлигийг ђзђђлэн Антониог баривчлав. Тэрээр шоронд суух нь гарцаагђй болсон тул,
мєнгєний хэрэг гарах нь гээд Виолагаас тђрийвчээ эргђђлэн авахыг хђснэ. Себастьян єєрийг нь
аварсанд талархах мєртлєє мєнгєний тухай ер ярихгђй, тэр ч бђђ хэл огт танихгђй дђр ђзђђлээд
байгаад нь Антонио эгдђђцнэ. Ахмадыг авч явсны дараа л Виола єєрийг нь Себастьянтай
андуурсныг ойлгоод, ахынхаа амьд байгааг мэдэж баярлана.

Эндрю гудамжинд єрсєлдєгчтэйгее тааралдуут, саяхан айн хулчийж байсныг нь санаад ђсрэн очиж
алгадав. Гэвч тэр нь дорой Виола биш, шазруун зоримог Себастьян тул золгђй тайж хєх няц
болтлоо нђдђђлнэ. Тоби найзыгаа ємгєєлхєєр хажуунаас нь оролцтол Себастьян сэлмээ сугална.
Тэр ђед гарч ирсэн Оливия зодооныг зогсоож, авга ахыгаа хєєн явуулна. «Цезарио, та битгий
ингэтлээ уурлаач, би гуйж байна» гэж бђсгђй Себастьянд хэлээд гэр рђђгээ дагуулан орж, сђй
тавихыг санал болгодог. Себастьян гайхаж алмайрах боловч гоо хатагтайг харангуутаа л сэтгэлийн
жолоо алдсан байжээ. Энэ тухай тэрээр Антониотой зєвлєлдєх гэсэн авч, цаадхи нь ор сураггђй
алга болчихжээ. Зочид буудалдаа ч байсангђй.

Алиалагч энэ ђед харанхуй пинд хоригдон суугаа хаалгачийг шоолж байснаа єрєвдєн цаас, ђзэг
авчирч єгнє.

Оливиягийн байшингийн ємнє Орсино, Виола хоѐр гђн авхайг хђлээн зогсоцгоож байтал журам
сахиулагчид Антониог авчирлаа. Тђђнийг Виола «аврагч», Орсино «далайн дээрэмчин» гэж
нэрлэнэ. Антонио Виолаг талархах сэтгэлгђй, зальтай, хуурамч хэмээн буруушаана. Байшингаас
Оливия гарч ирнэ. Виола тђђнд ноѐныхоо хайр сэтгэлийг хамгийн уран гоѐ ђгээр илэрхийлэх боловч
тђђнд хэн ч ђл итгэнэ. Хатагтай бэйлийн саналыг хђлээж авахгђйгээ мэдэгдээд, «Цезариог» урвагч
гэж зэвђђцнэ. Тђђний ингэж уурлах нь зєв, учир нь хоѐрхон цагийн ємнє гђн авхай бэйлийн
зарлагатай сђй тавьсан гэж тэнд ирсэн лам батладаг. Орсино балмагдаж гђйцнэ. Энэ ђед цэцэрлэгээс
салам зодуулсан Эндрю, Тоби хоѐр гарч ирж, бэйлд Цезариогийн талаар гомдол мэдђђлнэ. Араас нь
Себастьян эрчђђлээс єршєєл гуйхаар гарч ирнэ. Тэрээр Антониог харуутаа ухасхийн тэвэрч авлаа.
Бэйл ч, ахмад ч усны дусал шиг ижилхэн хоѐрыг хараад алмайрч гђйцэв.

Ихэр ах дђђс баярлан уулзалдана. Бэйл, итгэлт албат нь ђнэн хэрэг дээрээ єєрт нь дурласан залуу
бђсгђй болохыг мэдээд, Оливияг алдсандаа тэгтлээ харамсахаа болино. Тэрээр Виолаг эмэгтэй
хђний хувцастайгаар бушуухан харахыг хђсч, жинхэнэ тєрхєєр нь олж ђзђђтээ: -Сэтгэл зђрхний
минь хатан хаан тодорлоо! хэмээн дуу алддаг.

Алиалагч хаалгачийн захиаг барьсаар ирнэ. Хаалгачийнхаа хачин аашны учрыг Оливия сая л
ойлгов. Гэвч ийм хорон тохуурхлынхаа тєлєєМария шийтгэл амссангђй. Учир нь тэр одоо гэрийн
зарц биш, хатагтай болсон байв. Овжин сэргэлэнг нь биширсэн Тоби Мариятай гэрлэхээр шийдсэн
аж. Цорын ганц уруу царайтай хђн тайзнаас буудаг нь хєєрхий Мальволио. Доромжлогдсон тэрээр
олон жил зђтгэсэн эзнийхээ гэрийг орхин одов оо.

Жђжиг Фестийн хошин дуугаар тєгсдєг. Ер нь «Арван хоѐр дахь шєнє» бол бђхэлдээ маш
хєгжимлєг уянгын жђжиг хэмээн тооцогддог юм.

Педро Кальдероп де ла Барка

Энао де ла Баррера-и-Рианьо

1600-1681

Сэргэн мандлын ђеийн театрын хегжидд Испанийн театр онцгой ђђрэг гђйцэтгэсэн билээ.

Тэр уед Испанийн язгууртнуудын философи сэтгэлгзэ маш єндєр тђвшинд хђрчихсэн байжээ. ёђний
тусгалыг «Амьдрал бол зђђд»-ээс олж харж болно.

Энэ бол гђн ухааны, тэр дундаа буддын гђн ухааны сэдэвтэй жђжиг. Цамхагт хоригдсон ханхђђ ахуй
хоосон болохыг, жинхэнэ эрх чєлєє гэдэг бол чухамхђђ оюун санааных л болохыг таньж байгаа нь
Буддагийн євєрмєц бэлгэдэлт дђр болж байна. Мен философид олонтаа хєндєгддєг зђђд ба бодит
амьдрал хоорондын ялгааны тухай ээдрээтэй асуудал ч тодоор тавигдсан юм.

Нєгєє талаас, Кальдероны энэ зохиолыг XVII зуунд Европын театруудад тавигдаж байсан жђжгийн
сэдвийн зохион байгуулалтын нийтлэг хэв шинжийг илэрхийлэгч, бароккогийн

ђеийн гол бђтээл гэж ђзсээр иржээ. «Ертєнц бол тэр чигээрээ театр юм» хэмээх ђзлээр єгђђлэмжээ
зангиддаг нь сонгодог зуунуудын уран сайхны сэтгэлгээний нэн чухал баримтлал байлаа.
Амьдрал бол зђђд

жђжиг 1636

Польшийн зэлђђд уулархаг нутагт эр хђн болж хувцасласан сурвалжит хатагтай Росаура, зарц
Кларнетын хамт аялж яваад чигээ алдан тєєрчээ. Шєнє болохын ђед нэгэн цайзын бараа олж харах
бєгєєд тэндээс зовж шаналсан хђний цєхрєнги ђглээн цуурайтах аж. Гинжинд тэлђђлсэн ханхђђ
Сехизмундо хђн болж тєрсєн заяагаа харааж буй ньтэр. Сехизмундог тєрєхєєс ємнє эурхайч хувь
заяаг нь зурж ђзээд эхийгээ алж, эцгийнхээ улсыг сђйтгэх тєєрєгтэй хђђ байна гэж мэргэлжээ. Хатан
нь хђђгээ тєрђђлэхдээ нас барсан тул, Польшийн хаан мэргэ тєєрєгт аргагђй итгэж угсаа
залгамжлагч ханхђђг ийн эзгђй цайзад хорин цагдуулах болсон хэрэг.

Цайзын ђђд тђгжээгђй байсан тул, Росаура зарцын хамт дотогш орж, дуу гарах зђгээр баримжаалан
явсаар Сехизмундотой уулзжээ. Ханхђђ насан туршаа єєрийн харгалзагч Клотальдогоос єєр хђн
хараагђй тул маш их гайхсан байна. Тэдний ярилцах дуунаар Клотальдо сэрж, харуулуудыг дуудав.
Харуулууд нђђрээ халхалсан баггай байх бєгєєд урилгагђй зочдыг хєнєєхєєр завдтал, ханхђђ
«Хэрэв тэдэнд гар хђрэх л юм бол амиа хорлоно» гэсний хђчинд амьд ђлдээжэз. Клотальдо аянчдын
зэвсгийг хураалгаад ђзтэл Росаурагийн сэлэм мань євгєнийг балмагдуулж орхив. Росаурад энэ
сэлмийг єгсєн хђн хэлэхдээ Польшид очиж, нэр нєлєєтэй хђмђђст уг сэлмийг ђзђђлсэн цагт тэдний
дэмжлэгийг авах болно гэсэн юм санж Тэгээд л Польшид ирсэн тухайгаа Клотальдод ярьжээ.

ѓвгєн ганцаар ђлдээд залуу насаа дурсав. Тэрээр хайрлаж явсан бђсгђйдээ уг сэлмийг єгч, «ёђнийг
буцаан авчрах хђнийг ямагт тусалж дэмжих болно» хэмээн андгайлж байжээ. Тэгэхээр ђл таних
залуу эр (Росаураг эр хђн л гэж бодно) тђђний хђђ болжтаарах нь. Тэгээд Клотальдо энэ тухай
хаандаа мэдэгдэхээр шийднэ.

Польшийн хаан Басилио хууль ѐсны ганц хђђгээ зурхайчийн ђгэнд итгэн харанхуй цайзанд хорьсноо
хэнд ч хэлээгђй тул, хоѐр зээ нь тђђний титэмд санаархана. Нэг зээ нь Басилиогийн дђђгээс тєрсєн
Москвагийн ханхђђ Астольфо, нєгєє нь Басилиогийн эгчийн охин Эстрелья аж. Тэд нагац ахдаа
хандаж хэнд нь улсаа євлђђлэхийг асуухад, Басилио сая хђђгийнхээ тухай аймшигт нууцыг задална.
Тђђгээр ч зогсохгђй, хђђдээ хаан суух эрхээ сэргээх боломж олгохоор шийдсэнээ зарладаг. Хэрэв
ханхђђ зєв сэтгэлтэй байх юм бол, угсаа залгамжилж, Эстрелья болон Астольфо нар тђђнд
захирагдаг гэж Басилио шийджээ.

Яг энэ ђед Клотальдо хаандаа Росаураг танилцуулна. Хааны элэгсэг байдалд уярсан бђсгђй
єєрийгєє чухамдаа хэн болохыг хэлж, дурлалт хархђђ Астольфогоо хайж Польшид ирсэнээ
єгђђлдэг. Ингээд Росаура ч хааны ордонд ђлдэнэ.

Клотальдо Басилиогийн зарлигаар Сехизмундод нойрсуулагч тун уулгаж, ордонд авчирна. Сэрээд
тэр єєрийгєє эзэн хаан гэдгийг мэдуут, эгээ л торноос мултарсан араатан мэт дур зоргоороо
аашилж гарлаа. Хааныг ч доромжилж, ђгнэзс нь зєрж зурхэлсэн зарцыг тагтнаас тэнгис рђђ шидэж,
Клотальдог алах гэж оролдоно. Басилиогийн тэвчээр барагдаж, Сехизмундог буцаагаад гянданд
хорихоор шийднэ. «Урьд нь сэрђђн байсан тэр газраа чи сэрэх болно» гэж Польшийн хаан
зарлигджээ. Ханхђђг ахиад л нойрсуулагчаар номхотгоод цайзанд аваачив. Гинжлээстэй сэрсэн
Сехизмундод Клотальдо харсан бђхэн нь, бђхий л амъдрал шиг нь, ердєє л зђђд байсан гэж
тайлбарладаг. Тийн ярихдаа «Гэхдээ зђђдэнд ч гэсэн, сайн ђйлс сайн ђйлсээрээ л ђлддэг» гэж онцлон
хэлжээ. Энэ ђг ханхђђд хђчтэй сэтгэгдэл тєрђђлж, тэрээр орчлонг яг ийм ђзлээр харах болно.
Басилио хаан ширээгээ Астольфод шилжђђлэхээр шийднэ. Астольфо багадаа дурласан охины
зургийг хђзђђнээсээ зђђж явдаг хэдий ч, Эстрельяд дурлаж, тђђнтэй гэрлэн харьяат улсуудаа
нэгтгэхийг хђсэх аж. Эстрельятай эгч дђђс мэт болсон Росаура ханхђђгээс єєрийнхєє зургийг
хулгайлан авах бєгєєд Астольфо єєрийг нь таних боловч Росаура сђйт бђсгђй нь гэдгээ эрс ияцаана.
Гэвч дотроо маш их шаналж, Астольфогийн xуурамчийг зђхнэ.

Басилио Польшийн хаан ширээг Москвагийн ханхђђд шилжђђлэхээр шийдсэнийг сонсоод, ард
тђмэн бослого гаргаж, Сехизмундог чєлєєллєє. Сехизмундогийн удирдсан босогчид Басилиогийн
цэргийг ялна. Сехизмундо маш их єєрчлєгджээ. тђђний дотоод сайн чанар нь харгис араншингаа
дийлжээ. Тэрээр єєрєє Басилиогийн хєлд ђнэнч, дуулгавартай хђђгийн ѐсоор сєхєрсєн байна.

Басхђђ Росаурад ђнэн зђрхнзэсээ дурлаж тэмђђлэх боловч, Астольфог гзсэн сэтгэлийг хђндэтгэн
єєрийнхєє дурлалаас татгалздаг. Москвагийн ханхђђ бђсгђйг дорд гаралтай хэмээн эргэлзэхэд
сурвалжит тайж Клотальдо энэ хэрэгт оролцон Росаураг єєрийнхєє тєрсєн охин болохыг ээжтд нь
дурсгасан сэлмээр таньснаа єгђђлнэ. Нэгэнт зиндаа нь адилхан болсон тул тэдний гэрлэлтэд ямар ч
саад ђгђй болж, Астольфо Росаураг эхнэрээ хэмээн зарладаг.

Эстреллагийн гар Сехизмундод оногдлоо. Сехизмундо хђн бђртэй элэгсэг шударга харьцах болсон
бєгєєд єєрийн ийн єєрчлєгдсєний учрыг ахин харанхуй гянданд сэрэхээс айж байна, эђђд мэт энэ аз
жаргалыг амсч хђртэж явмаар байна хэмээн тайлбарлах аж.

Жан-Батист Мольер

1622-1673

Сонгодог театрын тђђхэнд Мольерын жђжгђђд онцгой ђзэгдлийн нэг болсон юм. Расин, Корнель
нарын язгууртны философи ханхалсан эмгэнэлт жђжгђђдийг жирийн ардаас гаралтай, сонирхогчийн
хэмжээний жђжигчдийг удирдсан ядуухан нэгэн эр бђдђђлэгдђђ, хошин жђжгђђдээрээ зад цохисон
явдлыг онцгой гэхээс ч єєр аргагђй.

Уламжлалт баг наадам, алиа марзан яриан дээр ђндэслэсэн Мольерын жђжгђђд зан суртахууны асар
єргєнн далайцыг Францын театрт оруулж ирсэн байна.

Театрын хэлийг анх удаа энгийн ярианы хэлээр сэлбэсэн тђђний жђжгђђд язгууртнуудыг ч байлдан
дагуулж, урлагт элэгтэй XIV Людовик хаан Мольерыг єєрийн ивээлд авч байсан гэдэг. Хэдий тийм
боловч «Тартюф»-ыг нь хаан тусгай зарлигаар хориглож байснаас ђзэхђл, Мольер тухайн цагийн ѐс
зђй хийгээд утга зохиолын классицизмын аргад хашигдаагђй, шинэчлэгч байсан ньтодорхой.

Тђђний хамгийн алдартай, утга зохиолын тђђхэнд хосгђй хэмээгддэг хоѐр жђжгийн тухайд хойно
єгђђлэв.

Дон Жуан, буюу Чулуун гийчин

хошин жђжиг 1665

Залуу эхнэр донна Эльвирагаа хаяад Дон Жуан хђсэл сэтгэлийг нь соронзодсон ээлжит бђсгђйнхээ
араас хєєцєлдєлєє. Мєнєєх бђсгђйн мєрєєр мєшигсєєр нэгэн хотод ирэх бєгєєд яг энд жилийн
ємнє Дон Жуан нэгэн цэргийн даргыг хєнєєчихсєн тул, Сгаранель нэрт зарцынх нь сэтгэл ихэд
тђгшинэ. Шударга тулалдаанд ялсан юм чинь айх юмгђй гэж хђђхэмсэг эр тайвшруулахад, зарц нь
«Хђний хуулинд тийм байлаа ч, бурханы ємнє нђгэл тарьсан шђђ дээ» хэмээнэ. Харин Дон Жуан ер
ђл тооно.

Сгаранель эзнээ шђтлэггђй, нђгэлтэй хђн гэдгээс нь айсандаа л хаа сайгђй дагаж ђйлчилж явдаг аж.
Дотроо бол тђђнийг мал гахай мэт явдалтан гэж ђзнэ. ёнэхээр ч эзэн нь зєвхєн эмэгтэйчђђлтэй
хэрхэн харьцдаг талаараа л хамгийн дээд цээрлэл амсахад хангалттай нэгэн байлаа. Донна Эльвираг
Дон Жуан сђм хийдээс хулгайлан оргуулж, гэлэнмаагийн сахилыг нь алдагдуулчихаад эцэстээ
шившигт хутгаад хаячихлаа. Хэдийгээр тэр бђсгђй эхнэр нь гэгдэж явсан ч, Дон Жуаны хувьд энэ
юу ч биш бєгєєд бараг л сар тутамд гэрлэж ариун шђтээнийгтохуурхдаг аж.

Яваандаа Сгаранель эзэндээ тэнгэр бурхадыг дамшиглаж болохгђй хэмээн сануулж, ийм зохисгђй
амьдралыг нь ил шууд зэмлэхээсээ ч айдаггђй болжээ. Дон Жуан хариуд нь гоо сайхны олон янз
хэлбэрийн тухай ярьж, хђн нэг л дђрс ђззгдэлтэй насан ђђрд баглагдах ѐсгђй, сэтгэлд бий болсон
хђсэл зорилгодоо заавал хђрэхийг чармайх учиртай гэхчлэн номлоно. Зарцаа сэнхрђђлж чадахгђй
болоод ирэхээрээ зђгээр л зодож жанчина хэмээн сђрдђђлдэг ажээ.

Донна Эльвира ѐс журамгђй нєхрєє сайн мэддэггђй байсан тул, араас нь дагаж, олж уулзах бђртээ
«Ийн энэрэлгђй хаях болсноо тайлбарлаач» хэмээн шаарддаг байв. Цаадхи нь юу тайлбарласангђй,
харин сђмдээ буцаж очихыг л зєвлєх бєлгєє. Донна Эльвира Дон Жуаныг ер харааж загнасангђй,
харин хагацан салахдаа хэзээ нэгэн цагт зайлшгђй амсах гэсхээлийн тухай л сануулжээ.

Энэ удаад эрхэндээ оруулахаар хєєцєлдєж байгаа гоо бђсгђйгээ Дон Жуан тэнгисээр зугаалах ђед
нь хулгайлахаар тєлєвлєсєн байна. Гэвч гэнэтийн хђчтэй хуй салхи завийг нь хємєрчихєв. Эзэн,
зарц хоѐрыг эргээр явсан тариачид уснаас татаж гаргажэз,

Золтой л ђхчихээгђйгээ Дон Жуан юман чинээнд санасангђй. Ерєєс тэр хорвоогийн юм бђхэнд
хєнгєн хялбар хандана. Хувцсаа хатааж гђйцэв ђђ, ђгђй юу, тариачны охиныг эргђђлж эхэлжээ.
Дараа нь тђђний нудэнд амийг нь аварсан Пьеро гэгч залуугийн найз бђсгђй єртжээ. Тэрээр элдвийн
тэнэг магтаал урсгаж, єєрийгее ђнэн сэтгэлээсээ ярьж байна хэмээгээд тђђнтэй даруйхан гзрлэх
тухай яриад явчихав. Ингээд бђсгђйчђђлийн хэн хэнийг урхидаж, цаадуул нь ч хоѐулаа сэтгэл дђђрэн
ђлджээ. Сгаранель эзнийхээ тухай бђх ђнэнийг єнєєх гэнэн шувуухайнуудад ойлгуулахыг оролдсон
ч, ђнэн тэдэнд тийм ч чухал биш бололтой байлаа.

Цагийг ийн нєгцєєх зуур манай баатартай танил дээрэмчин нь тааралдаж, ойр орчинд арван хоѐр
морьтон єєрийг нь хайж яваа сураг дуулгажээ. Даанч хђч тэнцвэргђй байсан тул Дон Жуан заль
хэрэглэхээр шийдэв. Сгаранельд тэр хувцсаа сольж ємсєх санал тавьсанд хєєрхий зарц бєєн баяр
болжээ.

Ингээд тэд хувцсаа солилоо. Гэхдээ эзнийх нь эхэлж тавьсан саналын дагуу арай л биш. Дон Жуан
єєрєє тариачин маягаар, зарц нь эмчийн маягаар хувцаслажээ. Эмчийн хувцсандаа найдсан зарц
сђсэг бишрэлийн тухай яриа єдєхєд, Дон Жуан ђгийг нь тасалж, хоѐр хоѐрын дєрєв! хоѐр дєрвийн
найм гэдэгт л итгэж болно хэмээн амыг нь таглав.

Ойд нэгэн гуйлгачин тааралдаад, хэрэв єєрт нь ганц зэс зоос єгєх юм бол насан туршаа тэдний
ємнєє Бурханд залбирах болно гэж амласанд, Дон Жуан тђђнд алтан зоос ђзђђлээд хэрэв тэр бђх
тогтсон журмыг гажиж, бурханыг хууран мэхлэх юм бол гэжээ. Гуйлгачин татгалзлаа гэсэн хэдий ч
Дон Жуан тђђнд зоосоо єгчихєєд, гурван дээрэмчинд баригдчихаад байгаа ђл таних хђнд туслахаар
сэлмээ сугалан гуйв.

Дээрэмчидтэй тэр хоер дорхноо учраа ололцчихов. Ингэзд аврагдсан эртэй ярилцан суутал тэр нь
донна Эльвирагийн тєрсєн ах дон Карлос болж таарав. Ойд тэрээр єєрийн ах дон Алонсогоос
тєєрчихєєд яваа нь энз бєгєєд тэд Дон Жуанаас охин дђђгийнхээ гутаагдсан нэр тєрийн єшєєг
авахаар яваа аж. Дон Карлос Дон Жуаныг зђс танихгђй бєгєєд Дон Алонсо л тђђнтэй тааралдаж
явсан байна. Тєдєлгђй Дон Алонсо бяцхан багаа дагуулан ирээд, Дон Жуаныг шууд сђлбэх гэсэн
боловч дон Карлос дээрэмчдээс

аварсных нь талархал болгож єшєє авалтаа жаахан хойшлуулахыг ахаасаа гуйжээ.

Ой дундуур цааш явах зуураа эзэн зарц хоѐр тансаг сайхан гантиган байшин олж харав. Хажууханд
нь Дон Жуаны гарт амиа алдсан цэргийн даргийн булш байх болгоо. Булшин дээр уран хийцэт
хєшєє ђзэгдэнэ, Док Жуан зарцдаа «Талийгаачийн хєшєєнєєс єнєє орой манайд зоог барихгђй юу?
гзэд асуучих» гэж шоолонгуй хэлэв. Зари нь зориглон байж чулуун хєшєєнєєс мєнєєхийг асуусанд,
хєшєє толгой дохижээ. Дон Жуан ер знэ мэт гайхамшигт итгэдэггђй ч, єєрєє мєнєєх асуултыг
давтан асуувал чулуун хєшєє ахин толгой дохилоо.

Энэ єдрийн оройг Дон Жуан эдлэндээ єнгєрєєв. Сагаренелийн толгойноос чулуун хєшєєний тухай
бодол салахгђй байсанд энэ лав ямар нэгэн юмны дохио байх шђђ гэж эзэндээ сануулахыг оролдтол,
Дон Жуан зарцдаа амаа хамхихыг тушаажээ.

Оройжингоо тэднийд эгээ л тайван хооллуулахгђй гэж хэлэлцсэн юм шиг янз бђрийн зочид ирцгээв.
Эхлээд худалдаачин єрєє нэхэж ирэхэд, Дон Жуан толгойг нь эргэтэл худлаа ярьсаар, эцэстээ єнєєх
эр ийм эрхэм ноѐн єєрийг нь найз нєхєр шигээ хђлээн авсанд сэтгэл хангалуун буцлаа.

Дараагийн зочин бол Дон Жуаны эцэг болох, хђђгийнхээ замбараагђй явдалд цєхєрч шаналсан
євгєн Луис байв. Тэр ђргэлж л ярьдаг, євгєдийнхээ алдар гавьяаг ђр хойч нь хэрхэн толботуулж
байгаа тухай эцэс тєгсгєлгђй ђглэлээ урсгасанд залхсан Дон Жуан энэ эцгђђд насан туршаа
хђђхдђђддээ зааварлах гэж улиглаж байхаар эртхэн ђхэж амраасай гэж бодож суужээ.

Дон Луис дєнгєж хаалга хаав уу, ђгђй юу, гивлђђрээр нђђрээ халхалсан хатагтай уулзахаар ирлээ
гэж зарц нь мэдэгдэв. Тэр нь донна Эльвира байлаа. Бђсгђй хорвоогийн амьдралаас ангижран
суухаар хатуу шийдсэн бєгєєд нэгэнт єєрт нь Дон Жуаны бђх л хилэнцэт ђйл тодорхой байгаа тул,
магадгђй тђђнд нђгэлээ наманчлан залбирах ганцхан єдрийн хугацаа ђлдсэн ч юм билђђ,
амьдралынхаа хэв маягийг єєрчилж, аймшигт шийтгэлэзс єєрийгєє авраач гэж эцсийн удаа гуйхаар
ирсэн ажээ. Дон Эльвирагийн ђгийг сонсоод Сгаранелъ эхэр татан уйлав.

Энэ бђхний эцэст Дон Жуан, Сгаранелъ хоѐр арайхийн ширээний ард суутал, мєнєєх цорын ганц
уригдсан гийчин, чулуун баримал хђрч ирлээ. Эзэн ер эмээж жийрхсэнгђй, гийчний хамт суугаад
тайвнаар гђнцэглэжээ. Явахдаа гийчин Дон Жуаныг маргааш хариу айлчлахыг урив. Гэрийн эзэн ч
урилгыг хђлээн авлаа.

Дараагийн єдєр нь Дон Луис баярлаж ђзээгђйгээр баярлажзэ. Эхлээд тђђнд хђђ нь єнгєрсєн олиггђй
явдлуудаа нэгмєсєн цэглэж, засрахаар шийдсэн тухай мэдээ иржээ. Ингээд Дон Жуантай биечлэн
уулзвал, тэр энэ бђхнийг ђнэн гээд шинэ амьдрал эхэлнэ гэж амална.
Эзнийх нь ђг Сгаранелийн сэтгалд гэгээ тусгах шиг л болов! Харин євгєнийг бєєн баяр хєєр болон
босго давмагц, Дон Жуан зарцдаа гэмээ наманчилна, засарна гэдэг бол зђгээр л заль мэх гэж
тайлбарлах нь тэр. Хууран мэхлэнэ гэдэг єнєє цагт ч нђгэлгђй сайн хђн болж харагдах тун шинэ
сэргэг арга гэв ээ.

ёнэхээр ч заль мэх амьдралд ашигтай зђйл гэдэгт Сгаранель тун удалгђй итгэжээ. Дон Карлос Дон
Жуанаас дђђг нь єєрийн эхнэр гэж олны ємнє зарлах уу хэмээн тулган асууж л дээ. Дон Жуан
«Надад нээгдсэн ђнэний зам мєр дээр зогсоод тэнгэрийн эрх хђсэлд таацуулан, Эльвирагийн болоод
єєрийнхое сђнсийг амаржуулахын тулд гэрлэх ѐслол ђйлдээд байх шаардлагагђй» гэж мэдэгдсэнд,
Карлос энэ асуудлын ђнэн мєнийг халз тулаанаар шийднэ хэмээгээд тђђнийг орхин одов.

Гэвч Дон Жуанд энэ мэтээр санаа амар цадиггђй авирлах хугацаа бага ђлдсэн байжээ. Тэнгэр
ђнэхээр тђђнд дохио єгч, гивлђђртэй эмэгтэйн дђрээр хандан нђглээ наманчлах гандхан єдрийн
хугацаа ђлдсэнийг сануулсан байв. Энэ удаа мєнєєх хий ђзэгдэл тэнгэрийн єргєл болоход бђр
ганцхан хормын хугацаа ђлдлээ гэв. Дон Жуан ер тоосонгђй, тиймэрхђђ зђйл хийж заншаагђй
хэмээн зђтгэлээ. Тэгмэгц хий ђзэгдэл гартаа гэзгээ барьсан Цаг хугацааны дђрд биежээд ђзэгдэхгђй
болжээ.

Дон Жуаны ємнє мєнєєх чулуун баримал гарч ирээд гар сунгахад тэр єєдєєс нь зоримгоор хариу
сарвайв. Чулуун бахь гарыг нь хавчиж, хєшєє баримал тэнгэрийн єршєєлийг ђл хэрэгссэн хђнийг
хђлээж байдаг аймшигт ђхлийн тухай ярихыг сонсоод Дон Жуан бђхий л биеийг нь нђдэнд ђл єртєх
гал хуйхлан буйг мэдэрчээ. Тђђний зогсож байгаад алга болсон газраас галын дєл єрвєлзлєє.

Дон Жуаны ђхлийг маш олон хђн гарцаагђй зђйл хэмээн тоомсоргђй хђлээн авчээ. Харин Сгаранель
л гонсгор ђлдэнэ. Аргагђй шђђ дээ, тђђнд одоо хэн цалин харамж єгєх билээ?

Дон Жуан (Дон Хуан)-ы болоод єшєєгєє авахын тулд амилсан чулуун баримлын тухай тђђх бол
утга зохиолд хамгийн тђгээмэл сэдвђђдийн нэг билээ. Мольероос ємнє гэхэд л эртний болон дундад
зууны ђлгэр домгуудад олонтаа дурдагдсан байдаг бєгєєд, хамгийн алдартай нь 1619 онд Тирсо дє
Молины бичсэн «Севилийн самуунч буюу Чулуун гийчин» хэмээх жђжиг юм.

Энэ сэдвийн гол зангилаа ньамьдралд хандах эсрэгтэсрэг ђзлийн бэлгэдэл болсон ноѐн, зарц хоѐрын
дђр юм. Нэг талаас биеэ тоосон, зальхай бардам, шударга ариун ѐсыг огоорогч Дон Жуан, нєгєє
талаас бурханаас эмээгч, сайхан сэтгэлт, хђлцэнгђй Сгаранель. Энэ хоѐр дђр бол хђний оршин байх
ахуйг бий болгон, утга зохиолд зєрчлийг ђђсгэгч гол хђчин зђйлс билээ.

Тђђнээс гадна Дон Жуаныг гагцхђђ хилэнц нђглийи илэрхийлэл хэмээн ђзвэл учир дутагдалтай
болно. Тэр бол зарим талаар сэтгэлгээний эрх чєлєєний бэлгэдэл, ѐсон бус уйлдэл хоѐрын нэгдэл
байна. Харин зарц Сгаранель нь эрђђл зєв ухаан хийгээд хязгаарлагдмал, тогтсон ойлголт бђхнийг
аялдан дагах сэтгэлгээний бэлгэдэл болдог. Дон Жуан шинэ сэргэгийг олж харах, тђђнд тэмђђлэх
чадвараар онцгой бол, Сгаранель ургуулан хийсвэрлэх чадвараас ангид нэгэн юм.

Ийм эсрэг чанарууд нь тэдний хувь заяаг ч эрс єєрєєр замнуулж байна. Дон Жуан єєрийнхєє
ђгђйсгэсээр байгаа хђчнийхээ эрхшээлд автан ђхэж байхад, Сгаранель нєгєє л гэрэл, сђђдэр нь
ялгарахгђй бђрхэг амьдралдаа юунд ч єртєлгђй, хамгийн жирийн байдлаар ђлдэж байна.

Энэчлэн задалж хєєхєд хэзээ ч ђзђђр нь ђл гђйцэгдэнэ. ёђнийг л утга зохиолын ђнэт чанар гэх
бєлгєє.
Xууран мэхлэгч Тартюф

хошин жђжиг 1664-1669

Эрхэм Органы заллагаар Тартюф хэмээх ноѐнтон тэднийд саатах болжээ. Гэрийн эзэн мєнєєх
Тартюфыг шударгуу, сэцний туйл хэмээн гойд хђндлэн ђзэж, ђг сургаал бђрийг нь даган, зочныхоо
ариун шђтлэгтэйд бишрэх аж

Харин Органы энэ бишрэлийг тђђний эх хатагтай Пернелиэс бусад нь ђл хуваалцана. Оргоны эхнэр,
нас биед хђрсэн хђђхдђђд, хадам дђђу Клеант, тэр ч бђђ хэл зарц нар нь хђртэл Тартюф гээч маань
ђнэн хэрэгтээ тансаг сайхан хоол унд хђртэн, тухтай зєєлєн оронд унтаж, сэтгэл амар аж тєрєх
газар хайж яваа зальхай нэгэн болохыг ажиглачихна.

Гэвч зальхай эрийн тухай нэг л таагђй ђг дуулдвал, хатагтай Пернель бєєн хэрђђл ђђсгэх бєгєєд
Орган тиймэрхђђ яриаг сонсохыг ч ђл хђсэх ажээ. Тэрээр эхнэрийнх нь бие тавгђйтэхэд ер ђл
ойшоох атлаа, Тартюфыг хэтэртлээ идсэн, ђд хђртэл унтсан, босуутаа л дарс уун хєлчђђрэх болсон
тухай зарцаасаа сонсуут хєєрхий хэмээн єрєвдєн халаглана.

Оргоны охин Мариана нь Валер хэмээх тєлєв тєвшин залууд сэтгэлтэй бєгєєд, хђђ Дамис нь
болохоор мєнхђђ Валерын дђђ охинд дурладаг, Орган охиноо Валертай суухыг зєвшєєрсєн ч
хуримыг нь хойшлуулаад л байж. Эгчийнх нь хуримын дараа л хђђгийн хурим болох учиртай тул
ийн алгуурлах болсонд санаа зовсон Дамис нагац ахаараа учрыг тандуулна.

Оргон охиныхоо хуримаас ийн хойш суугаад байсны учир Тартюфтай холбоотой нь удалгђй
мэдэгдэнэ. Тэр Тартюфын тєгс шударгуу сэтгэлиин харамж болгож охинтойгоо гэрлђђлэхээр
шийджээ. Мариана сэтгэлээр унах авч, эцгийнхээ ђгийг зєрж ђл зђрхэлнэ.

Энэ ђед сэтгэлт залуу Валер нь бђсгђйгээс энэхђђ бэрхшээлд хэрхэн хандаж буйг асууна. Мариана
мэдэхгђй гэж хариулдаг. Бухимдсан Валер хэлсэн ђгэндээ ђнэнч єєр бђсгђй олно хэмээж сэтгэлт хос
хариугђй ђђрд салдгийн даваан дээр охиныг Тартюфтай гэрлђђлж хот даяар шившиг болохгђй
байхыг Органаас гуйгаад амжилт олоогђй зарц эмэгтэй Дорина тус болно. Дорина залуусыг аз
жаргалынхаа тєлєє тэмцэж, Оргоныг сэнхрђђлэхийг ятгана.

Дамис Тартюфыг сђрдђђлэхийг завдавч, зарц эмэгтэй илђђ зал ьжин арга бодож олно. Зальхай эр
Органы эхгэр Эльмирад хандтайг анзаарсан Дорина хатагтайд охиныхоо хуримын талаар
Тартюфтай ярилцахыг санал болгоно. Эльмира бол Мариана, Дамис хоѐрын хойт эх бєгєєд нас
залуу, ђзэсгэлэнт эмэгтэй бєлгєє. Эзэгтэй єєртэй нь хоеулхнаа уулзахаар хђссэнийг сонсоод «ариун
явдалтан» маань бєєн баяр хєєр болно. Тэрээр Эльмираг зулгуй хоосон магтаалын ђгээр сэхээгђй
булж, эцэстээ Марианатай гэрлэх тухайд ямар бодолтой байгааг нь асуухад, Тартюф: «Сэтгэл зђрх
минь даанч єєр эмэгтэйд татагджээ. Тэр бол та» хэмээнэ.

«Ариун сђсэгт хђн хђсэл тачаалд автдаг гэж ђђ?» хэмээн эзэгтэйг асуухад, Тартюф «Тийм ээ, би
бурхан тэнгэрт ђнэнч. Гэвч би эр хђн, зђрх минь чулуу биш шђђ дээ...» хэмээн учирлаж, Эльмиратай
эр эмийн ажил хийх санал тавина. Тєлєвлєсєн бђхэн ѐсоор болсон тул Эльмира энэ талаар эр
нєхєртєє дуулгана хэмээхэд, Тартюф занганд орсноо мэдээд ухаангђй айж, нєхєртєє дуулгахгђй
байхыг гуйна. Хариуд нь Эльмира: «За, яахав, Оргон энэ тухай юу ч мэдэхгђй єнгєрнє. Харин
Тартюф та Марианаг Валертай аль болохуйц тђргэхэн гэрлђђлэх талаар єєриин зђгээс чармайлт
тавих юм бол шђђ!» гэж тулгана.
Гэвч энэ яриаг сэм чагаасан Дамис хамаг ажлыг баллаж орхидог. Тэр зочныхоо увайгђйд
бачимдсандаа эцэгтээ энэ бђхнийг хэлчихэв. Оргон хђђдээ биш, єєрийгєє гђтгђђлэн доромжлууллаа
хэмээн наманчлах зальхай эрд итгэж, Дамисыг гэрээсээ хєєн, єнєєдрийн дотор Тартюфыг
Марианатай гэрлђђлнэ гэсэн шийд гаргадаг. Тђђгаэр ч зогсохгђй, Оргон бђх хєрєнгєє инж болгон
Тартюфт єгчээ.

Клеант сђђлчийн удаа Тартюфтай хђн ѐсоор ярилцахыг оролдоно. Шударга явдалт Христос шђтлэгт
хђний ѐсоор эцэг хђђгийн хоорондын хэрђђл маргааныг баяжиж хєрєнгєжихдєє ашиглахгђй
байхыг, гэм зэмгђй залуу бђсгђйг насан туршийн зовлонд унагахгђй байхыг хђснэ. Гэвч хэлэмгий
доломгой Тартюф єєрийгєє зєвтгєх ђгийг олж хэлээд бђх найдварыг тасалчихдаг.

Мариана «Яахав, инж хєрєнгийг тэр аваг, намайг л эхнэр бђђ болгооч. Тэгснээс сђмд сууж сахил
хђртсэн нь гэж эцгийгээ гуйгаад ч нэмэр болсонгђй.

Арга барагдахад Элъмира эцсийн мэхээ хэрэглэв. Ингээд ариун сурталт номлогчийн цэвэр
шударгууд огтхон ч эргэлзэхээ байсан нєхєр нь ширээн доогуур нуугдаж Эльмира, Тартюф хоѐрын
юу хэлэлцэхийг чагнахаар зєвшєєрчээ.

Царайлаг эзэгтэйн єєрт нь нууцхан сэтгэлтэй гэдэг ђгэнд Тартюф шууд л автав. Ингээд Марианатай
гэрлэхээсээ татгалзахын тулд юуны ємнє тђђний залуухан сайхан хойт эхтэй янаг амрагийн холбоо
тогтоож, дурлалыг амталсныхаа дараа энхрийллийнх нь хариуг тєлнє гэж мэдэгдэв. Ариун суртал,
сахил санваараа яах билээ хэмээсэн Эльмирагийн асуултад Тартюф «Иймэрхђђ явдал болсны эцэст
тэнгэр бурхадтай ђгээ ололцох олон арга бий» гээд хђђхний хормойг сєхєхєєр яарна.

Нэгэнт ширээн доор сууж сонссон бђхэн нь Тартюфын бузар булайг олж харахад хангалттай байсан
тул Оргон ч ил гарч ирэв. Тэрээр Тартюфын єєрийгєє зєвтгєх гэсэн явуургђй оролдлогыг ђл
сонсон, даруйхан гэрээс нь зайлахыг хђсчээ? Тэгмэгц цаадхи нь дууныхаа єнгийг эрс єєрчилж, далд
орохын ємнє Оргонтой хатуу тооцоо бодно хэмээн заналхийллээ.

Тартюфын сђрдђђлэг хоосон зђйл байсангђй. Учир нь, Оргон єєрийн байшин, эдлэн газрыг хууран
мэхлэгчийн нэр дээр шилжђђлэхээр бичиг баримтыг ђйлдчихсэн байлаа. Тђђнээс гадна тэрээр улс
тєрийн шалтгаанаар эх орноосоо оргон гарсан ахынхаа баримт бичиг бђхий хайрцгийг Тартюфт
хадгалуулсан юмсанж.

Тиймээс ямар нэгэн яаралтай арга сђвэгчлэх нь чухал болов. Дамис Тартюфыг сђлбэж алах санал
хэлдэг ч, Клеант ухаанаар илђђ ђр дђнд хђрч болно гээд залуу хархђђг хоригложээ. Ийнхђђ ямар ч
шийдвэр гаргаж чадахгђй сууцгааж байтал, шђђхийн шийдвэр гђйцэтгэгч ирж, маргаашийн дотор
ноѐн Тартюфын байгшинг чєлєєлєхийг шаардсан мэдэгдэх хуудас авчирлаа.

Луйварчин эр дєнгєж саяхан єєрийг нь ивээн тэтгэж байсан хђнээ нэг мєсєн хоосруулах боломжийг
ашиглахаа алгуурласангђй ажээ. Тђђгээр ч зогсохгђй хаан эзэнд ,мєнєєх бичиг баримт бђхий
хайрцгийг гардуулсан тухай мэдээг Валер авчрав. Одоо Оргон тєрийн эсрэг гэмт хэрэг ђйлдсэн
ахыгаа нуун далдасныхаа тєлєє баривчлагдаж ял хђртэх болжээ. Тєєрєлдсєн євгєн даруй зугтахаар
шийдсэн ч, нэгэнт хожимдсон байв. ѓєдєєс нь орж ирсэн офицер тђђнд баривчлагдсаныг нь
дуулгана. Хааны офицерын хамт тэднийд Тартюф єєрєє хђрч ирэв. Тэнд байгсад нэгэн дуугаар
хууран мэхлэгчийн хамаг нђгэл булхайг тоочиж гарна.

Энэ бђхнээс залхсан Тартюф офицер руу


гэж, ичгђђргђй гђтгэлэг доромжлолоос хамгаалахыг хђснэ. хариуд нь хэний ч санаанд ороогђй
гэнэтийн явдал болж. Тартюфын баривчлагдсаныг зарлав.

Хааны цэргийн дарга Оргоныг барих гэж биш, чухамдаа хууран мэхлэгч хэрхэн ичгђђр сонжуургђй
аашлахыг нудээр харах гэж л наашаа ирсэн болж таарчээ. Худал хуурмагийг жигшин зэвђђцдэг
ухаалаг хаан хов хђргэгчийг єєрийг нь сэрдэж, Тартюф нэрийн дор асар олон луйвар хийсэн гэмт
хэрэгтнийг илрђђлэх ђђргийг офицертоо єгсєн юм санж. Хааны зарлигаар байшинг ємчлђђлэх
тухай баримтыг хђчингђй болгож, Органы тєрсєн ахаа хаацайлсан хэргийг ч єршєєн хэлтрђђлжээ.

Ингээд Тартюф шившигтэйгээр гянданд хђргэгдэв. Оргоны хувьд хааны ухаалаг, уудам сэтгэлийг
магтан талархаж, даруйхан Валер, Мариана хоѐрыг гэрлђђлэхээс єєр хийх юм толгойд нь орж
ирсэнгђй ээ.

ЖАН РАСИН

1639-1699

Францын жђжгийн зохиолч Жан Расин домог тђђхийн сэдвээр «Британик», «Андромаха»,
«Береника», «Ифигетения" «Афолия» зэрэг гайхалтай тансаг зохиолууд туурвисан хђн. Тэдгээр нь
цєм бђсгђй хђний дотоод сэтг дэх нарийн тэмцэл, сэтгэхђйн адармаат ђелзлэлийг дђрсэлснээрээ
ђзэгч, уншигчдыг бишрђђлсээр иржээ.

Одоо єгђђлэх «Федра» бол Расины нэрийг ђеийы ђед мєнхєлсєн, дээр дурдсан жђжгђђдийн дотроос
хамгийн алдартай нь юм. Классицизмын ђеийн хамгийн чухаг бђтээлд тооцогддог эл жђжгийн сэдэв
Эврипидийн «Ипполит», Сенекагийн «Федра»-гаас улбаатай ч, єєрчилж шинэчлэн зохиосон
єгђђлэмж нэлээдбий. Анх Парисын Бургундхэмээх зочид буудалд «Федра, Ипполит хоѐр» нэрээр
1677 онд тавигдсан гэдэг.

Тђђнээс хойш 300 гаруй жилийн туршид «Федра»-г хамгийн шилдэг найруулагчид дэлхийн шилдэг
театруудад тавьж, гол дђрд хамгийн онцгой жђжигчид авьяасаа сорьсоор ирсэн нь учиртай.
Хилэнцэт шунал тачаалынхаа нђгэлд урхилагдсан Федрагийн дотоод ертєнц дэх зєрчилдєєн аз
жаргалтай байх гасэн цаглашгђй их хђсэлтэй нь сђлэлдээд эмэгтэй хђний нэн гайхамшигт дђрђђдийн
нэгийг буй болгосон юм.

Расины «Федра» нь XX чууны яруу найргийн их тэсрэлтуу-

дэд сэдвийн хупьд хамгийн их дурдагдсан тансаг енге торх болж

байсан билээ.

Федра

эмгэнэлт жђжиг-1676

Афины хаан Тесейн амазонка бђсгђйгээс тєрсєн хђђ Ипполит алсын аянд мордоод хагас жил гаруй
болсон эцгзэ хзйхаар мордоно. Тесейн шинэ эхнэр Федра тђђнийг ђзэн яддаг тул Ипполит Афинаас
бђрмєсєн явахаар шийдэж л дээ. Федра учир нь ђл олдох євчин туссан ч тэр тухайгаа хэнд ч
хэлэлгђй, хэзээ мєдгђй ђхэхээр шийдсэн аж.
Асрагч эх Энона нь Федраг ухаан самуурчээ гэж ђзэх боловч, хатан хаан єєрєє юу ярьж байгаагаа
мэддэг. Шадарлагсад нь тђђний амиа хорлох бодлыг буруушаан, угсаа залгах хђђгээ бодохыг зєвлєх
авч Федра: «Энэ нђгэлт амьдрал харин ч санаснаас илђђ урт ђргэлжилж байна. Миний нђгэл хилэнц
ил ђйлдэлд бус, єр зђрхний гђнд байгаа юм» гэж хариулна. Гэвч юун нђгэл болох тухай ярихыг ђл
хђснэ.

Эцэст нь Федрагийн тэсвэр алдарч, Энонад ђнэнээ хэлдэг. Тэр дагавар хђђ Ипполитдоо сэтгэл алдан
дурласан ажээ!

Федра Тесейн эхнэр болж ирђђтээ л Ипполитыг хараад хайр ДУрлалд «сђлбђђлсэн» байна. Тэрээр
дурлалын бурхан Афродита-гаас хайрын тђймрээр хамаг биеийг нь хуйхлахаа болиоч хэмээн гуйж,
тђђнд зориулан сђм бариулж, єргєл єргєєд ч нэмэр болсонгђй. Тэгээд Федра арга буюу Ипполитоос
дєлж хатуу харгис хойт эхийн дђр эсгэх болжээ. Ингэсээр эцгийн гэрийг орхихоос єєр аргагђй
байдалд оруулсан ч, зђрхний нЬ шарх илааршсангђй.

Гэнэтхэн Федрагийн эр нєхєр Тесей нас барсан тухай хэл иржээ. Афин даяараа хаан ширээнд хэн
суух талаар догдлон ярилцах болов. Федрагийн хђђ юу? Эсвэл олзлогдсон амазонкаас тєрсєн
Ипполит уу? «Ийм чухал ђед амиа хорлож болохгђй: Хэрэв ђхчих юм бол, хђђг чинь ч бас хєнєєх
болно» гэж Энона хатныг

ятгана.

Тесей афины хааны угсаатай Арикия нэрт гђнжийг Трезен хотод цагдан хорьсон юмсанж. Ипполит
тэрхђђ гђнжид нууцхан сэтгэлтэй байж. Тесей ђхснээр Ипполит мєнхђђ хотын захирагч болж,
Аракияг суллажээ. Ингэснээр Афины хаан ширээнд суух сурвалжит эрхтэй хђн гурав болов:
Ипполит, Арикия, Федрагийн хђђ. Гэвч эртний ѐс заншлаа дагах юм бол, Ипполит эллин
эмэгтэйгээс тєрєєгђй тул афины хаан ширээг ємчлєх эрхгђй ажээ. «Харин Арикия эртний афины
угсаат язгууртай тул засгийн эрхийг авах бђрэн эрхтэй. Федрагийн хђђ Критийн хаан болог» гэж
Ипполит шийдэж, єєрєє Трезенээ л захиран сууя гэжээ. Ингээд Арикиягийн хаан ширээнд суух
эрхийг батламжлуулахын тулд Афин руу явахаар болно. Арикия дайсных нь хђђ туунд хаанчлах эрх
олгож байгаад итгэж чадахгђй байна. Хариуд нь Ипполит: «Би урьд нь хайр сэтгэл гэж юу болохыг
мэддэггђй байлаа. Харин чамайг харуутаа л бђхнийг уучилж єршєєж, хђнийг хайрлахын учрыг
ойлгосон юм даа» гэж хэлнэ. ёнэхээр ч тэр цаг ђргэлжид гђнжийн тухай санагалзах болсон юм
санж.

Федра Ипполиттой уулзахаасаа айна. Учир нь Афинаас хєєн явуулсны єшєєг авч, бэлэвсэн хатан
хаан, хђђ хоѐрыг хєнєєх биз хэмээн боджээ. ёђнд нь Ипполит эмзэглэх бєгєєд тийм дорд алхам
хэзээ ч хийхгђй хун гэдгээ хэлнэ. Тђђнээс гадна Тесей нас барсан тухай мэдээ худлаа байж магадгђй
гэсэн яриа тђгсэн байна. Дурлалдаа хєтлєгдсєн Федра биеэ барьж чадалгђй Ипполит хэрэв насаар
ахмад байсан бол мєн л эцэг шигээ баатарлаг ђйлсийг бђтээх байсан, тђђнд нь Федра тєєрдєг
хонгилоос гаргах гэж Тесейд утас єгч аварсан Ариадна шиг ђнэн сэтгэлээсээ туслах байсан гэхчлзн
ярина. Ипполит тђђнийг дэмийрдэг євчиндєє болоод єєрийг нъ эцэгтэй нь андуурч байна гэж ђзнэ.
Харин Федра хєгшин Тесейд бус, залуу Ипполитод хайртайгаа илчилж, биеэ барьж чадалгђй ийм
зђйл ярьж баигаадаа єєрийгєє буруутгахгђй гэж хэлнэ. «Бурхад надад хилэгнэсэндээ л миний дотор
ийм дурлал тєрђђлж шийтгэж байгаа юм. Тиймээс чи илдээ сугалаад зђрхийг минь урж идэж
гђйцсэн энэ гайтай хђсэл тачаалын тєлєє залхаан цээрлђђлээд єгєєч» гэж гуйна. Ипполит айсандаа
бушуухан зугтана. Ийм аймшигт нууцыг хэн ч мэдэх ѐсгђй, бђр дотнын зєвлєгч болсон багш
Терамен нь ч мэдэх ѐсгђй гэж дотроо андгайлна.

Афинаас Федрад хаанчлах эрхийн батламж гардуулах элч ирнэ. Гэвч хатан хаан захиран засаглахыг
хђссэнгђй. Тэр єєрийнхєє сэтгэл зђрхийг захирч дийлэхгђй байгаа юм чинь, хаант улсыг яаж
жолоодох билээ дээ? Нэгэнт тэр Ипполитод хайраа илчилсэн тул, одоо зєвхєн хариу дурлал
горилон суух найдвараас єєр юу ч байсангуй. Энона хажуунаас нь «Ипполитын эх нь скиф шђђ дээ.
Тђђний цусанд адгуусны араншин бий. Тэр эм хђнийг жигшиж, тђђнтэй орооцолдохыг ђл хђсдэг»
хэмээн ятгана. Гэвч Федра бєглђђ ширэнгэ мэт Ипполитын сэтгэлд хайр энхрийлэл тєрђђлэхийг
мєрєєднє. Ингээд Энонад хандан: «Ипполитод очиж, хаан ширээнд суух эрх мэдэл, бас бђхий л бие
сэтгэлээ тушаахад бэлэн байгааг минь хэлж алъ» хэмээн илгээнэ.

Энона аймшигт мэдээтэй буцаж ирэв. Тесей амьд мэнд, мєдхєн ордондоо ирэх ажээ. Ипполит
эцэгтээ аймшигт нууцыг задалж, Тесейд сэтгэл зђрхээрээ ђнэнч байгаагђйг, хаан ширээг
шившиглэхээр завдсаныг нь хэлчих вий гэхээс Федра айдаст автана. Ганц аврал ђхэл л байна гэж
сэтгэвч, хђђгийнхээ хувь заяанд сэтгэл зовно.

Энона Федраг шившиглэгдэхээс аварч, Ипполитыг эцгийнх нь ємнє гђтгэх санаа сэднэ. Тэгээд
эзэгтэйгээ аврахын тулд бђхнийг маш цэвэрхэн хийж гђйцэтгэнэ, Ипполит єєрєє л хойт эхтэйгээ эр
эм бололцохыг хђссэн гэж Тесейд ойлгуулъя гэж амладаг.

Федра Тесейтэй уулзахдаа, «Чиний уудам сэтгэл доромжлогдсон. Би чиний хайрыг хђртэх эрхгђй
болсон» гэж хэлнэ. Гайхсан Тессй хђђгээ дуудаж учрыг асуухад, Ипполит: «Энэ нууцыг гагцхђђ таны
эхнэр л тайлж хэлэх биз ээ» хэмээгээд, эцгийнхээ адил баатарлаг гавьяа байгуулахаар алсын аянд
мордохоор зэхдэг. Хачирхаж, хилэгнэсэн Тесей гэртээ хариад, бђгдийг дуудаж учрыг олохоор
шийднэ.

Энона тєлєвлєсєн ѐсоороо Ишголитыг гђтгэж, Тесей хђђгээ єєртэй нь ярилцахдаа ямархуу царай
тєрхтэй байсныг санаад баттай итгэнэ. Тэр хђђгээ хєєн явуулж, анхны хђслийг нь биелђђлэхээ
амалсан Посейдон бурханд хандан Ипполитыг залхаахыг гуйна. Федра ийн увайгђй гђтгэсэнд
гайхширч балмагдсан Ипполит юу гэхээ ч мэдсэнгђй, зєвхєн Арикияд хайртай хэмээн нотлох авч,
эцэг нь ер ђл итгэнэ.

Федрагийн санаа зовниж, Тесейг хђђдээ муу юм хийхгђй байхыг ятгахаар оролдоно. Яг тэр ђед
Ипполит Арикияд хайртайгаа хэлсэн тул Федра єєрийнх нь гал халуун дурлал ямар ч найдваргђйг
мэдэж, гутарна. Тэрээр Ипполитыг єєр хђђхэнд дурлана чинээ санаагђй явсан тул, єєрийгєє
доромжлогдсонд тооцож, ђхэхээр шийднз. Тэгээд Энонаг Ипполитыг гђтгэлэгт унагасны тєлєє
хараан зђхнэ.

Энэ зуур Ипполит, Арикия хоѐр хамтдаа улс орноосоо оргон гарахаар шийднэ.

Тесей Арикияд Ипполит бол худалч, хоѐр нђђртэн, тђђний ђгийг сонсох хэрэггђй гэж ятгахыг
оролдоно. Арикия хариуд нь «Хаантан, та олон мангасын толгойг тас цавчсан билээ нэг мангасыг
догшин Тесейн гараас хувь заяа аварлаа» гэж Федрагийн Ипполитод хђслийн жолоо алдсаныг
ѐгтлон єгђђлнэ. Тесей энэ ђгний утгыг ухаараагђй ч, бђх юмны учрыг олоогђй юм биш байгаа? гэж
эргэлзэнэ. Тэр Энонаг ахин байцаахаар шийдэвч, эзэгтэйдээ хєєгдсєн эмэгтэй тэнгист унаж ђхжээ.
Федра єєрєє ухаан самуурсан байна. Тесей хђђгээ авчрахыг тушаагаад, Посейдон бурханд хандан
мєнєєх хђслийг нь биелђђлэхээ болихыг хђснэ.

Гэвч хожимдсон байжээ. Терамен аймшигт мэдээтэй ирнэ. Ипполит ђхжээ. Тэнгисийн эргээр явж
байтал нь гэнэт далайгаас урьд хожид ђзэгдээгђй, бухан толгойтой, духан дээрээ эвэртэй, євч бие нь
шаргал хайрсаар хучигдсан, аймшигт аварга амьтан гарч ирсэн гэнэ. Ипполит жадаа шидэж,
хайрсыг нь зулга татаж. Аймшигт луу морьдынх нь хєл дор хєсєр ойчиход, ђргэсэн хєлєг нь туйлан
зуларчээ. Ипполит морьдоо тогтоож амжсангђй, хєллєсєн тэрэг нь ямар ч замгђй уулын асга хадан
дундуур пижигнэв. Гэтэл тэрэгний гол хугарч, ханхђђ жолооноосоо зуурсан чигээрээ омголон
морьдод чирэгдэн, хамаг бие нь урагдаж тасчигдсан амьтан Терамены гар дээр амьсгал хураасан
байна. ёхэхийнхээ ємнє Ипполит эцэг нь тђђнийг хилсээр буруутгасан гэж хэлж амжжээ.

Тесей уй гашууд автаж, хђђгийнхээ ђхэлд Федраг буруутгав. Хатан хаан ч Ипполит огтоос гэм
зэмгђй байсныг нотлоод, «энэ явдал дээд хђчний эрхшээлээр л боллоо» гээд Энона тђђний нэр
тєрийг аврах гэж худлаа хов зохиосны учрыг єгђђллээ. Ингээд Федра хор ууж газрын зовлонгоосоо
ђђрд ангижирна.

Пьер Огюстин Карон дє Бомарше

1732-1799

Фигаро бол Бомаршегийн цуврал гурван жђжгийн баатар боловч тус бурт нь онд ондоон зан
араншин бђхий дђр болж гардаг. Гурвалын эхнийх нь «Севилийн ђсчин буюу Хоосон
болгоомжлол», хоѐр дахь нь «Солиотой єдєр буюу Фигаро гэрлэсэн нь», сђђлчийнх нь «Гэмт эх
буюу бас нэгэн Тартюф» юм. Эдгээрээс илђђ тєгс гэгддэгийг нь энд сонгон авч байна.

Бомаршегийн баатруудаас ємнє хошин урлагт ийм этгээд содон, зугаатай мєртлєє нарийн ухаантай
дђр ер байгаагђй гэж театрын тђђхэнд бичсэн байдаг. «Фигаро гэрлэсэн нь»-ийг анх уншчихаад XVI
Людовик албан ѐсоор хориглож,

-Энэ бол тоглохын аргагђй жђжиг юм. Хэрэв зээ тайзанд тоглогдох юм бол Бастилийг нураахаас
єєрцгђйд хђрнэ... гэж мэдэгдэж байсан гэдэг. Хамгийн сонирхолтой нь уг жђжиг 1784 онд тавигдсан
бєгєєд 1789 онд Бастили ђнэхээр унасан юм. Хожим чухам энэ утгаар нь л Наполеон "хамгийн
хувьсгалт жђжиг" хэмээн ђнэлсэн биз.

Гэвч Бомарше єєрєє чинээлэг баян хђн байсан тул хувьсгал хђссэн нь юу л бол? Тэгээд ч сурвалжит
язгууртнууд «Фигаро гэрлэсэн нь»-ийг огтоос жийрхэлгђйгээр хамгийн зугаатай жђжиг гэж
дуртайяа ђздэг байсан юм гэнэ билээ.

Уг хошин жђжиг Парист тавигдаад шуугиан тарьсны Дараахан Моцарт «Фигарогийн хурим»
хэмээх дуурь бичсэн нь єдгєє хамгийн алдартай дуурийн нэг болжэз.

Фигаро гэрлэсэн нь

хошин жђжиг 1784

Энэ бђх толгой эргђђлэм ђйл явдал нэгэн солиотой єдрийн дотор л, 1711 Альмавивын шилтгээнд
болж єнгєрєв Бђхий л ђйл явдлын цємд гђнгийн гэрийн даамал Фигаро байх бєлгєє. Тэр бол ер
бусын сэргэлэн, ухаалаг хђн бєгєєд гђнгийн дотно туслах, зєвлєх хэдий ч, эзэн ньтђђнд одоо баахан
таагђй болчихоод буй аж. Альмавивын ийм янзтай ааш гаргах болсны учир нь гђнгийн хатны
ђйлчлэгч хєєрхєн бђсгђй Сюзаннатай Фигаро гзрлэхээр шийдсэнтэй холбоотой. Хурим яг энэ одор
болохоор товлогдсон бєгєєд Сюзанна эвгђй мэдээ дуулгах хђртэл бђх зђйл номоороо сайхан явж
байжээ.

Сюзанна юу дуулгасан гээч? Гђнтэн эзэн ноѐны хувьд анхны шєнийн эрхийг шаардаж сђйт бђсгђйн
онгоныг хєндєхєєр шийджэа. Эс зєвшєєрвєл хуримыг болиулж, инж хєрєнгє гарган єгєхгђй гэсэн
байна. Энэ зорилгоо аягтаи тавтай хэрэгжђђлэхийн тулд Фигарог гэрийн даамлаар томилонгуутаа
Лондон дахь злчин сайдын яам руу зарлагаар илгээх болсныг дуулгахад Фигаро цухилдана.
Сюзаннагаа ч буртаглуулалгђй, инж хєрєнгєє ч алдалгђйгээр шунаг савсаг эзнээ хєєрхєн дєнгєхєє
тэр тангараглана. Сђйт бђсгђйнх нь тодорхойлсноор, ов мэх, мєнгє хоѐр бол Фигарод байгалиас
заяасан авъяас билиг ажээ

Фигарогийн хуримд садаа бологч єєр дайснууд ч бий. Нэг нь ввгвн эмч Бартоло. Овжии
Фигарогийн тусламжгайгаар нэгзн цагт гђн тэрхђђ Бартологийн суух гэж байсан бђсгђйг
булаачихсан юм санж. Эмч тэднээс хариугаа авахын тулд гэрийн даамал Марселинаг ашиглах
бєгєєд тэр эмэгтэй Фигарог шђђхэд єгч нэг бол зээлсзн мєнгєє эргђђлэн тєлєхийг, ђгђй бол
єєртэйгєє гэрлэхийг шаардаж буй аж. Гэвч ђнэн хзрэгтээ МарселинатаЙ гэрлэх нь Бартоло эмчийн
л ђђрэг байсан юм. Тэднийг гэрлэхээс

аргагђй байдалд оруулж байсан хђђхдийг нь тэнэмэл цыганууд хулгайлчихсан юм санжээ.

Гђнгийн хувьд бол нэгэн ђе эхнэртээ унан тусан дурлаж байсан ч, гэрлэснээс хойш гурван жил
єнгєрђђт сэтгэл хєрч, хайрлахын оронд хардаж сэрдэн, хажуугаар нь нђдэндээ єртсєн аятайхан
бђсгђйчђђлийг эргђђлж заншсан нэгэн юм. Гђнгийн хатан ч бас ђнсэнд хаягдсан шалз болчихсонгђй.
ѓєрийгее том залуу болсон гээд бодчихсон, жижигхэн дђрсгђй хиа хєвгђђн Керубино хэмээгч єєрт
нь загалмай зђђлгэсэн хатагтайдаа унаж гђйцэх бєлгєє. Гэвч энэхђђ дурлалаа тас нууж, харагдсан
эмэгтэй хђн бђрийн араас хєєцєлдєнє. ёђнийг нь анзаарсан гђн жаалхђђд зэвђђцэж, эцэг эх руу нь
буцаахыг завдана. Аргагђйдсэн хєвгђђн хувь заяандаа гутарч Сюзаннад энэ тухай гомдоллодог.

Гэвч ийн ђглэж байхад нь Сюзаннагийн єрєєнд гђн ороод ирэх тул, Керубино айсандаа буйдан
сандлын араар нуугдана. Гђн бђсгђйг хуримаасаа ємнє євєрт нь орохыг ятгаж, бђр мєнгє амлана.
Гэтэл гђнгийн ордны зууч, хєгжимчин Базилийн дуу ђђдэн дээр дуулдахад, Сюзаннагийн єрєєнд
байж байгаад бусдад харагдахаасаа эмээсэн Альмавив Керубиногийн суугаа буйдан сандлын араар
шургана. Хєвгђђн ухасхийн гарч ирээд буйдан дээр атийн хэвтсэнд, Сюзанна дээгђђр нь нємрєг
хаяад ємнђђр нь зогсоно.

Базиль гђнг хайн нааш орж ирсэн бєгєєд завшааныг ашиглан Сюзаннад эзнийхээ хђслийг
уламжилна. Эмэгтэй хђн тохиолдлыг ашиглахгђй дэмий єнгєрєєх нь мунхаг явдал болохыг ярих
зуураа олон хатагтай, тэр тусмаа гђн авхай єєрєє ч Керубилод талтай байдгийг жишээ болгон
хэлнэ. Хардсандаа галзууртлаа уурласан гђн буйдангийн араас ухасхийн босч ирээд, бђтээлэг доор
салганан чичрэх хєвгђђнийг даруйхан хєєж явуулахыг тушаана. Тэгээд нємрєгийг хуулж бяцхан
хиаг олж ђзэв. Сюзанна, Керубинотой сэм уулзаж байсанд гђн эргэлзсэнгђй. Тђђгээр зогсохгђй
Сюзаннад шалиг ђг хэлснийг нь хєвгђђн сонссонд хилэгнэж, бђсгђйг Фигаротой гэрлэхийг хатуу
хоригложээ.
Энэ ђед гоѐлын хувцсаа ємсч, Фигарог дагасан суурингийнхан гарч ирнэ. Овжин эр гђнгийн харьяат
тушмэдийг дагуулж ирсзн нь энэ бєгєєд тэд єєрийн ноѐныг сђйт бђсгђйн онгоныг хєндєх эрхээсээ
татгалзсанд ѐслол тєгєлдєр баяр хђргэцгээв. Цугласан хђмђђс мєн л гђнгийн ариун журамтайг
шагших тул,

гђн Фигарогиин залийг дотроо хараан байж, ийн шийдсэнээ олны ємнє батлахаас єєр аргагђй
болжээ. Бас тђђнээс Керубино, єршєєхийг гуйцгаасан тул, гђн хєвгђђнийг даруйхан

Каталонид алба хаалгахаар илгээх болзолтойгоор хорооны офицер болгов. Хєвгђђн загалмайлсан
эхээсээ хагацна гэхээс гутралд автахад, Фигаро тђђнд явж буй дур ђзђђлчихээд сэмхэн буцаад
ирэхийг зєвлєнє. Сюзаннаг эрхэндээ оруулж чадаагђйдээ хорссон гђн шђђх дээр Марселинагаар
Фигарогиин хуримыг тасалдуулахаар шийднэ.

Гэтэл Фигаро бђр ч зальтай, хорон тєлєвлєгєє боловсруулж ђђндээ эзэгтэйгээ оролцуулжээ.
Базилиар дамжуулан гђн нэгэн дурласан эр бђжигт наадмын ђеэр хатантай нь уулзахаар болзсон
тухай нэргђй зурвас хђлээн авна. Гђнгийн хатан журамтай эмэгтэй хђний нэр тєрєєр тоглох гэлээ
хэмээн эвгђйцсэн ч, Фигаро ятгаж дєнгєнє. Гђнтэнг байдгаар уурлуулах л чухал, тэгвэл тэр тэдний
гарт єєрєє ороод ирнэ

Хєєрхий гђнтэн бусдын эхнэртэй цагийг зугаатай єнгєрєєхийн оронд єєрийнхєє эхнэрийг
мєрдєхєд хђрнэ, хатныхаа дэргэд байвал гђн хуримд нь саад хийж чадахгђй гэж Фигаро тооцож л
дээ. Болгоомжлох хђн гагцхђђ Марселина л байсан тул, Фигаро Сюзаннад гђнтэй ђдэш цэцэрлэгт
уулзахаар болз гэж хэлжээ. Бђсгђйн оронд харин Керубино хувцсыг нь ємсєєд тийш очих аж.
Ингээд гђнтэнг анд явсан хойгуур Сюзанна хатагтайтай хувцсаа сольж, Керубиногийн ђсийг янзлан,
дараа нь Фигаро

хєвгђђнийг нуухаар болж, Керубино ирээд хувцсаа солих зуур гђнгийн хатан тэр хоѐр хэн хэндзэ
талтайгаа сэм мэдэлцэнэ. Сюзаннаг сђлбээр зђђ авчрахаар явсан хойгуур гђн ердийнхєєсєє хавьгђй
эрт ангаас буцан ирж, ђђд балбана. Фигарогиин зохиосон

зурвасыг авсан нь илт бєгєєд маш их уурлажээ. Бараг нђцгэн шахам Керубиног хэрэв тэр харах юм
бол, шууд буудчих нь гарцаагђй. Хєвгђђн угаалгын єрєєнд нуугдаж, хатагтай хаалга

тайлахаар гђйнэ. Гђн эхнэрийнхээ сандарсан байдлыг харж,угаалгын єрєєнд чимээ гарахыг сонсоод
хаалгыг эвдэхээр завдана.

Тэнд Сюзанна хувцсаа сольж байгаа гэж учирлаад ч

нэмэр болсонгђй. Тэгззд гђн эхнэрээ дагуулан, багаж авчрахаар явна.Тэгмэгц Сюзанна орж ирээд
айсандаа амь тавьчихаа шахсан Керубиног гаргаж, оронд нь угаалгын єрєєнд ороод тђгжинэ.
Хєвгђђн ч цонхоор ђсрэн гарна, Гђн буцан ирж, аргагђйдсэн хатагтай хєєрхий хиагийн тухай ярьж
жаалхђђг єршєєхийг гуйна. Ингээд хаалгыг нээтэл, єєдєєс нь Сюзанна гарч ирнэ. Тэгмэгц Сюзанна
тайлбарлахдаа тэд гђнтэнг туршихаар шийдэж, Фигаро хуурамч захидал зохионсон хэмээн ярив.
Хатагтай ч нєхрийнхєє ор ђндэсгђй харддагийг зэмлэнэ. Балмагдсан гун эхнэрээсээ ђнэн голоосоо
єргєєл гуйна. Фигаро ирж ђђнийг батална. Цэцэрлэгч цонхоор хђн гарсныг хэлэхэд, Фигаро
хуурамч захидал бичин ноѐныхоо анг тасалдуулсандаа айж цонхоор ђсэрсэн гэж мэдђђлдэг. Шђђх
хурал эхэлнэ. Гђнгийн хувьд Фигарогийн хуримыг тасалдуулах гол зэвсэг нь Марселина тул, их ч
хичээнэ. Харин Фигаро Марселинатай гэрлэхээс татгалзаж, єєрийгєє тайж угсаатай хђн гэж
мэдђђлнэ. Харин тђђнийг цыганууд эцэг эхээс нь хулгайлсан тул, чухам хэний хђђхэд болохоо
мэдэхгђй гээд удам угсаа сайтайг нь гэрчлэх гар дээрх нууц тэмдгээ ђзђђлнэ. Энэ ђгийг сонсуут
Марселина Фигарог тэврэн авч, Барчтоло эмч тэр хоѐрын алдагдсан хђђ мєн болохыг батална.
Ийихђђ хамгийн гол саад єєрєє ђгђй болж, дайсан нь тђђний хайртай эх болон хувирав.

Гђнгийн хатан тэр ђед хартай мєртлєє ђнэнч биш нєхрєє хашраахаар шийдэж, єєрєє тђђн руу
болзоонд очихоор шийднэ.

Тэрээр Сюзаннад хэлж єгєєд захиа бичђђлж, цэцэрлэгийн сэхээвчинд уулзах болзоо тавиулна.
Ингэснээр гђн авааль эхнэрээ эргђђлж, Сюзанна амласан инжээ авах ѐстой аж. Фигаро уг болзооны
тухай сэм тандаж мэдээд, нарийн учрыг нь ололгђйгээр хардан, золгђй хувь заяагаа зђхнэ.

Тэр хэний ђр сад болохоо ч мэдэлгђй, дээрэмчдийн дунд єсч торниод, тэдний ѐсоор хђмђђжсэн ч, нэг
л єдєр луйварчин цыгануудад ой гутаж, шударга зам хєєхєєр шийджээ. Тэгээд байгалийн шинжлэл,
эм зђй, анагаах ухаан судалж, мал эмчилж, зохиол бичиж ђзсэн ч, эцсийн дђндээ явуулын ђсчин
болж, дорд ђзэгдсэн мухардмал амьдрал туулсан байна. Нэгэн едер Севильд Альмавив гђн ирж,
тђђнийг олжээ. Фигаро тђђнд эхнэр авч єгч, харин шагналд нь єнєєдєр Альмавив тђђний дурлалт
бђсгђйг булаан эзэгнэх гэж байна. ѓєдгђй хуйвалдаанаас болоод Фигаро золтой л тєрсєн эхтэйгээ
гэрлэчихсэнгђй. Гэтэл одоо ђнэн голоосоо хайрлаж итгэж явсан Сюзанна нь инжний тєлєє мэхлэх
гэж байдаг!

Гђн, «Сюзанна» хоѐрын болзсон газар руу Фигаро яаравчлав.

Солиотой єдрийн тєгсєглийн ђзэгдэл хоѐр сэхээвч бђхий цэцэрлэгийн харанхуй буланд єрнєнє.
Тэнд єшєє хорсолдоо буцлах шахсан Фигаро, ђнэхээр зугаатай зђйл харах жинхэнэ Сюзанна хоѐр
нуугджээ.

Гђн, гђнгийн хатан хоѐр ярилцаж байна. Гђн: «Би эхнэртээ

маш их хайртай. Гэвч ђргэлж нэг тєрлийн хоол идэх уйтгартай байдаг тэр л шалтгаан намайг чам
руу хєтєллєє, Сюзанна, эр нєхєр нь л хайртай байвал боллоо гэж эхнэрђђд боддог, Тэд хэзээд
дуулгавартай, огтхон ч єєрчлєгдєж хувирдаггђй, урьдын зугаатай сайхан цаг ђеийг ч буцаан авчрах
тухай бодохоо больчихсон байдаг. Эмэгтэйчууд хђнтэй суугаад л, эр нєхрийнхєє хђслийг татах
тухай бодохоо ч больчихдог. Байгалийн хуулиар бол эр хђн эмэгтэйчђђдийг єєртєє дурлуулж
чаддаг, эмэгтэй хђн эр хђнийг тогтоон барьж чаддаг байх ѐстой...» гэхчлэн ярьдаг.

Ярилцагч хоѐрыг хайж яваад Фигаро гђнгийн хатны хувцсыг ємссен Сюзаннатай мєргєлдчихнє.
Хэдийгээр тэр Сюзаннагаа таньж байвч, гђнг чадах гэсэндээ зориуд жђжиглэж анхаарал татна.
Тэдний яриаг сонссон гђн бачимдаж бђх зарц нарыг босгон, хуурамч эхнэрээ олны шившиг
болгохоор шийднэ. Бамбар баригсад гђйлдэн ирцгээж, гђнгийн хатныг хэн нэгэн эр хђнтэй хамт
байхыг барих гэтэл Сюзанна, Фигаро хоѐр инээлдэн зогсох ажээ. Харин Сюзаннагийн даашинзыг
ємссєн гђн авхай сэхээвчнээс гарч ирлээ. Алмайрч гђйцсэн гђнтэн энэ єдрийн хувьд хоѐр дахь
удаагаа эхнэрээсээ єршєєл эрж, залуу хос ч сэтгэлд нийцсэн инж авахаар болжээ.
XIX ЗУУНЫ УРАН ЗОХИОЛ

Иоханн Вольфганг Гѐте

1749-1832

«Фауст» бол дэлхийн уран зохиолын хамгийн аугаа их туурвил, Германы суут яруу найрагч
Гѐтегийн хђн тєрєлхтєний хегжлийн замнал хийгээд хђний амьдралын утга учрын тухай
эргэцђђллђђдийн философи болоод уран сайхны ђр дђн болсон бђтээл юм. Тун товчхноор
тодорхойлоход, цаг хугацаанаас ангид орших ертєнцийн загвар ђгээр илэрхийлэгдсэн нь энэ.

Уул зохиолынхоо санааг Гете 1770-аад оны эхээр олоод насан туршаа бичсэн гэдэг. Бичиж эхэлснээс
хэвлэлд єгч эхлэх хђртэл 60 орчим жил шаардагдсан гээд та тєсєєл дев.

Фауст гэгч нь тђђхэн бодит хђн юм. XVI зууны эхээр амьдарч асан, хар домын судрыг эзэмшигч,
докгор Фаустын тухай этгээд хачин баримт бишгђй л бий.

Фауст

эмгэнэлт жђжиг 1808-1832

Жђжгийн эхэнд тун євєрмєц оршил бий. Театрын захирал, Яруу найрагч, Хошин жђжигчин
гурав «Урлаг нийт ард тђмнийг цэнгђђлэхэд ђйлчлэх ѐстой юу, эсвэл хамгийн дээд зорилгод ђнэнч
байх учиртай юу? Жинхэнэ яруу найраг, амжилт хоѐрыг хэрхэн нэгтгэж болох вэ?» гэхчлэн уран
бђтээлийн тулгамдсан асуудлуудыг хэлэлцэж байна. Тэдний ярианд мєн харвасан сум шиг цахилах
цаг хугацааны тухай, онгод билигт автсан залуу нас эргэн хэзээ ч олдохгђйгээр ђђрд гээгддэг тухай ч
хєндєгдєнє. Захирал энэ бђхнээ ажил хэрэг болгохыг зєвлєєд, театр нь Яруу найрагч, Жђжигчин
хоѐрын бђрэн мэдэлд байгааг мэдэгдэнэ. «Энд та бђхэн тэнгэрээс бууж, газрыг нэвтлээд, там руу
шагайж,нэг угээр хэлбэл бђхий орчлонг цогцлоож болно» хэмээсэн тђђний ђг зохиолын цаашдын
явдал хаана єрнєхийг заадаг.

Романтизмын ђеийн онцгой туурвил гэдгийг нь Гѐтег амьдад нь Дэлхий дахинаараа хђлээн
зєвшєєрсєн бєгєєд «Фауст»-ыг хђн тєрєлхтєний яруу найраг, философийн сэтгэлгээнд ђзђђлсэн
нєлєє єнєє хэр цаглашгђй ђлэмж хэвээр байна.

Тэнгэрийн оронд Бурхад, архад, Мефистофель нар байна. Мефистофелийг орж ирэхэд, Бурхны
магтуу дуулж суусан архад чимээгђй болцгооно. Тэдний ярианд анх удаа Фаустын нэр дурдагдана.
Бурхан Фаустыг єєрийн ђнэнч, чин сђжигт боол хэмээн магтана. Мефистофель бурхны ђгийг
дэмжих боловч, «Хэрђђл тэмцэлд эвдэрсэн, хэт том зђйлд санаархсан, єєртєє шагнал болгож
тэнгэрийн оддыг эсвэл газрын зугаа цэнгэлийг авахыг хђсдэг» гэхчлэн, эрдэмтний бђхий л
зєрчилтэй хоѐрдмол зан араншинг тодорхойлно. Тэгмэгц Бурхан Фаустыг аль л хорхой хєдлєм
зђйлсээр мэхэлж, хамгийн ѐроолгђй хар нђхэнд урхидаж сорихыг зєвшєєрнє. Яалаа ч гэсэн Фауст
адгийн муу нђгэлд автахгђй гэж бат итгэснээс тэр. ёгђйсгэлийн амин сунс болсон Мефистофель
бурхантай маргаж, Фауст муу муухайд бђрэн автаж, гутлынхаа улны шороог долоон, буг чєтгєрийн
ємнє мэхэлзэх болно гэж андгайлна. Ингээд сайн муу хоѐрын, аугаа их єчђђхэн дорд хоѐрын,
гайхамшиг гутамшиг хоѐрын нєр их тэмцэл тэнгэрт єрнєх нь тэр ээ.
Дээрх маргааны шалтгаан болсон мєнєєх эр харин энэ шєнийг давчуу умгар єрнєєдєє єнгєрєєж
байна. Ажлын энэ л єрєєндєє он удаан суусны эцэст Фауст хђний таньж мэдэж болох бђхний
оргилд хђрчээ. Тэгээд хамгийн учир битђђлэг ђзэгдлђђдийн нууцыг тайлахаар шийдэж, ид шид
болон алхими сонирхох болов. Гэвч энэ бђхний ђр дђнд нас тогтсон хойноо таашаал жаргаланг бус,
ердєє сэтгэлийн хоосрол, ђргђй дэмийн чармайлтаас ђђдсэн зовлон шаналлыг л мэдэрчээ. "Шашин
шђтлэгийг ч судаллаа, гђн ухаан ч сонирхлоо, хууль цаазыг ч эмхэллээ, анагаах ухаанд ч суралцлаа.
Тэгээд ч нэмэргђй тэнэг хэвээрээ л ђлдлээ" гэсэн ђгсээр тђђний анхны монолог эхэлдэг.

Фаустын ер бусын хђчирхэг, гђнзгий оюун ухаан ђнэний ємнє айн ширвээдэж явсангђй. Тэрээр
хуурамч єнгєц бђхэнд автаж яваагђй тул, ертєнцийн бђхий л нууцыг шинжлэх ухааны хђчээр таних
боломжгђйн учир хђний мэдлэг ч хязлаарлагдмал болохыг яг ђнэнээр нь олж хардаг. Туслах Вагнер
нь тђђнийг магтан шагшихад Фаустын инээд л хђрнэ. Энэ Вагнер Фаустыг зовоогч цаад нарийн
асуудлуудыг огтхон ч бодож ђзэлгђйгээр, ердєє л шинжлэх ухааны ололт амжилт бђхнийг сохроор
шђтэн хђртэхэд бэлэн нэгэн аж. «ёзэж харсан бђхний минь хамаг гоо сайхныг энэ уйтгартай, мулгуу
амьтан сарниаж орхих юм!» гэж эрдэмтэн дотроо Вагнерыг зэмлэнэ. «ѓнєєгийн хђн хорвоогийн
оньсого бђхнийг тайлж мэдэх хэмжээнд хђрчээ» гэж Вагнер цэцэрхэхийг оролдоход цухалдсан
Фауст ђгийг нь тасална.

Ганцаараа ђлдээд, эрдэмтэн аанай л гђн бодолд дарагдана. Амьдрал нь энэ л номын тавиур, элдвийн
шил сав, ђр дђнгђй оролдлого туршилтын дунд шал дэмий єнгєрсєн мэт санагдсанд Фауст газрын
энэ балай амьдралыг орхин бђхий л ертєнцтэй нэгдэхийн тулд хор уухаар шийднэ. Ингээд хортой
ундаа хийсэн аягыг яг амандаа хђргэх агшинд сумийн хонх жингэнэж, найрал дуу огцом нђргэлнэ.
Улаан єндєгний баярын шєнє ажээ. Шашны ариун дуулал Фаустыг амиа хорлохоос аварлаа. «Газар
дэлхийдээ би буцан ирлээ. ёђний чинь тєлєє талархая, ариун дуулал минь!»

ѓглєє нь Вагнер тэр хоѐр баяр ѐслолын цуваанд нэгдэнэ. Хотын оршин суугчид цєм Фаустыг
хђндлэх аж. Тђђний эцэг ч, тэр єєрєє ч оршин суугчдыг аймшигт тахлаас эмчилж анагаасан
юмсанж. Тэр ямар ч халдварт євчнєєс айлгђй ђхлийн аюул нђђрлэсэн айлууд руу ордог байжээ.

Тиймээс хотынхон болоод тариачид Фаустад мэхийн зам тавицгаана. Гэвч ђнэн ийм хђндэтгэл
манай баатрыг ер баярлуулсангђй. Тэр тийм ч их гавьяатай гэж ђзэхгђй байж. Ийн салхилж явах
зуур тђђн рђђ хар зђсмийн пудель нохой гђйн ирэхэд Фауст тђђнийг гэр рђђгээ дагуулж харина.
Сэтгэлийн гутралаа мартахын тулд баатар маань Шинэ Гэрээсийг орчуулахаар суув. Хамгийн эхний
єгђђлбэр дэх герегийн «логос»хэмээх ђгийг Фауст хэвшсэн ѐсоор «ђг» гэхийн оронд «ђйл хэрэг>>
гэж буулгана. «Эхлээд ёг байсан» гэдэг нь тђђний орчуулгад «Эхлээд ёйл хэрэг байсан» хэмээн
орчуулагджээ. Гэвч нохой тђђнийг энэ ажлаас нь хєндийрђђлэв. Мєнєєх хар пудель эхэндээ тэнэмэл
оюутны дђрд, сђђлдээ Мефистофельд хувирна.

Хачирхсан гэрийн эээн нэрийг нь асуухад, гийчин «Бђх хђнд мууг хђсэхдээ эцэс тєгсгєлгђй сайныг
бђтээгч тэр хђчний нэгээхэн хэсэг» гэж хариулдаг. Шинэ ярилцагч нь унжгар Вагнерыг бодвол
ухаанаараа ч, уншиж мэдсэнээрээ ч Фаусттай эн тэнцэхђйц нэгэн байв. Зочин нь хђмђђний
єрєвдєлтэй сул доройн тухай тохуурхан ярихад Фаустын зђрх хєндђђрлэнэ. Эрдэмтнийг сэм
илбэдэж орхиод, ђђрэглэх зуур нь Мефистофель алга болчихдог.

Дараагийн удаад тэр маш гоѐмсог ганган хувцастай ирээд, Фаустад шууд л уйтгараа сэргээхийг
санал болгоно. Зожиг євгєнд маш хурц єнгийн нєсрєг єгч, «ална салбадайн энэ хувцсыг ємсєхєєр
амъдрал тэгш дђђрэн санагддаг юм» гэж ятгана. Хэрэв Фауст тђђний санал болгож буй зугаа
цэнгэлд автаж энэ цаг хугацааг зогсоогоод єгєєч гэж гуйтал тийм их таашаал эдлэх юм бол,
Мефистофелийн ђђрдийн олз, боол болох учиртай аж. Тэд цусаараа тангараглаж сђнс наймаалах
хэлэлцээгээ баталгаажуулаад, Мефистофелийн єргєн цуван дээр суун агаарт хєєрчээ...

Энэ жђжгийн тайз засал бол тэнгэр, гаэар, там гэж дээр хэлсзн. Тиймээс ђйл явдлыг залуурдагчид
Бурхан, Буг хоѐр байх нь гарцаагђй. Тэдний туслагчид гэвэл олон янзын сђнс сђђдэр. чагаа тэнгэр,
чєтгєр шулам, гэрэл сђђдрийн эсэи бусын харшилдаан болно. Энэ бђх замбараагђй дђр зургийг
дэглэгч Мефистофель маань алтан хантааз, азарган тахианы єд хатгасан бђрх малгайтай, хєлдєє
цэмбээр ороосон адууны туурай ємссєн тул бага зэрэг доголсхийх аж. Харин тђђний дагуул Фауст
одоо урьдын эрдэмтэн євгєн биш, залуу, сайхан эр харагдана. Эм шулмын чанасан ногооны хандыг
ууснаас хойш тђђний цус судсандаа буцлах болжээ. Тэр амьдралын бђхий л нууцад хђрэхээр дээд
зэргийн цэнгэл жаргал эдлэхээр эргэлтгђй шийдсэн ажээ.

ѓєр дээрээ юуг ч туршихад бэлэн яваа тђђнд доголон анд

нь ямар зугаа бэлдээ бол?

Анхных нь бђсгђй хђн байлаа. Нэрийг нь Маргарита гэх бєгєєд арван тавхан настай, юу ч ђзээгђй,
цэвэр ариухан охин ажээ. Тэрээр худгийн дэргэд ховч эхнэрђђд цуглаад хорвоогийн юм бђхнийг
хаман ярьцгааж суудаг тийм нэгэн ядуухан сууринд тєрж єсчээ. Эхийнхээ хамтаар тэр саяхан эцгээ
оршуулсан бєгєєд Маргаритагийн асардаг байсан бяцхан дђђ нь ч мєн ойрмогхон нас баржээ. Ганц
ах нь цэргийн алба хаадаг гэнэ. Гэрт нь зарц ђйлчлэгч ђгђй тул. хамаг ажил жаал охины мєрєн дээр
дараастай. Идсэн бђхэн нь гойдын амттай, нђдээ нэг аньсан л бол бєхєєс бєх унтдаг, ийм нэгэн
хиргђй тунгалаг сэтгэлийг мэргэн ухаант Фауст буртаглах тавилантай баиж л дээ. Охиныг
гудамжинд олж харуутаа л тэр ухаангђй хусэл тачаалд автав. Буг чєтгєрийн хђчин чармайлтын ђр
дђнд охин ч тєдхєнєє Фаустад хєл алдан дурлана. Фауст, Маргарита хоѐр цэцэрлэгт уулзлаа. Охин
дурлалт хђнийхээ зєвлєснєєр хатуу чанд ээждээ нойрны эм уулгаж унтуулчихаад иржээ. Ээж нь
сэрчихвэл тэдэнд саад болох нь гарцаагђй шђђ дээ.

Ийм эгэл дорд, гэнэн цагаан, юу ч мэдэхгђй амьтан яагаад Фаустын сэтгэлийг тэгтлээ их татав аа?
Магадгђй, тэрээр урьд нь тэмђђлсээр ирсэн ертєнцийн гоо сайхаи, ђнэн шударгууг охиноос олж
харсан юм болов уу? Хэдийгээр амьдрал ђзээгђй, туршлагагђй боловч Маргарита тун ажигч,
ђнэнийг таних нђдтэй охин байв. Тэрээр Мефистофелийг муу зђгийн элч болохыг мэдэрч, хажууд нь
байхад тавгђйтдэг. «Ай даа, ариун сахиусны хурц мэлмийг ээ!» гэж Фауст єєрийн эрхгђй дуу алдана.

Хайр дурлал тэдэнд ухаан самуурам сайхан баяр цэнгэлийг авчрах бєгєєтлєє ар араасаа хєвєрсєн
гай зовлонг дуудна. Маргаритагийн ах Валентин санаандгђй дђђгийнхээ єрєєний цонхоор шагайж
хоѐр сэжигтэй эрийг олж харуут давшин орно. Мефистофель жишим ч ђгђй сэлмээ сугалав.
Чєтгєрийн хатгаасаар Фауст ч мєн тулаанд оролцож, дурлалт бђсгђйнхээ ахыг сђлбэж орхидог.
Валентин ђхэхдээ дђђ охиноо нийтийн шившиг болоосой гэж хараана. Хђний амь бђрэлгэсэндээ
айгаад Мефистофелийг даган хойноос зугтсан Фауст дараа нь юу болсныг нэг хэсэгтээ мэдсэнгђй.
Тэр шєнє Маргаритагийн єгсєн нойрны эмийг уугаад унтсан ээж нь сэрсэнгђй. Хєл хђнд болсон
Маргарита дараахан нь охин тєрђђлж олны хэл амнаас айхдаа хђђхдээ голд живђђлээд алчихна.

Гзвч гэсхээлээс мултарсангђй, завхуул бас алуурчин бђсгђйг гянданд хорьж, тєдєлгђйй цаазлан
хороохоор болдог.
Маргарита гянданд ийн зовж хэвтэхэд, хайрт хђн нь хол оччихсон байлаа. ЮутаЙ ч атугай, Фауст
жаал бђсгђйтэй цаг хугацааг зогсоохыг хђссэнгђй. Салшгђй Мефистофелийнхоо хамт тэрээр
Вальпургийм шєнє зохиогдох эм шуламсын цэнгђђнд оролцохоор явжээ. Эргэн тойронд нь ємхий
ханхалж, ђзэшгђй бузар булай юмс хєглєрч. эсэн бусын чєтгєр, шуламс албингууд шаагилдана.
Ичгђђргђйй нђцгэн зэрэмдэг амътсаас Фауст ер айж жийрхсэнгђй. Тэр бол хђний сэтгэлийг ховсдох
буг чєтгєрийн сђнс шингэсэн наадам болой. Фауст бусдаасаа арай залуу эм шулмыг сонгон авч
бђжиж наадав. Шулмын амнаас ягаан хулгана гарч гђйхэд л тэр тђђнээс холджээ. «Хђхэр дарь биш,
хулгана байсан нь яамай; Иймэрхђђ юманд сэтгэлээ зовоох хэрэггђй" гэж Мефистофель тђђнийг
аргадна. Гэвч Фауст тайвширсангђй. Сђг сђђдрђђдийн дотор Маргарита байхыг гэнэт олж харна.
Бђсгђй хђйтэн гяндан дотор хђзђђн дзэрээ цус хурсан аймшигт сорвитой, хєрч дагжин ђзэгдэх аж.
Фауст Мефистофельд хандан бђсгђйг аврахыг гуйна. Цаадхи нь ер хэрэгссэнгђй, «Чи єєрєє л
тђђнийг ашиглан зугаагаа гаргаж, эцэст нь ђхлийн зааг руу тђлхсэн биш ђђ гэнэ. Фауст алгуурлахыг
хђссэнгђй. Эцэст нь Мефистофель харуулуудыг унтуулж, тђђнийг гянданруу оруулахаар болно.
Ингээд тэд хот руу мордов. Цаазлагдагсдыг зовоолгђй хурдан ђхђђлдэг шулмууд тэднийг дагалдана.

Фауст, Маргарита хоѐрын сђђлчийн уулзалт болдэлхийн яруу найрагт дђрслэгдсэн хамгийн
эмгэнэлтзй, сэтгэл хєндђђрлэм хуудсуудын нэг билээ.

Санаанд багтамгђй их доромжлол амсч ђйлдсэн нђглийнхээ тєлєє бђх нийтийн зђгээс
шившиглэгдсэн Маргарита ухаан солиорсон байв. ёс нь сэгсийсэн, хєл нђцгэн тэрэзр хђђхдийн дуу
эв дђйгђй аялан суух бєгєєд єчђђхэн тєдий чимээ гармагц л давхийн цочно. Фаустыг ороход тэр
танихгђй, ханзан дээрээ атийн нугдайлаа. Бђсгђйн учир утгагђй, солиотой ђгсийг Фауст арга
барагдан чагнана. Маргарита алагдсан нялх хђђхдийн тухаЙ юуг ч юм бэ бувтнаж, єєрийг нь
бушуухан сђхэн доор аваачихыг гуйх аж. Фауст бђсгђйн ємнє сєхрєн суугаад, нэрээр нь дуудан гав
гинжийг мултална

Маргарита арайхийн ухаан орж, урьдаа байгаа хђнийг таниад: «Би хий юм харж, хоосон авиа
сонсож байна аа даа? Чихэндээ итгэхгђй байна, тэр минь хаана байгаа бол? Бушуухан хђзђђгээр нъ
тэврэх юм сан! Бушуухан тђђнийхээ цээжинд наалдах юм сан! Энэ гяндангийн тђнэр харанхуйг
нэвтлээд, тамын аймшигт тђймрийг зђсч гараад, єлсгєлєн чононуудын улиан дундуур туучаад ч
хамаагђй, тђђндээ очих юм сан!.-» гэхчлэн ђглэнэ.

Бђсгђй хайртай хђнээ ахин харж байгаадаа, мєн аврагдсандаа итгэхгђй байлаа. Фауст тђђнийг
бушуухан эндээс зугтая хэмээн ятгана. Харин Маргарита алгуурлаж, тђђнийг ђнсэж таалахыг
шаардан, «Чи надад дургђй болчихож, яаж ђнсэлцдэгээ мартчихаж» хэмээн гомдоллоно. Фауст
бђсгђйг ахин татаж чангаан, яаравчлахыг гуйна. Тэгтэл бусгуй гэнэтхэн ђйлдсэн нђгэл хилэнцээ
эргэн санаад нэг бђрчлэн ярьж эхэлнэ. Хэтэрхий хатуу шулуун ярих тул Фауст айсандаа хувхай цайж
дагжин чичирнэ. «Би ээжийнхээ нойрны тунг ихдђђлээд бђрмєсєн унтуулчихсан. Тєрђђлсэн охиноо
цєєрємд живђђлж алсан. Бурхан тэр охиныг бидэнд хайрлахдаа жаргаах гэсэн биз, гэтэл хєєрхий
нялх ђрд минь гай зовлон л оногджээ» гэхчлэн ярина.

Фаустын учирлахыг ђл ойшоон, бђсгђй эцсийн гэрээслэлээ хэлнэ: «Хайрт минь, чи зазвал амьд ђлдэх
ѐстой. Ээжийг минь, ахыг минь, бас намайг оршуулах булшны гурван нђх малтахын тулд чи амьд
ђлдэх ѐстой шђђ. Минийхийг жаахан зайдуу ухаад хђђхдийг миний цээжинд наалдуулан тавиад
булаарай!». Тєдєлгђй Маргаритаг єєрєєс нь болж амиа алдагсдын сђнс сђђдэр мєшгиж ирнэ.
Живђђ лжалсан нялх хђђхэд нь, ханзан дээр унтаж буй ээж нь харагдана... Тэрээр Фаустад
«Сэтгэлдээ гэм нђгэл тээж амьд явахаас илђђ муу юм гэж ђгђй» гээд, гянданг орхин гарахаас
татгалзана. Фауст хамт ђлдэх гэхэд, бђсгђй тђђнийг хєєнє. ёђдэн тушаа гарч ирсэн Мефистофель
Фаустыг яаруулна. Ингээд тэд Маргаритаг ганцааранг нь орхин шоронгоос гарч одно. Явахынхаа
ємнє Мефистофель Маргаритаг нђглийнхээ тєлєєсєнд зовох ѐстой гэж шившихэд, дээрээс нь
«Аврагдлаа» гэх дуун ђгийг нь дарна. Ял шийтгэлээс зайлсхийх арга байсаар атал, тарчилж ђхэх
зам, Бурхны шђђхийг сонгосноороо бђсгђй сђнсээ аварчээ. Буг чєтгєрийн ивээлээс татгалзсан
учраас тэр.

Хоѐр дахь хэсгийн эхэнд Фауст ногоон нугын дунд унтаж байна. Тєдєлгђй сэрээд нар мандахыг
ажиглана. Тђђний хэлэх ђгс нуд гялбуулам хурц тунгалаг наранд зориулагдах ба «ѓєрийнхєє чадал
бололцоонд тохироогђй зорилгод тэмђђлэх нь , хђнийг баллаж мэднэ. Энэ нь эгээ л нарыг эгцлэн
ширтэхийн адил юм даа» гэж єєртєє хэлнэ. Тђђнд долоон єнгєний хувирал нэгэн дор тогтвортой
нэгдэж ђзэгдэх солонгыг харах нь нарыг харахаас илђђ тааламжтай сэтгэгдэл тєрђђлэх аж.
Байгалийн гоо сайханд шимтсэнээр тэр шинэ эрч хђчийг олж, аливааг эцэслэн таних єгсђђр замдаа
шуударна.

Энэ удаад Мефистофель Фаустыг нэгэн хааны ордонд аваачжээ. Тэдний очсон гђрэн улсад мєнгєн
сан хомсдсоны улмаас эмх замбараагђй байдал ноѐлсон байлаа. ѓєрийгєє алиа салбадай хэмээн
ойлгуулсан Мефистофелиэс єєр хэн ч энэ байдлаас хэрхэн гарахыг мэдэхгђй байж. Тэрээр мєнгєний
нєєцийг зузаатгах тєлєвлєгєє боловсруулав. Ингээд газрын гђн дэх эрдэнэс баялгийг барьцаа
болгон ђнэт цаасыг эргэлтэнд оруулжээ.

Мефистофель газрын гђнд асар их алт бий тул тэдгээрийг олдворлосны дараа ђнэт цаасны ханш их
хэмжээгээр єснє гэж сурталчилж байлаа. Хууртсан ард олон хувьцаануудыг дуртайяа худалдан авч,
бэлэн мєнгє хэтэвчнээс гарч дарсны худалдаа, махны лангуу руу цутгах болов. Нэг хэсэг нь найрлан
цэнгэж, нєгєє хэсэг нь оѐдолчинд шинэ ганган хувцас захиалж гарчэз. Нэгэн цагт бђх юм сђйрч,
хђмђђс молиго ђмхсэнээ ойлгох нь гарцаагђй. Гэвч одоохондоо ордныхон ђдэшлэг цэнгђђн зохиож,
Фауст ч чєтгєрийн дђйвээнд онцгой хђндэт зочин болж байв.

Мефистофель тђђнд домгийн бурхад ба баатруудын ертєнцєд нэвтрэх шидэт тђлхђђр гардуулна.
Фауст ђђнийг ашиглан эзэн хааны цэнгђђн дээр эр эм хђмђђний гоо ђзэсгэлэнгийн туйл болсон
Парис, Елена хоѐрыг дагуулж ирнэ. Еленаг танхимд орж ирэхэд, цугласан хатагтай нарын зарим нь:
«Гоолиг, юм аа. Гэхдээ толгой нь биедээ жижигдчихэж... Хєлєє яасан хєшђђн, чирч явдаг юм бэ
дээ» гэхчлэн шђђмжилцгээнэ. Гэхдээ Фауст тђђнийг хараад л ямар ч єє согоггђй, гоо ђзэсгэлэн
оргил, насан туршийнх нь хђслэн болсон хатагтай ємнє нь зогсож буйг мэдэрнэ. Еленагийн нђд
гялбам гоо ђзэсгэлэнг гагцхђђ нарны цацрагтай л жишмээр. «Энэ хорвоо чинь юутай сайхан юм бэ!»
Гэвч Еленаг єєрийн цаг ђед ђлдээх гэсэн нер их тэмђђлэл нь бђтсэнгђй. Гоо хатагтайн дђр замхран
сарнихад, Фауст орь дуу тавиад, хєсєр унажээ.

Ингээд манай баатар сайхан Еленаг хайж олох хђсэлдээ Тђђнийг эрин зуунуудыг єртєєлсєн уртаас
урт аян зам угтжээ. Тэр аян Мефистофелътэй анх нђђр учирсан ажлын єрєєг нь дамжин гардаг.
Тэнд багшийнхаа буцан ирэхийг цєхрєлтгђй хђлээн суугаа Вагнерыг бид олж харах болно. Мань
Вагнер хђђхэд тєрђђлдэг байсан урьдын болхи арга одоо нэгэнт архивт орох болжээ!» хэмээн
ярингаа, хуруун шилэнд хиймэл хђн бий болгох туршилт явуулж байна. Зэвђђнээр инээмсэглэх
Мефисто-фелийн харцан дор мєнєєх хуруун шилнээс нь тєрєлхийн зохиомол шинж чанартаа зовж
шаналсан Гомункул терне.

Тууштай Фауст сайхан Еленаг эцэстээ олж ханилан, тэдний дундаас суу билигт ђзэсгэлэн тєгєлдєр
хђђ тєрлєє. Эвфорион нэрт тэр хђђгийн дђрд Гѐте яруу найрагч Байроны дђр тєрхийг шингээсэн
гэдэг. Эрэмдэг зэрэмдэг Гомункул, ђзэсгэлэн тєгєлдєр Эвфорион хоѐр хар хђчний болоод амьд хайр
дурлалын ђр сад болохынхоо хувьд ђнэхээр эсрэг тэсрэг дђрђђд юм. Фауст, Елена хоѐрын хђђг
мєнхийн тэмцэл дуудан авч оддог. «Би далдын хар хђчийг хєндлєнгєєс ажиглаад сууж тэвчихгђй,
газар дэлхийн их тулаануудад оролцоно!» гож тэр эцэг эхдээ мэдэгдээд, нисэн арилна. Елена
Фаустыг тэврэзд: «Аз жаргал, гоо ђзэсгэлэн хоѐр хамтдаа байдаггђй гэсэн эртний сургаал над дээр
биеллээ олжээ...*> гэж хэлээд мєн л замхарпа. Фаустын гарт ердєє хувцас нь л ђлджээ. Хђђхний бие
цогцос ийн алга болсон нь гоо ђзэмж гэдэг цаг зуурын юм гэсэн бэлгэдэлт санаа болно.

Мефистофель Фаустад шидэт гутал ємсгєєд Эртний ертєнцєєс тєрєлх Дундад зуунд нь авчирна.
Тэгээд баатарт маань нэр алдарт хђрэх янз бђрийн арга санал болгодог. Гэвч Фауст тэр бђхнээс
татгалзаж, єєрийнхєє тєлєвлєгєєг ярина. Далайн тђрэлтэд жил бђхэн єртдєгийн улмаас ямар ч
ђржил шимгђй болсон хэсэгхэн хуурай газрыг тэр тэнгэрээс олж харжээ. Мєнєєх газрыг хєвєєлєн
далан байгуулах замаар тэр хэсгийг амьдрахад таатай орчин болгох санаа Фаустад тєрсєн юм санж
Мефистофель энэ санааг ђгђйсгэж, харин мєнєєх ђнэт цаасны ов мэхэд хууртагдсаныхаа дараа
бђрмєсєн сђйрч, одоо хаан ширээгээ алдах шахаад буй танил хаандаа туслая гэнэ. Фауст,
Мефистофель нар цэргийн ажиллагаа зохион байгуулж мєнєєх эзэн хааны дайснуудыг хиар цохиж
гайхалтай ялалт байгуулдаг.

Одоо Фауст туйлын мєрєєдлєє хэрэгжђђлэхээр зориг шулуудав. Гэтэл ирээдђйн далан барих газарт
нь Филемон, Бавкида хэмээх ядуу євгєн, эмгэн хоѐрын євсєн овоохой байдаг

Фауст тэдэнд єєр аятайхан сууц санал болгосон ч хєгшид нуухийг хђссэнгђй. Фауст цухалдсандаа
чєтгєрт хандан эдгээр зєрђђд амьтадтай учраа ололцоход нь туслахыг гуйна. Мефистофель
хамсаатнуудыихаа хамтаар овоохойд очиж, тэр ђед тэднийд ирээд байсан золгђй гийчнийг алж
орхидог. Аймшигтай цочирдсон хєгшид тэр дороо амьсгал хурааж, євсєн овоохой нь санаандгуй
ђсчсэн очноос болоод шатжээ. Ахиад л засч залруулшгђй алдаа хийснээ мэдээд Фауст: «Би ђгсэж
тохиролцохыг хђссэнээс биш, хђчирхийлэл залхаалтыг хђсээгђй билээ. ёгийг минь ийн
гуйвуулсныхаа тєлєє хараал идэг, та нарыг хараал идэг!» гэж хашгирна.

Энэ бђхний эцэст тэр ядарч сульджээ. Тэр эргээд л єтєл хєгшин болж, амьдралынх нь нар ахиад л
хэвийснийг мэдрэв. Одоо тђђний бђхий л хђсэл санаа далан байгуулахад чиглэгджээ. Хувь тавилан
тђђнд ахин нэг цохилт бэлдсэн байж. Фауст сохров. Тђђнийг мєнхєд шєнийн харанхуй нємрєх
боллоо. Харанхуйн гђнээс тђђнд хђрз жоотууны чимээ дуулдаж, хђмђђсийн яриа сонсогдоход Фауст
ђђнийг далан байгуулцгааж байна гэж ойлгоод туйлгђй ихээр баярлана. «Ай даа, ажиллаад бай!
Миний зааж тэмдэглэсэн газарт л босгох юм шђђ. Давалгааг хаах газрыг яг л зурагт тэмдэглэсний
дагуу хийгээрэй!» гэж сохор эрдэмтэн хєєрнє.

Уг чимээ ердєє л Мефистофелийн ээлжит шоглоом байсныг хараагђй Фауст хэрхэн мэдэх сэн билээ
дээ? Эрдэмтний эргэн тойронд барилгачид бус, муу зђгийн сђнс сђђдрђђд цуглаад булшны нь нђхийг
малтаж байсан хэрэг. Харин баатар маань зђйрлэшгђй их баярлаж байв. Ийн суух зуураа Фауст
хђний амьдралын утга учрыг ухаарна. Эрх мэдэл ч, хєрєнгє баялаг нэр алдар ч, газар дэлхий дээрх
хамгийн ђзэсгэлэнт эмэгтэйг эзэмдэх ч хђний оршин байхуйн дээд утга учрыг бидэнд єгдєггђй аж.
Гагцхђђ хђн бђхэнд хэрэгтэй, хђн бђрт ойлгогдсон их ажил ђйлс л амьдралыг жинхэнэ утгаар нь
дђђргэж тєвшитгєдгийг тэр сая ойлгодог.

Ингээд Фауст Мефистофелътэй уулзахаасаа ч ємнє бодож олсон «Хамгийн эхлээд ажил ђйлс
байсан!» гэдэг гаргалгаандаа буцаж очжээ. «Амьдралын тєлєє тэмцэж тарчилж сђйдсэн тэр хђн л
амьдрал, эрх чєлєєг амсах эрхтэй!» гэж тэр ухаардаг. Улмаар Фауст эрх чєлєєт дэлхий ертєнц дээрх
эрх чєлєєтэй ард тђмэн гэдэг бол хамгийн аугаа их дђр эураг болохыг тунхаглаад, яг ухаарч сэтгэн
буй мєчђђдээ л хђн болж тєрснийхєє оргил агшин хэмээн зарлаж, тэдгээр хормуудыг л зогсоохыг
хђсч байгаагаа хэлнэ.

Тђђний амьдрал алгуурхан бєхєж, Фауст гуйвлан унана. Энэ агшинг удтал хђлээсэн Мефистофель
эрх ѐсоороо тђђний сђнсийг авахаар завдана. Гэтэл эцсийн мєчид чагаа тэнгэрђђд Фаустын сђнсийг
чєтгєрийн яг хамар дороос нь шђђрэн авч оддог. Мефистофель анх удаа биеэ барьж чадалгђй
цухалдаи тэчьядаж, єєрийгєє хараан зђхнэ.

Фаустын сђнс аврагджээ. Энэ бол тђђний амьдрал эцсийн дђндээ зєвтгєгдсєн гэсэн ђг. Газар
дэлхийн хязгаарыг гэтлђђт Фаустын сђнс нєгєє ертєнцєд тђђнийг замчлах учиртай Маргаритагийн
сђнстэй учирна.

ёхэхийнхээ ємнєхєн Гѐте энэ зохиолоо бичиж дуусгасан юм. Эиэ тухайгаа тэрээр:

-<«Фауст»-ын санаа эгээ л ђђл мэт хэсэг хэсгээрээ хуралдаж, бђхий л насан туршид минь намайг
дагасан билээ гэж тэмдэглэсэн байдаг.

Эдгар Аллан Ро

1809-1849

Эдгар Погийн яруу найргийн гайхамшигт бђтээлђђдийг ч адал сонин єгђђллэгђђдийг ч манайхан
сайн мэддэг.

Энд нэгийг нь дурдан буй мєрдєгч Дюпены тухай гурамсан туурийг онцгойлох шалтгаан бий.
«Морг гудамжинд гарсан хђн амины хэрэг» тэргђђтэн эдгээр єгђђллэгийг утга зохиолын тђђхэнд
(гурав дахь нь «Хулгайлагдсан захидал»]

Сонгодог-Детектив зохиолын эх ђђсвэрийг тавьсан гэж тэмдэглэдэг.

Ерєнхийдєє асар єргєн мэдлэгтэй, гайхалтай ажигч, логик шинжилгээ хийхдээ чадварлаг мєрдєгч,
тђђний найз єгђђлэгч «би» хоѐр л эдгээр туурийг бий болгож байна. Зохиол нь Дюпены ђйлдлийг
тайлбарлахад чиглэдэг.

Хожмын детектив утга зохиолын од болсон Л.Конан Дойль Ж.Сименон, А Кристи нарын зохиолууд
дахь гэмт хэргийн ээдрээг тайлж буй єгђђлэмж чухамдаа Эдгар Погийн бодож олсон хэлбэр л
байсан юм шђђ дээ. Шерлок Холмс, комиссар Мэгрэ, Эрю Пуаро нарын эх дђр бол яах аргагђй
Огюст Дюпен л байдаг.
ѓгђђлэгч «би» баатар нь хийсвэр маягийн дуђр болон зохиолын байгууламж тђђнгђйгээр уншигчдад
ойлгомжтой наалдацтай буухгђй нь тодорхой. Энэхђђ «би» баатрын ђђргийг хожуу ђеийн детектив
зохиолын мастерууд доктор Ватсон, Гастингс гэх мэтийн дђрээр гђйцэтгђђлжээ.

Мари Рожейн нууц

туурь 1843

Морг гудамжинд хђн дђрст мичний єдђђлсэн, оньсого мэт адармаатай, хђн амины аймшигт хэргийг
илрђђлсний нь дараа Дюпенээс Парисын цагдаагийн газрынхан онцгой ђед туслалцаа хђсдэг
болжээ. Энэ удаад Мари Роже нэрт залуухан бђсгђйн амийг бђрэлгэсэн хэрэг гарсан байв.

Царайлаг бђсгђй Мари гоо сайхны барааны мухлагт ажилладаг байлаа. Гэтэл долоо хоногоор ор
сураггђй алга болчихож. Гурван жилийн ємнє нэгэнтээ ийн алга болсон бєгєєд ээж нь бараг л
галзуурахаа шахжээ. Гэвч Мари буцаж ирээд (тэгэхдээ нэлээд гунигтай байж), тосгонд садангийнхаа
эмэгтэйнд эочилсон гэж тайлбарласан байна.

Энэ удаад Мари авга эгчийнх рђђгээ явсан бєгєєд орой нь тђђний сђйт хархђђ тосч авах байж. Мари
авга эгчийндээ ерєєсєє очоогђй нь тодорхой болмогц, бђгд эрж эхэлсэн бєгєєд дєрєв хоногийн
дараа л Сена мєрнєєс олжээ. Бђсгђйг хєх няц болтол нђдсэн байх агаад эмнэлгийн шинжилгээгээр
онц хэрцгийгээр хђчирхийлсэн болох нь тогтоогдов. Хохирогчийн банзлын доод хэсгэзс урж авсан
бєсєєр хоолойг нь далайчдын зангилаагаар боосон аж.

Сонин хэвлэлээр эсрэг тэсрэг цуурхлууд хэвлэгдэв. Нэг нь олдсон цогцос ерєєсєє Марийнх биш гэж
бичиж, нєгєє нь уг аллагад бђлэг дээрэмчин оролцсон гэх жишээтэй. Энэ зуур шинэ гэрч, баримт
болчихлоор ул мєр оддов. Буурчийн газрын эзэгтэй Делюк хатагтай яг тэр єдєр гадаад байдлаараа
Маритай тєстэй бђсгђй тэднийд ирсэн, наранд борлосон царайтай залуу эр тђђнтэй цуг явсан гэж
мэдђђлжээ. Тэнд нэлээд байзнаад залуу хос ойн зђгт явцгаасан гэнэ. ёдэш нь Делюк хатагтай
эмэгтэй хђн Хашгирахыг сонссон аж. Цогцост ђлдсэн даашинзаар нь тэр хатагтай мєнєєх бђсгђйг
мєн гэж таньсан байна. Хэд дараа Делюк хатагтай ойгоос хђзђђний ороолт, «Мари гэсэн хатгамал
бђхий алчуур олжээ.

ѓгђђлэгч уг хэрэгтэй холбогдолтой бђх мэдээллийг Дюпены хђсэлтээр цуглуулж єгєєд, найзынхаа
таамгийг сонсов. Хэргийн гол ээдрээ нь хэтэрхий энгийндээ байна гэж Дюпен ђзжээ:
«Цагдаагийнхан олон зђйлийг хайхарсангђй. Жишээ нь Маритай хамт буурчийн газар орж ирсэн
бор царайтай залуугийн тухай, бђсгђйн ємнєх болоод энэ удаагийн алга болсонд ямар нэгэн уялдаа
холбоо бий эсэх талаар хэн ч сураг ажиг тавьсангђй. Анхны удаа оргохдоо бђсгђй болзоот эртэйгээ
муудалцчихаад л буцаж ирсэн байж болно шђђ дээ. Хоѐр дахиа оргоно гэдэг бол зальхай эр ахиад л
тђђний толгойг эргђђлсэн хэрэг. Гэтэл энэ хоѐрын дунд яагаад тийм урт удаан хугацааны завсарлага
болдог билээ? ёнэндээ бол, бђсгђйн хоѐр удаа гэнэтхэн алга болсны хооронд єнгєрсєнн тэр урт
єдрђђд бол алсын чиглэлийн хєлєг онгоцны хувьд ганцхан л аялалын хугацаа шђђ дээ.

Марийн алагдсан газар бол голын тохойн бяцхан ой. Хохирогчийн эд юмс хэтэрхий ил тод
цацагдсан гэдгийг ч цагдаагийнхан мэдээлсэн. Тийм хєл ихтэй газар тэдгээр зђйлс хэний ч
анхаарлыг таталгђй тийм олон хонох уу даа? Тэгэхээр бур сђђлд авчирч хаяж гэсэн сэтгэгдэл тєрєєд
байна.
Аллага болсны маргааш, цогцос хараахан олдоогђй байхад Сенаг уруудан хєвж ирсэн сэлђђргђй
завинд бас хэн ч анхаарал хандуулсангђй. Сэлђђргђйг ђзвэл, зогсоолоос тђђнийг хэн нэгэн хђн
нууцаар хулгайлсан биз. Хђђхнийг живђђлэхийн тулд биед нь уясан чулуу ђгђйгээс цогцос хєвж гарч
ирснийг ђзвэл, бђсгђйг ус руу тђлхэх ђед завин дээр нь ямар нэг хђнд юм байгаагђй гэсэн ђг. Энэ бол
алуурчны алдаа л даа. Алуурчин, хохирогч хоѐрын хооронд яг юу болсныг цэгнэхэд хэцђђ. Гэхдээ
Мари яавч хялбархан олз байсангђй. Тиймээс тэр эр єєдгђй санаагаа эцэст нь хђргэхийн тулд хђч
хэрэглэсэн байна»

Дюпены цуглуулсан баримтуудыг цагдаа нар хэрхэн ашигласан тухайд зохиолч юу ч бичсэнгђй.
Харин зохиолын тєгсгєлд алуурчин тєдхєн баривчлагдсан, бђх зђйл найзынх нь хэлсэн ѐсоор
болсон байсныг єгђђлдэг.

Херман Мелвилл

1819-1891

Америкийн зохиолч Х.Мелвиллийн 1840-1850-иад оны заагаар бичсон «Цагаан халим Моби Дик»
роман XIX зууны утга зохиолд онцгой ђйл явдал болсон юм. Энэ бол халим агнуурын аяллын тухай
зђгээр нэг адал явдлын урт ђлгэр биш, маш олон тєрєл хэлбзрийг нэгэн дор нэгтгэн єгђђлсэн утга
зохиолын цоо шинэ эрэлхийлэл билээ. Халимны талаархи нэг ѐсны нэвтэрхий толь ч гэж дђгнэгддэг,
асар гђнэгий драмуудыг агуулсан эмгэнэлт туульс ч гэж яригддаг энэ агуу их туурвил эцсийн дђндээ
хђний оршихуйг экзистенциалист маягаар харуулдаг орчин ђеийн домог зђйн утга зохиолын ђндэс
болжээ.

«Цагаан халим Моби Дик» хэмээх 135 бђлэг, хэдэн арван баатар бђхий эл нђсэр романы гол
баатруудын нэрнээс эхлээд ђйл явдал бђр нь цаанаа бэлэгдлийн гђнзгий утгатай. Тэр бђх уйгагђй
анрийн дђрслэл халим агнуурын «Пекод» хєлгийн ахмад єрєєсєн хєлт Ахав, ђхэшгђй домогт цагаан
халим Моби Дик хоѐрын тэмцлийг олон талтайгаар тайлбарлах орон зайг бђрдђђлдэг. Халимны
ясаар хийсэн хиймэл хєлтэй ахмад єєрийг нь зэрэмдэглэсэн аварга цагаан халимыг агнаж єшєєгєє
авахаар улайрч, «Пекод» хєлєг сђйрч байгаа нь байгалийн сђр хђчийг сєрсєн хђний тэмцэл эцэстээ
хђн тєрєлхтєнд л гай зовлон авчирдгийн бэлгэдэлт єгђђлэмж болж байна.

Уг романаар хийсэн Холливудын хэд хэдэн кино бий.

Цагаан халим Моби Дик

роман 1851

Измаил гэгч америк залуу эх газраас залхсан хийгээд мєнгєний гачаалд орсны учир, халим
агнуурын аянд оролцохоор шийдээд Нантакетад ирнэ. Нантакет бол Америкийн халим агнуурын
хамгийн нэртэй боомт байжээ. Роман дахь бэлгэдлийн утга Измаилын нэрээс л эхэлж байгааг та
анзаарав уу? Библийн сударт Авраамын хуу Измаилын тухай: «Хђмђђсийн дунд тэр эмнэг илжиг
шиг л байна, тђђний гар бђгдэд хђрч, бђгдийн гар тђђнд хђрч байх болно» гэж бичсэн байдаг.

Измаил Нантакетын зђсэн зђйлийн хђн хєлхсєн бохир гудамжин дахь буудалд зэрлэг омгийн нэгэн
эртэй танилцана. Тэр нь халимны анд гаршсан, жад шидэгч Квикег гэгч аж. Тэд дотносон нєхєрлєж
хамтдаа аяны замд гарахаар болдог.
Гурван жилийн хугацаагаар дэлхийг тойрон аялах гэж байсан «Пекод» хєлєгт тэд хєлсний
ажилчнаар орно. Тус хєлгийн ахмад Ахав (мєн л библийн сударт гардаг, зєнч мэргэдийг мєрдєн
мєшгигч Израилын харгис хааны нэр) ђђний ємнє халимтай тулах ђедээ єрєєсєн хєлєє тасдуулж,
тэр явдлаас хойш хачин этгээд ааштай, дђнсгэр зожиг нэгэн болсон тухай Измаил хєлгийн
багийнхнаас сонсоно. Зогсоол дээр нэгэн ђл таних хђн тђђнд «Пекод» хєлгийн багийнхан энэ
аяллынхаа эцэст бђгд ђхэж ђрэгдэх тавилантай гэж сануулахад Измаил сайхь эрийг солиотой, эсвэл
бусдыг хуурч хэдэн зоос салгадаг луйварчин гэж ђзнэ. Мєн аянд гарахынурьд шєнє хєлєг єєд
сђђдэр мэт хђмђђс бєртєлзєн авирахыг ђзэхдээ єєрийгєє хий юм харлаа гэж боддог

Нантакетаас хєдлєєд нэлээд хэд хоносны дараа ахмад Ахав бђхээгнээсээ сая л нэг гарч ирнэ.
Измаил тђђний эмгэг євчниЙ шинж бђхий дђнсгэр царайг хараад цочих шиг болжээ. Ахмад єрєєсєн
євдєгнєєсєє доош тайруулсан хиймэл хєлтэй аж. Хиймэл хєлийг нь махчин халимын эрђђний ясаар
урлажээ. Тэрээр шургийн орой дээр байрласан харуулуудад цагаан халимны барааг алдалгђй
харахыг чанд тушаана. Ер нь тэр тун ойлгомжгђй зан авир гаргах бєгєєд туслахууд нь ч заримдаа
ахмадынхаа юу сэдээд буйг ойлгож яддаг байна.

Анх удаа далайд аялж яваа Измаил хєлєг онгоцны ажлуудыг ихэд сонирхоно. Уг романы туршид
халим агнуурын дђрэм журам, ангийн зэвсэг багаж, цаашлаад халимны тєрєл зђйл тус бђрийн тухай
маш дэлгэрэнгђй єгђђлдэг. Халимны хамраас цацрах усан оргилуур, сђђлний хэлбэрийн тухай гэхэд
л хэд хэдэн бђлэг бий. Тэр ч байтугай, хђрлээр цутгасан, чулуугаар урласан халимны тухай, халим
хэлбэрт одны ордын талаар ч орхилгђй єгђђлсэн байдаг.

Нэг удаа Ахавыи тушаалаар «Пекод»-ын баг бђрэлдэхђђн цуглав. Ахмад шурагт том алтан зоос
хадаж тогтоогоод, «Далайчдын Моби Дик хэмээн нэрлэдэг аварга том цагаан халимыг хамгийн
тђрђђнд олж харсан хђнийг энэ зоосоор шагнана» хэмээн зарлажээ. Энэ махчин халимыг бђгд
андахгђй аж. Цасан цагаан єнгє, ер бусын том бие, догшин араншингаараа зартай энэ халимны
биед олон тооны жад зоолттой явдаг бєгєєд хђнтэй нђђр тулсан тулалдаан бђртээ ялсаар иржээ.

Цагаан халиманд ширвэгдсэн анчид тђђнтэй ђзэлцэхээс айдаг болсон байлаа. Чухамдаа Моби Дик
руу л нэхђђлийн завиараа дєхєж очоод Ахав аварга халим руу гартаа ганц том балиустай дайрч
єрєєсєн холоо тасар татуулсан хэрэг. Ахав: «Хђмђђс ээ, манай аяллын зорилго бол Моби Дик!
Цагаан халимыг бид тэнгис далай бђхнийг туулан хєєх болно. Тђђний оргилуураар хар цус
олгойдож, далайн мандалд аварга цагаан бие хєсєр хєвєхийг ђзэхээс нааш бид харихгђй!» гэж
мэдэгдэнэ.

Ахмадын нэгдђгээр туслах Старбек «Сэтгэн бодох чадваргђй, сохор зєнгєєрєє л хђмђђст гай
учруулсан амьтнаас єшєє авах гэж улайрна гэдэг мунхаг бєгєєд бурхан 'тэнгэрт тэрсэлсэн явдал»
гэж ахмадынхаа ђгийг эсэргђђцэх боловч Ахав бодлоосоо ђл няцна. Ингэсээр цэргђђд ч ахмадынхаа
нєлєєгєєр аймшигт Цагаан халимыг ђзэн ядаж эхэлнэ. Гурван гол жадчин гарпун жадныхаа
ђзђђрийг дарсаар мялааж, цагаан халимын ђхлийн тєлєє ууцгаана. Дагалдан суралцагч бяцхан негр
хђђ Пип л энэ хђмђђсийг аварч єршєєхийг Бурхан тэнгэрээс гуйн залбирдаг.

«Пекод» хєлєг анхны сђрэг халимтай учрах ђед усан цэргђђдийн дунд бараан царайтай ђл таних
таван эр гэнэт гарч ирдэг.
Эд бол Ахавын єєрийнх нь нэхђђлийн баг бєгєєд ємнєд Азийн арлуудын нэгнэзс гаралтай анчид
аж. Онгоцны эзэд гаднын хђмђђсийг хєлєг дээр гаргадаггуй тул Ахав тэдиийг сэм суулгаж, єєрийн
бђхээгт єдий болтол нуусан ньтэр. Азынхныг Федалла гэгч зэвђђн эр толгойлох бєлгєє.

Моби Дикийг хайх зуураа Ахав зам зуур таарах олз омгоос ч татгалзсангђй. хєлєг онгоц Сайн
Итгэлтийн хошууг ороож Энэтхэгийн далай руу орох ђед хамаг торх сав нь ангийн олзоор дђђрчээ.
Ахмад бусад онгоцтой тааралдах бђртээ нэн тђрђђнд цагаан халим харагдсан эсэхийг л асууж
сураглана. Харин ийм асуултын хариуд «Пекод»-ынхон ђргэлж Моби Дик хэн нэгнийг нєгєє ертєнц
руу илгээсэн тухай л сонсдог байлаа. Далайд ч тэдний цаашдын хувь заяаны тухай ѐрын зђйл
сонсогдоно. Тахалд нэрвэгдсэн хєлєг онгоцны ухаан солиорсон нэгэн усан цэрэг «Моби Дик бол
Бурхны эрх сђр, Бурхныг хилэгнђђлэх юм бол сайнаа ђзэхгђй шђђ»> гэж тэдэнд анхааруулдаг.
«Пекод» ийн явсаар, Моби Дикийг агнах гэж оролдоод ахмад нь єрєєсєн гараа тасдуулсан английн
халим агнуурын хєлєгтэй тааралдана. Ахав єєртэй нь адилхан хувь заяатай сайхь

ахмадтай ярилцав. Англи эр цагаан халимаас єшєє авах ямар ч бодолгђй байх бєгєєд Моби
Дикийн явсан зђгийг зааж єгдєг.

Старбек ахин ахмадаа хориглох гэж оролдоод, аанай л ђр дђнгђй

єнгєрнє. Ахавын захиалгаар хєлгийн дархан онцгой сайн гангаар жад хийжээ. Ингээд «Пекод»
Номхон далайд орлоо.

Измаилын анд жадчин Свикег чийг бамаар євчлєнгђђтээ мужаанд авс захиалан, єєрийг нь далайд
хєвђђлэн оршуулахыг гэрээслэнэ. Гэвч тэрээр гэнэт илааршсан тул, бэлэн болсон авсыг аврах
хєвђђр болгон ашиглахаар шийдэцгээнэ. «Пекод»-ын хошуун дээр бэхлээтэй эл хачин аврах
хєвђђрийг ђзээд замд тааралдсан бусад онгоцныхон гайхацгаах аж. .

Халимын ангуучид Моби Диктэй учрах цаг болсныг бђгд мэдэрнэ. Цагаан халимд зориулсан жадыг
ширээж байсан тэр шєнє Ахав хєлгийг гарцаагђй сђйрэл руу жолоодои явааг мэдэрсэн Старбек буу
барин ахмадын єрєєний ђђдэнд очно. Гэвч єрєєсєн хєлт єшєє авагчийг хєнєєчихєж арай л
зђрхэлсэнгђй бђхнийг хувь заяанд нь даатгаад орхино. Хар шуурга нємєрч хєлєг зђг чигээ алдав.
Харуулын усан цэрэг шургийн оройгоос хийсч далай руу уналаа. Яг энэ ђед Моби Дикийг ємнєхєн
хєєж явсан «Рахиль» хэмээх хєлєгтэй «Пекод» таарна.

Рахиллийн ахмад єєрийнх нь арван хоѐр настай хђђг тээгээд сураггђй болсон завийг хайлцаач
хэмээн Ахаваас гуйдаг. Ахав эрс татгалзана. Тэгээд єєрєє шураг єєд авирч, цагаан халимыг
харуулдана. Тэнгисийн харцага тђђний бђрх малгайг далавчаараа цохин далайд унагав. Ахиад нэг
хєлєгтэй тааралдахад уг онгоцныхон цагаан халиманд гуядуулсан нєхдєє оршуулж байв. Алтан
зоос эзэндээ ђнэнч ажээ. Яг ахмадын нђдэн дээр аварга том цагаан сэрвээ уснаас цухуйдаг юм.
Гурван єдєр халимтай хєєцєлдєх бєгєєд, агнуурын завь Моби Дикт гурвантаа дєхєж очно. Гурав
дахь удаад аварга халим Ахавын завийг хоѐр хувааж хаяад, живэх шахсан ахмад руу нєгєє хоѐр
завийг очуулалгђй хєшилдєн хаадаг. «Пекод» хєлєг єєрєє халимыг шахаж байж, Ахавыг аварсан
байна. Харанхуй ч болж, цагаан халимын бараа тасарлаа. Агнуурын хєлєг шєнєжин хайсаар, ђђр
цайх ђед л бусад халимныхтай харьцуулшгђй єндєрт цацрах Моби Дикийн оргилуурыг олж ђзнэ.
Гэвч бие руу нь шунган орсон жаднуудыг ч ђл тоон, хоѐр завийг хооронд нь мєргєлдђђлж орхиод,
Ахавын завийг ѐроолоос нь мєргєнн хємєрч хаячихаад Моби Дик цааш одно. Халимын
довтолгоонд єртєгсдийг аврах ђед Федалла ор сураггђй болсон байв. Тэр цагаан халимтай
тулгарахаас ємнєхєн єєрийнхєє болоод Ахавын ђхлийг зєгнєж хэлсэн нь ийи ѐсоор болж эхэлсэнд
ахмад хулчийх боловч, «Бурхан бђхнийг урьдаас шийдчихсэн байгаа» хэмээн бусдыгаа
зоригжуулна. Федалла: «Чамд авс ч, шарилын тавиур ч хэрэггђй. Гэхдээ чи ђхэхээсээ ємнє хђђр
тавьсан хоѐр тавцанг харах болно. Нэг нь хђний гараар бђтээгђй бєгєєд нєгєє нь Америкт ургасан
модоор хийгдсэн тавиур байх болно. Чамайг тэгээд далайн хєєс залгина» гэсэн юмсанж, Гурав дахь
єдєр тэнгисийн харцага хєлгийн дарцгийг шђђрч одох бєгєєд бђтэн ђлдсэн ахмадын завинд Измаил
сэлђђрчнээр сууна. Моби Дик уснаас цухуйн эргэхэд аварга халимыг ороосон 6угуйлдаа
орооцолдон хђлэгдсэн Федаллагийн эрэмдэглэгдсэн Цогцос ђзэгджээ. Ахавын харах учиртай
хђђрийн тавцангуудын нэг тэр. Моби Дик Ахавтай тулалдахаас зайлсхийх боловч, агнуурын завь ер
хоцорсонгђй. Тэгмэгц єєрийг нь мєшгин хєєх хђч хаана байгааг ухаарсан халим «Пекод» руу огцом
эргэн дайрч

огцом мєргєнє. Агнуурын хєлєг аажмаар живж эхлэхэд л нђдний нь ємнє хоѐр дахь оршуулга болж
байгааг Ахав ойлгов. Одоо ямар ч авралгђй болжээ. Ахмад сђђлчийн жадат сумаа халим руу
шидлээ. Шархдаж улангассан халимны хђрхрэлтээс сахарсан хєєс Ахавыг хаман авлаа. Пекодын
байсан тэр хавьд болсон эрчилсэн усан юђлђђр руу агнуурын завь бђхийл сэлђђрчдийн хамт
сорогдон оржээ. Шургийн орой дээрх харуулын цэрэг хамгийн сђђлдд гараа єргєж ђзэгдсэн бєгєєд
живэх зуураа хєлгийн далбааг засах аж. Ингээд усан дээр юу ч ђгђй боллоо.

Эрчилсэн усан юђлђђр Измаилыг ч бас доош соров. Живж явах зуур гэнэт єєдєєс нь нэгэн цагт
Квикегт зориулан хийсэн авс хєєрєн иржээ. Тэр л авсыг тэвэрч дээр нь хэвтсэн Измаил аварга
загаснуудад мєлжђђлчихэлгђй бђтэн хоног задгай далайд хєвж явж, єєр нэгэн хєлєг онгоцтой
таарчээ. Тэр бол далайд сураггђй бологсдоо хайж явсан уйгагђй «Рахиль» байсан бєгєєд мєнєєх
хєлєг єєрийнхєє хђђхдђђдийг олсонгђй, харин єєр нэгэн єнчин амьтны амийг л аварсан хэрэг.

Измаил л ганцаараа ийн амь гарсан нь, лав, энэ бђхнийг яриулахын тулд гаргасан Бурханы шийдвэр
биз ээ.

Оскар Уайльд

1854-1900

Английн утга зохиолд ђнэлж баршгђй хувь нэмэр оруулсан суут ирландчуудын анхных нь Оскар
Уайльд байлаа. Тђђний яруу найраг, жђжгийн зохиолууд ихэд алдартай ч, урлагийн мєн чанарын
талаар євєрмєц асуудал дэвшђђлсэн «Дориан Грейн хєрєг» роман нь нэн онцгойд тооцогдоно.

Зохиогч романыхаа оршилд: «Уран бђтээлч гэдэг бол гоо сайхныг бђтээгч... Ёс суртахуунлиг ч гэх
юм уу, ѐс суртахуунгђй ном гэж байдаггђй. Харин сайн бичигдсэн, эсвэл муу ном л гэж бий... Уран
бђтээлч хђн бол номлогч биш... Урлагийн мєн чанар шагайсан хђнийг тусгаж байдаг толь мэт шинж
чанарт нь байдаг болохоос, урлаг єєрєє амьдралын хуулбар биш юм...» гэж бичсэн байдаг нь
Уайльдын гоо зђйн онолын ђндэс юм. Гэхдээ мєнхђђ зохиолд эдгээр санаа тийм ч цэгцтэй тусаагђйг
хэлэх хэрэгтэй.

«Дориан Грейн хєрєг» бол яаж ч тайлбарлаж болохуйц зохиол. Олон ч янзаар задласан байдаг.
Гэхдээ зохиогчийн дэвшђђлсэн гол санаа тодорхой. «Амьдралын тухай хамгийн бодитой ђнэнийг
гагцхуу урлаг л єгђђлж чадна. Амьдрал зуурдынх, Урлаг бол мєнхийн гоо сайхан юм. Гэхдээ хун
амьдралаа урлагийн бђтээлтэй адилхан болгохыг чармайх юм бол, сэтгэл зђрхний оролцоогђй энэ
чармайлт нь сђйрэлд л хєтєлнє» гэсэн чухал санаа эл романд зангилагдаж байна.

Владимир Набоков

1899-1977

Барууныхны хэлийг хугалчих шахсан хэцЮЮ нэртэй орос зохиолчийн англиар бичсэн «Лолита»
хэмээх роман 1955 онд Парист хэвлэгдэн гарсны дараа уг номыг тойрсон хэрђђл 1960-аад он хуртэл
ђргэлжилжээ. Хойт эцэг нь насанд хђрээгђй дагавар охиндоо янаг тачаангуй дурлаж байгаа явдлыг
ђзђђлсэн уг зохиолыг Г. Грин «хамгийн агуу» гэж, Д.Гордон «хамгийн балиар» гэж дђгнэж байлаа.
Энэ бђхний эцэст хэний ч танил бус Оросын цагаач дэлхий даяар алдар нь тђгсэн, маш баян (Зєвхєн
уг зохиолоор кино хийх эрхийг нэгэн компани 150 мянган доллараар худалдан авч байсан нь 1962
оны ханшаар бол асар их мєнгє) зохиолч болсон юм.

XX зууны хамгийн дуулиантай романы нэг «Лолита»-г туурвисан нь Владимир Владимирович


Набоковын хувьд санамсаргђй тохиолдол байгаагђйг бас дахин харуулсан, тодорхой хђрээнд
тђђнээс ч дутуугуй шуугиан тарьсан єєр нэг зохиол бол "Ада" («Ада, буюу Гал халуун хђсэл. Гэр
бђлийн тђђх»).

Набоковын зохиолуудыг Оросын, Америкийн гэж хоѐр хуваан ђечилдэг бєгєєд манайхны нэлээд
мэддэг «Машенька», "Авьяас", «Гавьяа» зэрэ громанууд орос євд нь хамрагддаг. Англи хэл дэзр
бичигдсэн «америк» зохиолуудад «Себастьян Найтын 6одит амьдрал», «Bend sinister», «Пнин» зэрэг
(мєн энд єгђђлэх "Ада", «Лолита») багтана.

ЛОЛИТА

роман 1955

«Лолита»-гаар хийсэн дуурь, мюзиклууд чамгђй амжилт олсон бєгєєд хоѐр ч янзын кино байдаг.
1997 онд Холливудад хийсэн Лайны киног бид нэлээд сайн мэднэ. Жереми Аяронсын дэлгэцнээ
бђтээсэн хамгийн шилдэг дђрийн нэгийг тэндээс харж болох бєгєєд Лолитад мат авьяаслаг, маш
зоримог тоглосон Суэйн охин тухайн ђедээ хамгийн «секси» (дур булаам) охидын жагсаалтыг
тэргђђлж байлаа. Гэхдээ аль ч хувилбар нь Набоковын романы уран сайхны тђвшинд хђрдэггђй.

1954 онд бичигдэж дууссан ч АНУ-д хэвлэхээс татгалзсан тул, Францад анх хэвлэгдсэн уг роман
дэлхий даяар шуугиан тарьсаныхаа дараа 1958 онд л Америкт ном болж гарчээ. Зохиогчийн ихэнх
бђтээлийг хђђ Дмитрий нь орос хэл руу хєрвђђлсэн байдаг бол, "Лолита"-г Набоков єєрєє 1965 онд
тєрєлх хэлнээ буулган бичсэн аж. Тухайн ђеийн ЗХУ-д нууцаар тарж байсан бєгєєд Испани,
Австрали, ємнєд Африк зэрэг олон оронд хориотой ном байлаа.

Эдгар Гумберт Гумберт бол гучин долоон настай, францын утга зохиолын багш хђн. Тэрээр есєєс
арван дєрвєн насны охидод гђн дуртай нэгэн. Бђр хђђхэд байхдаа нас тогтсон эмэгтэйчђђдээс
жигшчихсэн нь ђђнд нєлєєлсєн ч байж мэднэ. Уг роман Гумберт Гумберт бђхий л єнгєрсєн явдлыг
1947 онд, шоронд дурсаж буй маягаар бичигджээ. ёђнээс арван жилийн ємнє тэр Парист сууж
байсан бєгєєд эхнэр нь Оросын цагаач хурандааг дагаад тђђнээс зугтчихжээ. Ингээд Америкт ирсэн
аж. Шарлотта Гейз хэмзэх хатагтайнд Гумберт байр хєлслєн суух бєгєєд тэдний арван хоѐр настай
охин Долоресыг харангуутаа л дурлачихдаг. Охиныг тэр Ло, Лолита гэж нэрлэнэ.
Охинд тэмђђлэх сэтгэлийнхэз хамаг нууцьг тэр єдрийн тэмдэглэлдээ биччихэж Харин Шарлотта
Гейз байр хєлслєгдєє дурлачих бєгєєд энэ тухайгаа Гумберт Гумбертэд зурвас бичиж, хэрэв тэр
сэтгэлийг нь хуваалцаж чадахгђй бол хєлсєлж буй єрєєгєє даруйхан сулалж єгєхийг шаарджээ.
Гумберт Лолитатай ойр байхын тулд эхтэй нь гэрлэнэ. Гэтэл хуримын дараа шинэхэн амрагтайгаа
дураараа цэнгэхийн тулд Шарлотта охиноо Бердслей дэх дотуур байртай сургуульд єгєхєєр
шийдсэнийг Гумберт олж мэднэ. Тэр ђед дагавар охин нь зусланд явчихсан байв. Гумберт нууранд
сэлэх ђеэр эхнэрээ живђђлж алахыг оролдох боловч, тэднийг хєрш нь ажиглаж байсан тул
чадсангђй.

Дараа нь хатагтай Гумберт нєхрийнхєє тэмдэглэлийг ђзээд, бђх учрыг ойлгоно. Уйлсан
хилэгнэсэндээ ухаан самуурсан эмэгтэй зам хєндлєн гђйгээд машин доогуур орчихжээ.

Эхнэрээ оршуулсныхаа дараа Гумберт Лолитагийн араас явав. Тђђнд хэд хэдэн хувцас авч, мєн
нойрсуулагч эм хангалттай хэмжээгээр бэлтгээд, охинд:

-Ээж чинь эмнэлэгт хђнд байгаа гэж хэлнэ. Ийнхђђ охиныг зуслангаас нь аваад хєдєєгийн жижигхэн
хотууд, хямдхан зочид буудлуудаар авч явахаар шийдсэн байлаа. Эхний шєнє охинд нойрны эм єгч,
эзэмдэхээр тєлєвлєжээ. Харин эм огтхон ч ђйлчилсэнгђй. Гумберт Лолитад гар хђрч чадахгђй,
шєнєжин шаналж тарчилжээ. Харин охин єглєє нь сэрђђтээ хойт эцгийнхээ дур хђслийг хангав.
Лолита онгон байсангђйд Гумберт маш их балмагдав. Тэгэхнээ охин хэдхэн хоногийн ємнє энэ
ажлыг зуслангийн даргын хђђтэй хийгээд ђзчихсэн байж.

Нэгэнт бђх юм цаашид хэрхэн ђргэлжлэх нь тодорхой болсон тул, Гумберт охинд эхийнх ђь ђхсэн
тухай дуулгана. Ингээд, 1947 оны наймдугаар сараас эхлэн АНУ-ын нутаг дэвсгэрээр хєндлєн гулд
аялж, дэн буудал, хєлсний байруудаар хоног тєєрђђлэх болов. Гумберт охиныг цагдаад
хандуулахгђйн тулд элдэв амттанаар аргадаж, зарим ђед сђрдђђлнэ. Бђх зђйл хђслийнх нь дагуу
єрнєж байсан ч, Гумберт бђр зовж тарчилж гђйцэв. Тэрээр Мексикт нуугдаж бђгэхийн оронд буцаад
л Америкийи нутгийг хєндлєн туулж, охиныг ээжийнх нь оруулах гэж байсан Бердслейн гимназид
єгєхєєр шийддэг.

1949 оны шинэ жилээр Лолита арван дєрєв хђрчээ. Тэрээр сэтгэл татам бяцхан гђнж байхаа больж,
ђг хэл нь гђйцэгдэхгђй садар охин болж хувирав. Тэрээр энгэр зєрђђлснийхээ тєлєє мєнгє нэхдэг
болж, авсан мєнгєє нуудаг болжээ. Гимназид ороод Лолита театрт шимтэх бол нэгэн жђжигт
сургуулилж байхдаа зохиогчид нь дурлана. Куильти хэмээгч тэр зохиолч нэлээн нэртэй, бас тун ч
царайлаг эр байжээ. Ямар нэгэн таагђй явдал болох вий гэсэндээ, Гумберт жђжгийн нээлт болохоос
ємнєхєн Бердслейгээс Лолитаг аваад явдаг. Тэр зун Америк орноор хэрсэн адал явдалт аяллынх нь
сђђлч болжээ. Охин Гумбертыг араар нь тавиад буй мэт санагдах болсонд Гумберт Лолитаг
єрєєндєє ганцааранг нь ђлдээхээс айж шургуулганд хадгалдаг гар буугаа байнга шалгаж ђзнэ. Нэг
удаа бђр тэдний араас интоорын єнгєт кадиллак дагахыг анзаарна. Хэн нэг нь тэднийг
мєрдђђлэхээр хђн хєлслєв ђђ? Бас нэг удаа Лолита ђл таних халзан эртэй тђргэн зуур ђг солиод
авчээ. Учрыг лавлахад, охин юу ч дуугарсангђй. Тђђнээс гадна тэдний дайрч гарсан хотуудад ямар
нэгэн Куильти, Дамор-Блок гэх зэрэг зохиолчдын жђжиг тавигдаж байхыг яана! Мєрдєн дагагч нь
байсхийгээд л машинаа солих бєгєєд мєнєєх интоорын єнгєт кадиллакт голдуухан жђжигчид
явцгаана. Лолита Гумбертыг мэхэлж, шинэ нууц амрагийнхаа хуйвалдагчидтай нийлж толгойг нь
эргђђлэн, ђйлийг нь ђзнэ.
Нэгэн хотод Лолита маш хђчтэй халуурч эмнэлэгт хђргэгджээ. Хоѐр жилийи туршид Гумберт анх
удаа нялх амрагаасаа хагацаж буй хэрэг. Дараа нь тэр єєрєє ч євчилж халуурсан байна.
Эдгэрмэгцээ Лолитаг авахаар эмнэлэгт очвол, дєнгєж ирэхийн нь ємнєхєн охин авга ахынхаа хамт
явсан гэсэн хариуг сонсдогГумберт Лолитаг гурван жил гаруй хайжээ. Анхандаа аялж ирсэн замаа
буцаж хєєсєєр, удаан хугацааны дараа Бердслей хђрэв. Тэгээд євєлжин сувилалд эмчлђђлжээ.
Тђђнийг галзуугийн эмнэлэгт хорихын даваан дээр гучин настай, гэнэн тэнэг бђсгђй Рита гэгч аминд
нь орсон байна. Дараа нь тэр Кантрипын их сургуульд, улмаар Ныо-Йоркт багшлах болов. 1952
оны намар Лолитагаас захидал авчээ. Лолита нєхєрт гарсан бєгєєд, жирэмсэн, мєнгєний их
гачаалд орчихоод байгаа гэнэ. Нєхєр нь Аляскт очиж ажиллахаар шийдсэн тул явахын тулд єр
ширээ дарах ѐстой болж л дээ.

Гумберт дугтуй дээрх тамгаар хаягийг нь тогтоож, гар буугаа аваад шууд л замд гардаг. Лолита
бєглђђ мужийн нэгэн тосгоны зах дахь овоохойд байх бєгєєд дайнд бэртээд бараг л таг
дђлийрчихсэн тахир татуу хђнтэй гэрлэсэн аж. Сая л Гумберт дурлалт охиныг нь булаасан хђний
нэрийг тодруулж чадлаа. Нэр алдартай жђжгийн зохиолч, єсвєр насны охидод учиргђй дуртай Клэр
Куильти л Лолитаг тђђнээс тєєрђђлсэн байж. ѓдий олон жил єнгєрсєн тул, Гумберт тђђний талаар
муу юм бодохоо больсон гэж Лолита тооцсон нь лавтай. Куильти охиныг хулгайлмагцаа намар
болмогц Холливудын жђжигчин болгоно гэж амлаад, эдлэн газартаа аваачсан байна. Гэвч тэнд нь
Лолитаг архидалт, хар тамxи, гаж зуршил, бђлэглэн завхайрдаг садар сзмуун явдлууд л хђлээж
байжээ. Олон эрд зэрэг эзэмдђђлэхээс татгалзсаныхаа тєлєє охин гудамжинд хєєгдєн гарчээ.
Ингээд маш хэцђђ зам туулж, элдвийн юм ђзсэний эцэст одоогийн нєхєртэйгєє учирсан гэнэ...

Гумберт Лолитаг нєхрєєсєє салаад, єєртэй нь хамт явахыг гуйвч, охин татгалзана. Охин тђђнд
хэзээ ч хайртай байгаагђй аж Гумберт Гумберт тђђнд талийгаач эхийнх нь байшинг зарсан мєнгє
болох дєрвєн мянган долларыг єгєєд, жђжгийн зохиолч Куйльтийн авд морддог.

Эхлээд тэр Лолитагийн ємнє нђглээ наманчлах гэх мэ тажлууд хийнэ. Бђхий л ємч хєрєнгєє
Лолитагийн нэр дээр болгочихоод, Куильтийн хаягийг олж авна. Эртиий єшєєт дайсан нь
Паркингтон дахь нэгэи шилтгээнд суудаг байв. Тэрээр яавч эрђђл хђнийх гэмээргђй яриаг жђжгийн
зохиолчтой єдєєж, гар буугаар алдаг оног буудан хєєдєг. Энэ хэсэг нь бараг л хошин гэмээр
бичигдсэн бєгєєд кинон дээр ч тун инээдтэй ђзђђлсэн байна билээ. Куильти зугтаад л, нэхэн хєєгч
нь буудаад л... Зохиолчийн зугаа наргиан хєєцєлдєгч зочид Гулбертийн ђгэнд ер ђнэмшихгђй, дээд
давхартаа талийгаач болчихсон хэвтээ гэрийн эзний архи дарсыг ууцгаана. Гумберт ч тэндээс гарч
явна.

Уг зохиолыг Гумберт Гумберт сэтгэц мэдрэлийн эмнэлэгт бичиж эхлэх бєгєєд яриад байгаа зђйлс нь
ђнэн болохыг мэдмэгцээ тђђнийг шилжђђлсэн шоронд дуусгадаг. Шђђх хурал болохоос ємнєхєн
тэрээр шоронгийн єрєєндєє зђрхнийшигдээсээр нас барна. Гумбертыг ђхснээс хойш, удсан ч ђгђй,
1952 оны зул сараар Лолита амьгђй охин тєрђђлчихээд нас баржээ.

Ада, буюу Гал халуун хђсэл:

роман 1969

«Ада» бол хђђрнэл зохиолын бђхий л тєрєл зђйлийг хамарсан нєр их далайцтай бђтээл юм. Лев
Толстойн романуудын бичлэг ч, Марсель Прустын цуврал мєчлєгђђд ч, Курт Воннегутын маягийн
уран зєгнєл ч эндээс мэдрэгдэнэ. Уг зохиолыг англи франц, орос хэлт уран зохиолын онцгой дархан
цаазат туурвил гэж дђгнэсэн нь бий. «Лолита»-гаас ялгарах гол онцлог бол энэ нь маш єндєр
тђвшинд бэлтгэгдсэн уншигчдад зориулагдсанд оршино.

Хэдийгээр «Ада» 1970-аад оны эхээр барууны номын ертєнцєд бэстсэллер болж байсан ч, XX зууны
хамгийн онцгой туурвилуудын нэгэнд зђй ѐсоор тоологддог ч, постмодерн чиглэлийн уг ном єнєє
хэр уншигддаггђй шинжээрээ «Улисс»>, «Алдагдсан цагийн эрэлд», «Дайн ба энх»-ийн дараа орж
байна. «Уншигддаггђй» хэмээх энэ ѐозгђй ђгийг бараг л магтаал гэж ойлгож болно. Набоков
єєрийгєє Жойс, Пруст, Толстойтой сєргєлдђђлэн тавьсны эцсийн ђр дђн энэ роман дээр илэрчээ
гэсэн ђг.

Зарим судлаачид уг зохиолыг бђр «орчуулагдашгђй» ч гэсэн байдаг. Романы ђйл явдал 1380 оны
Куликовын талын тулалдаан татаар-монголчуудын шалтаар тєгссєн нєхцєл байдлын улмаас ђђсч
буй болсон тђђхэнд байгаагђй улс оронд єрнєдєг, Монголчуудад бут цохигдсон оросууд Умард
Америк руу зугтан гарцгаах бєгєєд Амеорос оронд аж тєрдєг тэдний ђр удам XIX зууны дунд ђед
хђрч байгаатай бид танилцах болно. харин Орос орны суурин дээр Татаарын нууцлаг гђрэн оршин
тогтносон аж. Энэ бђх ђйл явдал дэлхий дээр биш, харин Антитерра хэмээх гариг дээр болдог.
Тђђнтэй яг ижилхэн нєхцєл байдал бђхий Гайхамшигт Терра хэмээх гариг бас бий боловч
Антитеррынхан ийм гариг бодитой оршдогт итгэдэггђй (зєвхєн галзуу солиотнууд л итгэдэг) аж.
Антитеррын газрын зураг дээрх Амеорос нь бидний ойлголтоор бол Америк, Орос хоѐрын
тодорхой хэсгђђдийг хамарсан маягтай байна. XIX зуун гэхэд Антитерра дээр телефон автомашин,
нисэх онгоц аль хэдийнэ бий болж, элдэв шоу зохиогдон, радио нэвтрђђлэг явагдаж, кино гарч,
,Пруст зэрэг зохиолчид тєрчихсєн байх аж. Манай дэлхийн XX зуунтай ђндсэндээ адилхан
нєхцєлтэй тул, зохиол бидэнд тун ойлгомжтой. Хамгийн гол нь, энэ бђхэн «хорвоо ертєнц бол угтаа
хђний ой ухаапд л ђлдсэн ђйл явдлууд юм» хэмээн ђздэг Ван Вин гэгчийн дурсамжийн хэлбэрээр
єгђђлэгдэнэ. Тэрээр 1957 онд наян долоон настай байхаасаа дурдатгалаа бичиж эхэлсэн бєгєєд 1967
онд дуусчээ. Ваны ой ухаан ђнэхээр хачирхалтай. Тэр зђђд амьдрал хоѐрыг хольж хутган, он цагийн
баримжаан дээр тєєрч, газарзђйн мэдлэг нь аль эрт дээр ђеийн ойлголтоор хэмжигдэнэ. Ваныг нас
барсны дараа гар бичмэлђђдийг нь Рональд Оринжер гэгч авч цэгцлэнэ. Тэрээр ойлгоход амаргђй
бичвэрђђдэд тайлбар, цохолт хийжээ. Номын эхэнд Виний гэр бђлийн угийн бичгийг мєчирлђђлэн
дурдсан агаад зохиогч «Энэ номонд нэрлэгдсзн хђмђђс цємєєрєє нас барсан» гэж тэмдэглэсэн
байдаг.

ТЭРГёёН ХЭСЭГ «Анна Каренина» роман эхэлдэг алдарт єгђђлбэрийн маягаар эхэлнэ:
«Жаргалтай гэр бђлђђд єєр єєрийнхєєрєє жаргалтай байдаг, харин зовлонтой айлууд ерєнхийдєє
адилхан». (Гэхдээ энд Л.Толстойнхоос арай єєр, урвуу эргэлт буйг та анзаарав уу? Набоков нэгэн
англи орчуулгад ийн буусан байдаг хэмээн дурдаад, энэ баримтыг зохиолдоо ашигтайгаар эшилсэн
нь тэр) ёнэхээр ч «Ада»-д єгђђлэгдэж буй гэр бђлийн аз жаргал нэлээд євєрмєц.

1844 онд генерал Дурмановынд ихэр охид Аква, Марина нар тєржээ. ёзэсгэлэн гоо Марина
жђжигчин болов. Гэхдээ тийм ч сайн жђжигчин байгаагђйг хэлэх хэрэгтэй. 1868 онд тэрээр Татьяна
Ларинад тоглодог бєгєєд жђжгийн чєлєєнд бђсгђйг Манхэттэний нэгэн банкны захирал, гучин
настай царайлаг залуу Демон Вин эргђђлдэнэ. Уг нь Маринагийн євєє, Демоны эмээ хоѐр тєрсєн ах
дђђс байжээ. Тэдний гал халуун дурлал Маринагийн хєнгємсєг урвалтаас болж тєгсєнє. Демон
арай царай муутай, бђтэлгђй дурлалаас болж сэтгэцийн гажигтай болсон Акватай гэрлэдэг. 1870
оны євєл эгч дуус Швейцарт нэгэн дор амаржицгаах бєгєєд Аква амьгђй хђђхэд тєрђђлжээ. Марина
бутач хђђ тєрђђлээд Ван (Иван) гэдэг нэр єгч, тђђнийгээ Демон, Аква хоѐрын хђђхэд хэмээн
бђртгђђлсэн байна. Жилийн дараа Марина Демоны ђеэл Дэн Винтэй гэрлэв. 1872 онд тэднийд Ада
(Аделаида) тєрсєн бєгєєд жинхэнэ эцэг нь Демон байжээ. 1876 онд Адагийн дђђ охин Люссет
(Люсинда) тєрєв. Харин Люссет нь Маринагийн авааль нєхрийн охин бололтой.

Гэр бђлийн энэ нарийн нууцыг Ада; Ван хоѐр 1884 онд Ардис эдлэнгийн дээврийн хонгилд хуучин
гэрэл зургууд ђзэж байгаад таамаглан мэднэ. ѓєрєєр хэлбэл тэд Марина, Демон хэмээх нэг эх
зцгийн хђђхдђђд болохоо мэддэг гэсэн ђг.

Золгђй Аквагийн бђхий л амьдрал эмнэлэгт єнгєрчээ. Тэрээр ђхсэнийхээ дараа Сайхан Терра дээр
очно хэмээн мєрєєднє. 1883 онд энхрий хайрт хђђ Ван, «хєєрхий» Демон, хоѐртоо зурвас бичиж
ђлдээгаэд эм ууж, амиа хорлодог...

Ингээд єнчирсен Ван 1884 онд Ардисд «наган эгч» Марина дээрээ айлчлан ирсэн хэрэг. Ардисынхан
оросын помещикууд шиг л аж тєрцгєєнє. Тэд орос, францаар ярьж, орой босч, маш тансаг
хооллоцгооно, Наснаасаа эрт боловсорсон Ада арван хоѐр насандаа шавьж, ургамлын талаар
гаргуун мздлэгтэй охин болжээ. Адагийн тєрсєн єдрєєр жижигхэн баяр зохиоход Ван ганц чаддаг
юмаа, гар дээрээ явж ђзђђлэв. Энэ бол хожим зохиол бичиж амьдрахын нь ѐгт зєгнєл байлаа. Харин
Ада эгээ л Наташа Ростова шиг орос бђжиг бђжиглэсэнтэй эгнэх хђн гарсангђй.

Мухлагийн бђсгђйд нэг доллар єгч байгаад энгэр зєрђђлээд ђзчихсэн уеэл нь тђђнд дотроо сэтгэл
татагдаад явааг эр эм хђмђђсийн хооронд яг юу болдгийг гђйцэд ухаараагђй Ада нэг хэсэгтээ
мэдэрсэнгђй, Эцсийн эцэст тђймэр гарсан нэгэн шєнє сониуч жаалууд номын сангийн буйдан дээр
анх тэр ажлыг хийнэ. Хожим нь, 1960 онд зун ерэн настай Ван наян наймтай Ада нар энэ тухай
дурсан ярилццаг.

Ардисын номын сан 14841 боть номтой ажээ. Адагийн унших номуудыг хатуу хянадаг байв. Жишээ
нь, тђђний есєн настайд ах дђђ хоѐрын дурлалын тухай єгђђлдэг Шатобрианы

«Ренэ»-г уншуулдаггђй байсан юм. Ван харин ямар ч номыг чєлєєтэй авдаг байлаа. Дурлалын
«тоглоом» хийгээд номын амтанд орсон жаалууд тєдхєн садар самуун зохиолуудаас залхаж, Рабле,
Казановад шимтэх болов. Энэ ђед дєнгєж найм хђрч байсан Люссет хожим нь Ванд дурладгийг
цухас боловч дурдах хэрэгтэй байх.

Намрын налгар єдєр Ван Ардисаас сургууль руугаа явна. Тђђнийг явахын ємнєхєн Ада
сургуулийнх нь нэгэн охин єєрт нь дурладаг тухай нууц хэлнэ. Хожим нь Демоны зєвлєснєєр Ван
тэрхђђ лесби охин Кордулатай танилцдаг.

1885 онд Ван Англи руу их сургуульд явна. Тэнд очоод хєзєр тоглож, эмсийн хђрээлэнгээр зугаалж
сурчээ. Гурван жилийн дараа тэр гар дээрээ явдаг ђзђђлбэрээрээ циркд амжилт олж, хажуугаар нь
«Солиорол хийгээд Мєнх амьдралын тухай» хэмээх философи-сэтгэл зђйн эсээ бичиж шагнал
хђртсэн байна. Дараа нь ахин Ардист ирнэ. Тэнд олон зђйл єєрчлєгджээ.

Ада биологич болж чадахгђйгээ ойлгоод, оросын жђжгийн зохиол сонирхох болжээ. Харин гэрийн
ђйлчлэгч франц эмэгтэй "хуучин цэцэрлэгт элдвийн хачин зђйлстэй учирдаг нууцлаг жаалуудын
тухай" роман зохиосон байх ньтэр. Маринагийн нууц амраг байсан найруулагч Вронский «ѓєдгђй
хђђхдђђд» романаар кино хийж, тђђндээ эх охин хоѐрыг тоглуулахаар болжээ. Адагийн ярианаас
Ван тђђнийг єєрєєс нь хойш лав л гурван хђнтэй унтсныг мэджээ. Гэсэн ч энэ нь тэдний дотно
харилцаанд саад болсонгђй. Адатай энгэр зєрђђлэхдээ Ван бђхнийг ор тас мартах ажээ. «Миний ой
дурсамжийн нэг гол хэлбэр дђрс нь Ада байсан, хойшид ч тийм л байх болно» гэж тэр хожим
бичдэг.

Энэ ђеэр Ардист ирсэн Демон хђђдээ нэг юм хэлэх гээд арай л зђрхлэлгуй буцна.

Адаг арван зургаа хђрсэн єдєр Ван хардсандаа болоод залуу гђн де Прег салам зоддог. Дараа нь тэр
хєгжмийн багш Рак бас Адаг эзэмддэгийг мэднэ. Ада уйлан хайлан байж энэ бђхнийг хђлээн
зєвшєєрнє. Байж ядсан Ван Ардисаас явна. Тђђний хувьд бђх зђйл дууссан мэт санагджээ.

Хувь заяандаа гутарсан Ван халз тулаан хийж, шархадсаныхаа дараа эмнэлэгт цуг хэвтэж байсаи
Ракыг алахаар оролдох боловч, цаадхи нь тааруухан євчнєєр єєд болно. Тєдєлгђй де Пре гђн
Татаарын нутагт, Ялт хавьд амь ђрэгдэнэ. Ван дээр нэгтээ дурдагдсан Кордулатай янаг амрагийн
холбоотой болдог. Тђђнээс салсныхаа дараа Манхэттэнийг орхиж, анхны номоо бичжээ,

ДЭД ХЭСЭГ эхнийхээс хоѐр дахин богинохон. Ада Ваныг захидлаар бємбєгдєж, тђђнд хязгааргђй
хайртайгаа илэрхийлэн, Рак, де Пре хоѐртой холбогдсон явдлаа цагаатгахыг оролдоно. Гэвч Ван
тэвчжээ.

Тэрээр солиотой хђмђђсийн дунд байхдаа олж авсан мэдлэгтээ тулгуурлан хєрш гаригийн тухай
«Террагаас ирсэн захидал» хэмээх роман бичнэ. Уг зохиолын єгђђлэмж ХХ зууны тђђхтэй тун
ойролцоо. Татаарын их гђрний оронд СССР гээч улс бий болж, Герман нийт Терра даяар цэрэг
зэвсгийн заналхийлэл учруулж... гэх мэт. 1891 онд роман нь хэвлэгдэн гарч, Англид хоѐр ширхэг,
Америкт дєрвєн ширхэг зарагджээ.

Ваныг Манхэттэнд бутаж ирээд байхад, Люссет эгчийнхээ захидлыг авчирч єгнє. Люссет тђђнд биеэ
эзэмдђђлэх хђсэлтэй байсан ч, Ван Адагийн захидлыг задлахаа илђђд ђзнэ. Ада Аризона мужийн
газрын эзэн нэгэн оростой гзрлэхээр шийдсэн тул Ваны эцсийн ђгсийг сонсъѐ гэжээ. Ван хариу
бичив. Уг хариуг аваад Ада шууд л Манхэттэнд хђрч иржээ. Ван тђђнийг ахин єєр хђмђђстэй
холбоотой байсныг мэдэх боловч, тэд хамтдаа ђлддэг. Нэг удаа Манхэтгэний шилдэг зоогийн газар
орсныхоо дараа Ада ђеэл ах, дђђ хоѐртоо гурвуул секс хийхийг санал болгоно. Онгон байсан Люссет
дур тачаалдаа дэлбэрэх шахсан хоѐрын єдєєсєн явдлын дараа галзуурах дєхєж, тэднээс зугтан Ван,
Ада хоѐр єгђђлшгђй жаргалд умбана.

1895 онд Дэн Вин нас барахад, ђеэлийнхээ ажил явдалд оролцохоор ирсэн Демон хђђгийнхээ гэрт
сиймгэр дотоожтой Адаг олж хараад ухаан алдахаа шахна. Тэд хэрхэн тєрсєн тухай нууцыг
дэлгэхэзс єєр арга Демонд байсангђй. Гэвч нууц амрагууд ђђнийг аль эртнээс мэдэж байжээ. Тэдэнд
цусан тєрлийн хэлхээ нь ер хамаагђй байлаа. Гэвч арай эрђђл ухаантай Ван эцэстээ аавынхаа ђгэнд
орж, гал халуун амрагууд хоѐр тийш болно.

ГУТГААР ХЭСЭГ ємнєхєєсєє яг хоѐр дахин богино. Ван одоо Маринаг ээж хэмээх болжээ.
Марина Демоны бэлэглэсэн тансаг шилтгээнд суух бєгєєд 1890 онд хорт хавдраар

нас барав. Тђђний цогцсыг єєрийнх нь хзссэн ѐсоор чандарласан байна. Адаг нєхєртэйгєє хамт
байгааг харахгђйн тулд Ван эхийнхээ оршуулган дээр очсонгђй. 1901 оны зун Ван эрдмийн ажлаар
Англи руу «Адмирал хєлєг онгоцонд сууж явжээ. Тђђнд дурласан Люссет уг онгоцонд нууцаар
суусан байв. Тэрээр Адагийн хурим ђнэн алдартны шашны ѐс жаягаар болж єнгєрсєн тухай ярьж,
Ваныг єєртєє татахыг оролдоно. Гэвч Адагийн гол дђрд нь тоглосон «Дон Жуаны сђђлчийн
дурлал» хэмээх киног хамтдаа ђзээд Ван єєрт нь хэзээ ч дурлахгђйг ойлгодог. Хєєрхий Люссет
хђчтэй эмийг архиар даруулж уугаад, тђнэр шєнєєр далайн эргђђлэг руу ђсэрчээ. «Бид тђђнийг
ђхтэл нь цаашлуулчихсан юм даа» гэж Ада хожим хэлдэг.

1905 оны гуравдугаар сарын нэгэн єглєє саяхан их сургуулийнхаа философийн тэнхмийн эрхлэгч
болсои Ван Вин нуцгэн гоо бђсгђйчђђдээр биеэ хђрээлђђлэн хивсэн дээр сууж байв. Тђђний
амрагласан хђђхнђђдийн тоо хоѐр зуу хђрч, Байроныг давах дєхжээ. ѓмнєх сонин дээрээсээ тэр эцэг
Демон нь нисэх онгоцны сђйрэлд амь ђрэгдснийголж мэднэ. Тэгэхээр, Маринаг гал, Люссетыг ус,
Демоныг агаар залгичихлаа гэсэн ђг. Тєдєлгђй Адагийн нєхєр уушгины ђрэвсэл тусч, дараагийн
арван долоон жилийг эмнэлэгт єнгєрєєжээ.

ДѓТГѓѓР ХЭСЭГ гурав дахиасаа мєн л хоѐр дахин богинохоп. Ван 1922 онд чєлєєнд гараад
Швейцарт суурьшиж, «Цаг хугацааны нэхээс» хэмээх бодрол бичнэ. «ѓнгєрсєн цаг гэдэг бол юуг ч
гарган авч болох ђй тђмэн дђрђђдийн бужигнаан. Одоо цаг гээч нь єнгєрснийг байнга эрэмбэлэхийн
нэр. Ирээдђй гэж байдаггђй...» гэхчлэн эргэцђђлж, Ван бичгийн машинаа точигнуулан бороотой
шєнєєр сууж байна. Тэрээр хоѐр сарын ємнє нєхрєє оршуулсан Адаг хђлээж суугаа ажээ. Ван тавин
настай Адаг арван хоѐртой охинтой харьцуулаад «Тэр єчђђхэн ч єєрчлєгдсєнгђй» гэж дђгнэдэг.

«Бидний хэн маань ч Цаг хугацааг таних чадалгђй юм даа. Ьидний мэдрэмж тђђнд хђрэлцэхгђй. Тэр
бол юу ч гэмээр юм бэ дээ...» гэж Ада ярина.

Юу ч гэмээр юм бэ дээ? Уншигч л гђйцээж бодох эрхтэй ђлдэж байна.

ТАВДУГААР ХЭСЭГ урьдахаасаа бас хоѐр дахин богино, тэргђђн хэсгээс бол 16 дахин бага болно.
Ван ерэн долоон нас хђрчээ. 1922 оноос хойш Ада тэр хоѐр хамтдаа амьдарч байна. Тэрээр далаи
таван настайдаа Адатай сђђлчийн удаа жинхэнэ ѐсоор энгэр зєрђђлсэн бєгєєд наян долоо насандаа
бэлгийн чадвар нь бђрмєсєн зогсчээ. Тэр ђед тэднийд арван долоон настай, ялдамхан англи бђсгђй
нарийн бичгийн даргаар ажиллахаар ирсэн байлаа. Хэрэв хорин жилийн ємнє энэ энхрийхэн амьтан
Ван, Ада хоѐр дээр ирсэн бол ч... Тэр бђсгђй л Ван Вины дурдатгалыг хэвлђђлсэн Рональд
Оринжертой гэрлэсэн хэрэг. 1940 онд «Террагаас ирсэн захидал»-аар кино хийснээр, Ван гариг
даяар алдаршжээ. Мянга мянган хун Терра, Антитерра хоѐрын адилхан зђй тогтолд итгэцгээв.
Ийнхђђ Ваны бодит ба хийсвэр хоѐр ертєнц нэгджээ.

Английн уран зохиолд ђнэлж баршгђй хувь нэмэр оруулсан суут ирландчуудын анхных нь Оскар
Уайльд байлаа. "Уран бђтээлч гэдэг бол гоо сайхныг бђтээгч ,,, Ёс суртанхуунлиг ч гэх юм уу ѐс
суртахуунгђй гом гэж байдаггђй. Харин сайн бичигдсэн эсвэл муу ном л гэж бий,,, Уран бђтээлч хђн
бол номлогч биш,,, Урлагийн мєн чанар шагайсан хђнийг тусгаж байдаг толь мэт шинж чанарт нь
байдаг болохоос урлаг єєрєє амьдралын хуулбар биш юм,,," гэсэн. ѓєр олон юм энэ хђний тухай
хэлэх нь илђђ байх аа...

Дориан Грейн хєрєг (Оскар Уайльд)

роман 1890

Зуны нарлаг сайхан єдєр авьяаслаг зураач Бэзил Холлуордын урланд эртний анд лорд Хенри
Уоттон нь зочилио. Тэд уран бђтээлийн тухай хєхђђн яриа єрнђђлж суутал, зураачаар хєргєє
зуруулж буй залуу орж ирнэ. Залуу хархђђг Дориан Грей гэх бєгєєд хорин настай, маш царайлаг
нэгэн. Лордын хажууд Бэзил хєргийг зурж дуусгав. ёнэхээр тєгс хєрєг болжээ. ѓєрийнхєє хєргийг
хараад шагшсан Дориан баярлаж: «Хэрвээ зураг л єєрчлєгдєєд, 6и єєрєє ђђрд хєрєг шигээ ђлддэг
сэн бол мєн гоѐ оо!» гэж мєрєєдємтгийгєєр дуу алдлаа. Тђђний баярлаж буйг харсан Бэзил залуу
хархђђд хєргийг бэлэглэчихжээ.

Хэдийгээр Бэзил дурамжхан байсан ч, лорд Хенри залуу Дорианыг дээдсийн хђрээнд татан оруулж,
нэр хђндтэй зоогуудад урьж, дуурийн театраар дагуулж явах болов. Тэр зуураа Хенри хамаатныхаа
нэгзн язгууртнаас Дорианы гарал ђђслийн талаар олж сонсоно. Залуу эр баян асрамжлагчтай
бєгєєд гэр бђлийнхээ уламжлалаас гажиж явган цэргийн офицертой амьдралаа холбосон эх нь цэл
залуухнаараа єєд болсон гэнэ. Хадам эцгийнхээ явуулгаар дорд гаралтай мєнєєх офицер ч халз
тулаанд алагдсан аж.

Дээдсийн ђдэшлэгээр гђйдэлтэй болсон Дориан залуу жђжигчин Сибила Вэйнд дурлана. Арван
долоон настай, цэврђђ шиг булбарай, грек маягийн долгиотсон хар ђстэй, хђсэл гэрэлтсэн гђн
цэнхэр нђдтэй, сарнайн цоморлиг шиг уруултаЙ энэ гоо бђсгђй Ист-Инд дђђрэг дэх ядуусын театрт
Шекспирийн жђжгђђдийн хамгийн шилдэг дђрђђдэд тоглодог байлаа. Ээж болон усан цэрэг болж
Австрали руу явахыг мєрєєдєгч арван зургаан настай дђђ Жеймс хоѐрын хамт тарчигхан амь зуудаг
Сибилад Дориан хурмаст тэнгэрээс бууж ирсзн ханхђђ мэт л санагджээ. Тђђнээс гадна дурлалт
хархђђ нь бђсгђйтэй ойролцоо заяанд тєрсєнд олзуурхана. Сибила ч, Жеймс ч бутач хђђхдђђд
бєгєєд єдгєє гандаж гундаж яваа эх нь залуудаа мєн л театрын тайзны ард зиндаа нийлэхгђй хђнээс
тэднийг олсон аж.

Сибилаг гоо ђзэсгэлэн, авьяас билгийн туйл хэмээн биширсэн дэврђђн Дориан зураач Бэзил, лорд
Хенри хоѐрт сђй тавихаар шийдснээ дуулгана. Халамжлан хђмђђжђђлэгчдийн аль аль нь дотроо
тђгшицгээх боловч, тэр орой Сибилагийн Жультеттад тоглох ѐстой жђжгийг очиж ђзэхийг дуртайяа
зєвшєєрнє. Харин тэр ђед хайртай хђнтэйгээ цугтаа туулах бодит амьдрал ємнє нь хђлээж буйд
найдсан Сибилагиин хувьд театр гэдэг хиймэл хоосон, танихгђй хэн нэгний дђрд жђжиглэнэ гэдэг
уучилшгђй хуурмаг санагдах болсон байлаа. Тэр орой бђсгђй театрынхаа тайч заслын єрєвдмєєр
доройг, хамтран тоглогсдынхоо єнгєц маяглахаас цаашгђйг анх удаа олж харсан тул ер сэтгэл
гаргасангђй. Лорд Хенри шоолон инээж, зураач Бэзил Дорианыг єрєвдєнгђй ширтсэнд байж ядсан
Дорианы сэтгэл хоосроод явчихав. «Та миний хайр дурлалыг балалчихлаа шђђ дээ!» гэж тэр Сибила
руу цєхрєн хашгирдаг.

Дориан -зэлђђд хоосон шєнийн Лондонгоор удтал ганцаар тэнђђчлэв. Огторгуйд хєєрч явсан
гоѐмсог мєрєєдлєєсєє нэгмєсєн сэрж, єглєє болоход Сибилатай эвлэрэхийн тулд захидал бичихээр
шийдлээ. Гэвч хєєрхий бђсгђй тийм харгис ђнэнийг тэвчиж чадсангђй. Тэр ђдшээ л амиа хорлосон
байжээ. Нєхєд нь Дорианыг єєр єєрсдийнхєєрєє л тайтгаруулав. Бэзил сэтгэл ээ барихыг зєвлєсєн
бол, Хенри «тиймэрхђђ бђсгђйн араас хайран нулимсаа урсгаж яана?» гэжээ. Лорд залуу хархђђг
хєгжєєхийн тулд дђр булаам хатагтай Гвендолентой танилцуулна хэмээн амалж, театрт очих санал
тавив. Дориан урилгыг хђлээн авсанд Бэзил маш их хачирхана. Энэ єдєр санаандгђй ажиглатал,
зураачийн бэлэглэсэн хєрєг дээрх хархђђгийн нђђрэнд хачин тод ђрчлээс гараад ирсэн байсанд
эвгђйрхсэн Дориан хєргийг нђднээс далд газар нуучихлаа. Тавгђйтсэн сэтгэлийг засагч
Мефистофель болсон лорд Хенри анд нь тђђнд францын шинэ маягийн -зохиолчийн номыг
уншихыг зєвлєжээ. Тэр нь хђний амьдралд тохиолдож болох хамгийн адал этгээд явдлуудыг амсч
ђзэх ѐстой гэсэн сургаалыг баримталсан сэтгэл зђйн зохиол байв. Хуудас бђрт нь шингэсэн тамхины
утаа манаран хєвєрч тархийг нь мансууруулах уг номонд автсан Дориан «єєрийнхєє гоо ђзэсгэлэнд
амтшиж, сэтгэл санааныхаа эвдрэл хувирлыг гойд шимтэн ажигласаар» Яах ийхийн завдалгђй
хорин жилийг ђдчихжээ. Тэрээр тансаг гажууд зан ђйлийн ѐслол, хєгжим найр, эртний ђнэт эд
зђйлсийн цуглуулга, мансууруулах ђйлчилгээтэй євс ургамлаас л тайвшралыг хайна. Эмэгтэйчђђдэд
дараалан дурлах авч хэнтэй нь ч жинхэнэ ѐсоор амраглаж ханилсангђй, нэг бђсгђйтэй удаан
ђерхэхээс ямагт зайлсхийнэ. Дээдсийн хђрээнд тђђнийг залуусын толгойг эргђђлэн тєєрєлдђђлэгч
гэлцэх болжээ.

Тђђнзэс болж замаа алдсан хђмђђсийг хараад Бэзил Дорианыг сэнхрђђлэхийг хичээх авч, єєрєєс нь
холбоогоо таслаад удаж буй наргианч эр маань гагцхђђ Парис явлаа гэдгээ дуулгах гэж л нэг удаа
тэднийхээр шагайжээ. Шударга зэмлэлийн хариуд тэр шоолон тохуурхаж, харанхуй буланд олон
жил хэвтэж байгаа зотон дээрх урьдын шђтээнийхээ жинхэнэ дђр тєрхийг харвал яасан юм бэ
хэмээнэ. Хєргийг гарган иртэл ичгђђр сонжуургђй царайтай адгийн шинжийн євгєний зураг гарч
ирсэнд Бэзил мэл гайхав- Дориан ђђнийг бђр чЗураач л єєрийг нь доромжлох гэсэндээ ийн
засварлаж гэж бодсон тэрээр хилэгнэсэндээ залуу цагийнхаа андын хђзђђ руу чичлђђр хутга дђрж
орхилоо. Тэгээд єєрийнхєє ужид цэнгђђний хамтрагч найз, химич Алан Кэмпбелийг дуудан, зєвхєн
тэр хоѐр л мэддэг нэгэн таагђй явдлаар нь далайлгаж байгаад зураачийн биеийг азотын хђчилд
уусган, гэмт хэргийн ул мєрийг ђгђй хийхийг тулгажээ.

Дориан гаднаас нь харахад мєнх настай юм шиг залуу халуунаараа явна, харин єтєлж ужсэн
сэтгэлийнх нь ђрчлээс атираа бђхэн мєнєєх хєрєг дээр л тодрон гарч ирсээр байжээ. Сэтгэлээр
унасан Дориан ямагт хар тамхинд мансуурч явах болов. Лондонгийн хамгийн бєглђђ бохир
газруудын нэгэнд тђђнийг нэгэн согтуу усан цэрэг таниад золтой л цааш харуулчихсангђй. Тэр бол
Сибилагийн золгђй ђхлийн тухай даанч хожуу сонссон, эгчийг нь ђхэл руу тђлхсэн хђнээс єшєєгєє
авна гэж тангарагласан Жеймс Вэйн байжээ.

Гэсэн ч, хувь тавилан тђђнийг ђхлээс, тэр байтугай хєгшрєлєєс ч хаацайлсаар. Мєнєєх хєрєг дээрх
нђд л хамаг булхайг нь олж хараад буй болохоос.

«Тэр хєрєг бол хђн чанар юм байна. Тийм ээ, эрээ цээр юм байна. Тђђнийг л ђгђй хийх хэрэгтэй!»
гэсэн дђгнэлтэд хђрээд Дориан хєрєг буй газар руу явжээ. Тэр одоо хорвоогийн амъдралд
тохиолдож болох хамаг л адал бусармаг явдлыг нэг бђрчлэн амссан урьдынхаасаа ч илђђ хоосон
ганцаардмал нэгэн болжээ. Тэрээр тосгоны жаал охины цэвэр ариуханд атаархана, амиа хорлох
эориг гаргаж чадсан єєрийн хамсаатан Алан Кэмпбелд атаархана: мєн юунд ч сэтгэл зовдоггђй
хэрнээ «ямарваа гэмт хэрэг бол ичгђђргђй шившигт явдал» гэж ярьдаг найз лорд Хенригийнхээ
язгууртны хђмђђжилд атаархана.

Тђнэр харанхуй нэг шєнєєр Дориан Грей Лондонгийн гоѐмсог харшуудын нэгний хананд єлгєєтэй
байх єєрийнхєє хєргийг ор мєргђй урж тасчихаар хутга бариад бархиран дайрчээ. Чимээнээр нь
сэрж боссон зарц нар фрак ємссєн євгєн ђхсэн хэвтээг олж харцгаав. Харин ханан дахь хєрєг цаг
хугацааны эрхшээлд ер автсангђй, нєгєє л цоглог сайхан ђђрдийн залуу тєрхєєрєє гэрэлтэж
байжээ.

«Нђгэлт зугаа цэнгэлийг амьдралын гоо сайхан гэж хатуу итгэн тєєрєлдєж явсан* хђний тухай
Оскар Уайльдын роман ийнхђђ єндєрлєнє.
Уильям Мэйкпис Теккерей

1811-1863

Английн зохиолч Уильям Теккерейн 1849 онд анх хэвлђђлсэн энэ романы нэрийг яг зєв орчуулж
буулгахад хэцђђ. Vanity Fair гэдэг ђг давхар давхар олон санааг агуулж байгаа юм. Орос хэлнээ
«Ярмарка тщеславия (Ихэмсэглэлийн зах зээл)» хэмээн буулгасан байдаг ч, энэ нь тийм ч оновчтой
орчуулга биш.

Vanity гэдэг ђгний ђндсэн утга ахуй амьдралын дэмий хоосон сатаарлыг илтгэдэг. Ийн санавал,
«Амьдралын аахар шаахар дэмий хоосон арилжаа» гэж ойлговол зохиолд дэвшђђлсэн санаатай илђђ
дєхєм болж мэднэ. Тђђнээс гадна Vanity Fair нэртэй хувцас загварын ертєнцийн томоохон сэтгђђл
байдаг. Энэ нь ганган, гоѐмсог гэсэн утга илтгэж байна. Сэтглийн нэрийг Теккерейн зохиолоор
шууд оноосон нь зайлшгуй. Тиймээс романы нэрийг «Чамин тансгийн зах зээл» гэчихсэн ч хол
зєрєхгђй, магадгђй, єнєєгийн уншигчдад ойлгомжтой бууна.

Ямар боловч, ђгний ихэмсэг бардам зан, нэр алдар, чамин гоѐмсогт тэмђђлэх хђсэл аль аль нь
эцсийн дђндээ зуурдын дэмий хоосон зђйл шђђ дээ. Ийм хоосон зђйлсийн тєлєє наймаалцана гэдэг
мєн чанартаа амин зуултын тун ядмагхан арга юм. Гђн ухааны энэ санаа хийгээд амьдралын
жирийн ђйл явдлууд дээр єгђђлэмжээ суурилуулж Теккерей XIX зууны утга зохиолын нэгэн
гайхамшгийг буй болгожээ.

Амьдралын хоосон арилжаа

роман 1847-1848

XIX зууны эхэн ђеийн Англи орон. Европ даяараа Наполеонтой дайтаж байна. Гэвч энэ дайн ихэнх
хђний хувьд амин эуулгын арилжаанаас илђђ гойд зђйл биш байлаа. Хђмђђс дор бђртээ хєрєнгє
мєнгє, хэргэм зэрэг, эрх тушаал хєєцєлдєєд юуг ч анзаарах сєгєєгђй...

Залуухан хоѐр бђсгђй хатагтай Пинкертоны дотуур байртай сургуулийг орхино. Эмилия Седли бол
чинээлиг санхђђчийн, царайлаг, зан ааль сайтай охин. Гэвч тэрээр хэдий сайхан сэтгэлтэй ч, тєдий л
ухаалаг биш. Ребекка Шарпын хувьд бол єєр єє. Бђтэлгђй эураач, балетын бђжигчин франц бђсгђй
хоѐрын дундаас тєрсєн энэ турь муутай, цонхигор охин ямар ч эр хђнийг ганцхан ширтээд л
эрхэндээ оруулчихдаг «авьяастай» нэгэн байлаа. Хєгжђђн, ядуу орчинд єссєн Бекки (Ребекка)
ухаалаг, сэргэлэн, (байр суурь олж авахын тулд ямар ч заль гаргаж чадахуйц хђђхзн болжээ. Нэгэнт
халамжтай эцэг эх ђгђй, єв хєрєнгє, хэргэм зэрэг ч ђгђй хойно, єєрєєсєє илђђ азтай найз охидынхоо
дэмээр л болдог байж. Беккиг ђнэн голоосоо биширдэг Эмилия найз охиноо гэртээ

урьжээ. Залины бяцхан ђђр маань тэднийхэнд таалагдаж, Эмилиягийн ах Жозеф Седлийг урхидана.
Жозеф сээхэлзђђр охины тєлєє юу ч хийхээс буцахгђй болж, хариугђй гэрлэхийн

даваан дээр Эмилиягийн сђйт хархђђ Жорж Осборн уг явдалд оролцсноор Ребеккагийн тєлєвлєгєє
нурдаг. Тєдєлгђй Ребекка сурвалжит хєгшин барон Питт Кроулийн ордонд хђмђђжђђлэгч багшаар
ажиллах болж, мєн л тэднийхэнд таашаагдаж, євгєн ноѐны том хђђ ч эрхгђй тђђнд татагдана.

Кроулийнд эзний дђђ болох найр наргианд дуртай хижээл хатагтай жил бђр айлчилдаг юм санж.
Тэр авхай євгєн Кроули болоод том хђђд дургђй, харин хааны гвардийн офицер, гар буудалцааны
мастер бага хђђ Родоныг нь гойд ђнэлдэг байна Тэгтэл ч авхайд Ребекка онцгой сэтгэгдэл
тєрђђлээтхэв, ингээд хатагтай Кроули бђсгђйг Лондон дахь гэртээ ђйлчлэгч хийлгэхээр аваачина.
Тэнд Ребекка хуучин эзнийхээ бага хђђ Родонтой янаг амрагийн холбоотой болж, нууцаар гэрлэдэг.
Гэтэл євгєн ноѐн Кроули эхнэрээ нас бармагц Ребеккаг дуудан сурвалжит авхай болох санал тавина.
Гэтэл Бекки архичин, тоглоомчин хђђтэй нь гэрэлчихсэн байдаг. Бђсгђй амьдраллаа анх удаа
єєртєє гутарч уйлжээ. «Адгаж яарснаараа амьдралд ганц л тохиох аз завшаанаа тђлхчихсэн байж
шђђ дээ!» Гэр бђлийн бђх гишђђн нууцаар гэрлэсэн залуу хосыг харааж зђхэв. Родон ухаант
эхнэрээрээ янз бђрийн уран ђг заалгаад ч авга эгчийнхээ сэтгэлийг наашлуулж чадсангђй.
Ардчилсан узэлтэй, романтик дурлалыг таашаагч язгууртан авгай зээ дђђгийнхээ энэ явдлыг л
єршєєсєнгђй. Залуухан бђсгђй тэвэрнэ хэмээн эхнэрээ ђхэхийг хоног тоолон хђлээсэн євгєн Питт
бухимдаж хорссондоо ухаан самуурч, тэр євчнєєс нь салгах цорын ганц эмчилгээ болох ђхлийг л
хђлээхэд хђрчээ. 'Манай азгђй хоѐр гвардийн офицериин цалингаас єєр амиа аргалах юу ч олж
авсангђй. Гэвч халаасандаа сохор зоосгђй ч илђђ сайхан амьдралд хђрэх найдвараа хэзээ ч гээдэггђй
Ребекка тур зуурын ийм байдлаа тэсвэрлэж, эхнэртээ шунан дурласаар л яваа Родон ч сэтгэл
хангалуун байв.

Энэ ђед Наполеон Бонапартын цэрэг Каннд шилжин байрласан явдал хєрєнгийн бирж дээрх
байдлыг эрс эргђђлж, Эмилиягийн эцэг Жон Седли бђрэн хоосорчээ. Ийн хоосроход нь тђђний
тэтгэж дэмжиж явсан Жон Осборн хамгийн их ђђрэг гђйцэтгэсэн байна. Гэр бђл нь ядуурч буйд
Эмилия сэттэлээр их унах аж. Тђђнээс гадна єєрийн сђйт хархђђ болох зальхай, хоосон Жорж
Осборныг хорвоо дээрх хамгийн сайхан, хамгийн ухаалаг эр хђн хэмээн ђнэн сэтгэлээсээ хайрласаар
байлаа. Харин Жорж нь Эмилиягаар єєрийгєє бђрэн халамжлуулаад, цаагуураа гоонь эрийн
зугаатай амьдрал хєєж явдаг байжээ.

Жон Седлийг хоосорсны дараа Жоржийн эцэг Жон Осборн хђђгээ Эмилиятай гэрлэхийг хориглов.
Седли ч єєдгђй новшийн хђђтэй охиноо суулгахыг хђсэхгђй байлаа. Цаадхидаа ђнэхээр хайртай тул
Эмилия аргаа барж гђйцэнэ. Харин тэгтэл Эмилияг дотроо хайрлаж хђндэлж явдаг, Жоржийн
дотнын найз ахмад Доббин энэ хэрэгт оролцож "эцгийнхээ ђгнээс зєрж эмилиятай гэрлэ" гэж
андыгаа ятгаж дєнгєжээ. Ийм тђђх намтартай хоѐр гэр бђл Брюссельд уулзалдсанаар эохиол цааш
ђргэлжилнэ. Жорж, Доббин хоѐрын алба хаадаг хороог удирдахаар томилогдсон генерал
Тафтогийн туслах нь Родон Кроули байсан хэрэг. Хорооныхон Эмилияг найрсгаар хђлээн авсан ч,
Ребекка гэнд байнгын тойрон хурээлэгчидтэй байх аж. Тђђнийг бишрэгчдийн тоонд Жорж Осборн ч
орно. Жорж бђр Ребеккаг хамтдаа оргоѐ гэж гуйсан захиаг сэм гардуулсан ч удаатай. Айхтар
ухаалаг Бекки юу гэж Жорж мэтхэнд хєл алдах билээ дээ? Хєєрхий Жорж удсан ч ђгђй
Ватерлоогийн дэргэдэх тулалдаанд амь ђрэгддэг.

Бекки, Родон хоѐр Ватерлоогоос хойш Парист гурван жил суув. Францчууд англичууд шиг хянуур
биш болохоор, Ребекка толгой эргэм амжилтад хђрч, хамгийн дээд зиндаанд хђрч чадна. Гэвч
тэрээр насан туршаа Францад ђлдэхийг хђссэнгђй. Энэ хугацаанд тэд хђђтэй болсон бєгєєд
гурвуулаа Лондонд буцан очив. Авга эгч нь нас барахдаа хамаг хєрєнгєє сурвалжит айлын охинтой
гэрлэсэн ууган зээдээ гэрээслэн ђлдээсэн байна. Тєдєлгђй євгєн барон нас барахад, угсаа
залгамжилсан шинэ барон дђђгийнхээ ємнє буруутай (хэрэв дђђ нь ђйлчлэгч бђсгђйтэй гэрлээгђй
бол, авга эгчийн бђх хєрєнгє Родонд євлєгдєх нь гарцаагђй) тул гэр бђлээ нэгтгэхийг єєрийн ђђрэг
гэж ђзжээ. Ингээд Ребекка ахин Кроулийн ордопд ирж, ахиад л хђн бђхнийг єєртєє татаж чадав.
ёђний тулд багагђй чармайсныг хэлэх хэрэгтэй. ёгђйдээ л, ер ойшоодоггђй хђђдээ чин зђрхнээсээ
хайртай юм шиг харагдахын тулд юу эсийг бодож олсон гэх билээ!
Барон ах нь байнга л бђсгђйн гэрт зочлох болж, дуусашгђй их хєрєнгєтэй лорд Стайн бараг л
Ребеккагийн хиа болжээ. Чухам ямар аргаар бђсгђй ингэж чаддагийг хэн ч тайлбарлаж ђл чадна, юу
гэвэл лорд Стайн бђсгђйд байсхийгээд алмааз эрдэнэс бэлэглэж, бђр удам угсааныхаа оршуулгын
газарт бунхан захиалах эрх єгсєн байна. Тєдєлгђй Ребекка хааны ордонд зочилдог хатагтай нартай
нэг эгнээнд очив. Гэвч эцэстээ ийм єндєрт гарсны бахдал арилахад, тђђнд энэ бђхэн уйтгартай
болжээ. Эр нєхєр нь орой бђр болдог дээдсийн хђлээн авалтуудаас залхаж, яваандаа хђђдээ илђђ
анхаарал тавих болно. Ребеккагийн алдар хђндийн агуу их арилжаа таагђй тєгсч Родон лорд
Стайныг халз тулаанд дуудахыг оролдоно. Тэгсээр мєнєєх л Стайны хєєцєлдсєний дагуу Ковентри
арлын амбан захирагчаар томилогдон, Англиас явдаг. Ребекка сураггђй алга болж, хђђг нь авга ах
Питт Кроули эхнэрийн хамт асрамжлан єсгєнє. Эмилияд юу тохиолдсон бол? Эр нєхрийнх нь ђхэл
тђђнийг эгээтэй л амиа хорлоход тђлхсэнгђй. Хэрэв яг тэр ђед хђђ тєрєєгђй бол Эмилия яаж ч
мэдэхээр байлаа. Тэр хђђгээ, талийгаач нєхрєє бурханчилсан хэвээр, эцэг эхийнхээ ядуу гэрт удаан
суужээ. Гэвч хєгшин Жон Осборн ачийнхаа талийгаач хђђтэй нь ђйлийн ђргђй адилханд уярч,
жаалхђђг авч тансаг хангалуун єсгєжээ. Яг энэ ђед азын тэнгэр Ребеккагаас нђђр буруулж, Эмилия
руу харах нь тэр. Энэтхэгээс хошууч Доббин ах Жозефыг нь дагуулан ирэв. Ах нь тэнд баяжиж
хєрєнгєжсєн аж. Доббин хатагтай Осборныг єдий болтол хђнтэй суугаагђй байгаад маш их
баярлаж, гэрлэх хђслээ илэрхийлдэг ч Эмилия нааштай хариу єгсєнгђй. Тєдєлгђй єєрийнх нь эцэг ч,
хадам нь ч нас барж, Жон Осборн хєрєнгєє ач хђђдээ гэрээслэн, хайрт хђђгийнхээ бэлэвсэн
эхнэрийн асрамжлагчийн эрхийг хуульчилсан байна. Энэ бђхэн, мэдээж Доббины л ач тусаар
бђтсэнийг Эмилия анзаарсан ч, ђђний хариуд ердєє талархах сэтгэл л гаргажээ.

Рейн мєрний эрэг дээрх жижигхэн гђнлигт Ребекка, Эмилия хоѐр дахин уулзав. Эмилия хђђ, ах,
Доббин нарын хамт гадаад орноор аялж байсан хэрэг. Ребекка сђђлийн жилђђдийг Европын
мєрийтэй тоглоомын газруудаар хэсч л єнгєрєєсєн бєгєєд дээдсийн хђрээний урьдын нєхєд нь
тђђнээс тахалтай амьтан ђзсэн мэт бушуухан зугтдаг болсон аж. Энэ удаад Жозеф Седлийг харуут
тђђнд бага сага найдвар тєржээ. Ребекка сурсан зангаараа ах дђђ хоѐрын толгойг элбэгхэн эргђђлж
дєнгєв. Тэд єдий наслахдаа юу ч сураагђй, єчђђхэн тєдий ч ухаан суугаагђй байж дээ. Беккид ямагт
таагђй ханддаг Доббин амьдралдаа анх удаа Эмилиятай муудалцаж, «бодож байгаагаас нь хавьгђй
илђђ ариун сэтгэлийг» ђнэлж цэгнэх чадваргђй гэж хэлдэг. Эмилиягаас ђђрд хагацахаар шийднэ
Гэтэл Доббиныг алмайруулсан санаандгђй явдал болж, Бекки амьдралдаа цорын ганц ашиг хонжоо
хараагђй алхмаа хийнэ. Тэрзэр Жоржийн эхнэртээ ђнэнч байгаагђйг гэрчлэх захидлыг Эмилияд
ђзђђлчихжээШђтээн нь нуран унав. Эмилия сэтгэл зђрхээрээ чєлєєтэй болж, хайр сэтгэлд хариулж
болохоор болжээ.

Доббин, Эмилия хоѐр єєрийн тохилог байшинд нам жимхэн аж тєрж, Кроулийн ордны эзэдтэй
дотно харьцаатай байлаа. Жозеф насан туршаа Ребеккагайи хєєрхийлєлтэй боол явсаар,
єрєвдєнгђй байдлаар нас барна. Родин Кроули халуун орны шар чичрэгээр нас баржээ. Тђђний хгг
авга ахынхаа хэргэм цол, эдлэн газрыг євлєн авав. Тэрээр эхтэйгээ уулзахыг хђсдэггђй боловч
байнга єгєємєр тэтгэлэг илгээдэг аж. Ребекка ч тђђнтэй тђђнгђй хангалуун чинээлэг амьдардаг
билээ. Тэрээр урьдын адил олон найз нєхєдтэй, тэдгээр нь Беккиг «шударга бусаар хэлмэгдсэн хђн»
гэлцдэг. Буяны ђйлсэд гар татдаггђй болохоор нь тђђнд ихэнх хђн ам сайтай байдаг аж.

ѓгђђлэх тђђх маань ингээд гђйцлээ. Ач жаргалын л тєлєє хийсэн баймаар амьдралын эдгээр
арилжаа наймаанаас ямар ђр дђн гарсан бол? Ребекка аз жаргалтай хђн ђђ? Эмилия, Доббин хоѐр аз
жаргалтай юу? ёђнийг харин хэлж чадахгђй нь. Ер нь энэ хорвоо дээр бидний хэн маань
жинхэнээсээ аз жаргалтай билээ дээ
Стендаль

1783-1842

Францын нэрт зохиолч Стендаль (жинхэнэ нэр нь Анри Мари Бейль) XIX зууны техник-
технологийн хєгжил хђний сэтгэл санаанд хэрхэн нєлєєлснийг єєрийн бий болгосон дурлалын
философиор дамжуулан томьѐолж чадсан хђн. Тђђний боловсруулсан дурлалын хуулиудыг сэтгэл
зђйн онцгой онол хэмээн оюуны хђрээнд ђнэлдэг. «Орчин ђеийн хђн ђнэн зђрхнээсээ хайрлах
чадваргђй» хэмээх, єнєє цагт моод болоод буй ђгийг бђтэн хагас зууны ємнє Стендаль хэлсэн юм.

Зохиолч тухайн ђеийнхээ уран зохиолын хєгжилд хєшђђрэг болсон маш чухал асуудал дэвшђђлсэн
нь:

-Баатруудынхаа ємссєн хувцас, гадаад байдал, нђђр тєрхєд нь бичих тааруулж ђђ? Эсвэл тэдний
сэтгэлийг догдлуулж байгаа янз бђрийн мэдрэмж, хђсэл тачаалыг дђрсэлсэн нь дээр ђђ? гэсэн ђгсээр
илэрчээ. Ахуйн єнгєц дђрслэл дээр дулдуйдсан гэнэн зохиолоос ђеийнхээ уран бђтээлчдийг
сэрэмжлђђлсэн хэрэг л дээ

«Пармын хийд» бол Францын утга зохиолын нэрийн хуудас болсон чухаг туурвил бєгєєд Италийн
алдарт найруулагч Б.Бертолуччи уг зохиолоор 1964 онд кино хийсэн байдаг.

ПАРМЫН ХИЙД

роман 1839

Маркиз Бальсерра дель Донго гэгчийн отгон хђђ Фабрицио удам дамжсан шилтгээндээ хђђхэд насаа
енгереежээ. Тэрэзр хоѐр эгч, нэг ахтай. Эцэг нь баян хэдий ч маш харамч хатуу тул тэд бараг ядуу
зђдђђ байдалд аж тєрнє. Хахир маркизын эгч Жина Итали орон даяар ховорхон гэгддэг сайхан
хђђхэн бєгєєд эцгийнхээ ђгнээс зєрж ядуурсан тайж гђн Пьетранертай гэрлэсэн юмсанж. Пьетранер
Наполеоны аян дайнд оролцож яваад халз тулаанд алагдсаны дараа гђн авхай тєрсєн ахындаа ирсэн
аж. Тэрхђђ авга эгч нь Фабрициогийн хамгийн ойр дотнын хђн байв. Арван долоо хђрэхдээ
Фабрицио дель Донго тун сайхан залуу болжээ. Хар багаасаа Наполеоныг шђтэн биширдэг тэрээр
эзэн хааны цэрэгт элсэхийн тулд нууцаар Францыг зорино.

Францын захын хотод хђрмэгц гадаад тєрх, ярианы нь аялгаар сэжиглэн тђђнийг баривчилдаг.
Тэгээд Ватерлоогийн тулаан болохоос ємнєхєн хуягийн эхнзрийн тусламжтайгаар шоронгоос
оргоно. Явсаар дайны талбарт очдог ч чухам юу болоод байгааг ойлгосонгђй. Наполеоны цэрэг энэ
удаад ялагдсаныг сонсоод Фабрицио харихаар шийднэ. Женевт тђђнийг Жинагийн зарц хђлээж
байх бєгєєд тєрсєн ганц ах нь Фабрициогийн тухай Цагдаад мэдђђлсэн тул хархђђг тєрийн эсрэг
гэмт хэрэгтэн хэмээн эрэн сурвалжилж буйг дуулгана.

Ээж авга эгч хоѐр нь Фабрициог Миланд хђргээд, ємгєєлж хамгаалах хђн хайх гэтэл цагдаагийн зар
хаа сайгђй тарсан байсан учир хандсан зђгтээ дђрвэхээс єєр аргагђй болов.

Жина Миланы дуурийн театрт Пармын нэрт хунтайж IV Эрнестийн шадар сайд гђн Моска делла
Роверетай танилцана. тэр бол хижээлдђђ, гэвч царайлаг, ухаалаг хђн бєгєєд ђзэсгэлэнт бђсгђййд
ухаан жолоогуй дурлана. Тууний эрх мэдэл Жинад хэрэг болох байсан тул бђсгђй ч хариу барьжээ.
Моска гэр бђлтэй Жинагийн тєлєє эхиэрээ ч, ажлаа ч орхиход бэлэн байв. Гэвч тэд єєр нэгэн овжин
тєлєвлєгєє боловсруулаад учраа ололцжээ; ѓвгєн бэйл Сансеверина гэгч нэгэн одон авахыг насаар
мєрєєдсєн юм санж. Моска тђђнд одон шагнуулахаар амлаж Жинаг насны туйлд хђрсэн зєнєг
бэйлтэй ѐс тєдий гэрлђђлжээ. Ингээд бђсгђй Пармд аж тєрєх болов.

Удсан ч ђгђй Сансеверина бэйлийн сайхан хатан Пармын ордныхныг гоо Юзэсгэлэн, найрсаг зан,
цэцэн ухаанаараа шалшуулах болжээ.

Шинэ амьдрал нь таалагдаж, гђн ч сэтгэлд нь яв цав нийцэж байвч, Фабрициогийн цаашдын хувь
заяанд ямагт сэтгэл зовно. Наполеоны цэрэгт байлдаж явсан залуугийн хувьд алба хаагаад тушаал
ахих боломжгђй гэж гђнтэн ђзэж байлаа. Харин Фабрицио шашны боловсрол эзэмших юм бол,
Пармын хамба лам болгож єгье гэж амалжзэ. Бэйлийн хатан Фабрициог зєвшєєрђђлж аваад
Неаполийн шашны дээд сургуульд оруулав.

Неапольд Фабрицио сахил санваараа нэг их эрхэмлэсэнгђй, нэлээд хєнгємсєг амьдрал хєєцєлдєнє.
Тэр царайлаг, сайхан залуу болохыг бид мэднэ. Эмэгтэйчђђдийи дунд маш их амжилт олдог байсан
атал, тђђний амьдралд нэг ч бђсгђй ямар нэг ђђрэг гђйцэтгэсэнгђй.

Гурван жилийн дараа Фабрицио шалгалтуудаа амжиж єгч, «монсиньор» гэж дуудуулах эрхтэй
болоод, Пармыг зорилоо

Ингээд нэлээд хугацааны турш Сансевераныордонд амьдарчээ. Авга эгч нь Фабрициод садан
тєрлийн хђний хайраас арай л єєрєєр хандаад байгааг мэдэрч, єєрєє ч тђђний гоо ђзэсгэлэнг
дотроо шагших боловч, ђђнийг гђнзгийрђђлчихвэл анд нєхєр ѐсоор ханддаг цорын ганц хђнээ
алдчих болов уу гэж болгоомжилно. Ийм эргэлзээнд шаналж явахдаа нэгэн удаа театрт очоод тун
хєєрхєн жђжигчин бђсгђйг хардаг. Нэрийг нь Мариетта Вальсерра гэх аж.(Манай баатрын овгийг ч
бас Вальсерра гэдэг шђђ дээ!) Хђђхэн Фабрициод дурлах боловч, цаанаа Жилетти гэдэг жђжигчний
ивээлд байдаг юм санж. Жилетти нь Наполеоны армид тулалдаж явсан, зоригтой эр тул
монсиньорыг ална хэмээн заналхийлнэ. Нэгэнтээ хотын захад Фабрициотой санамсаргђй
тааралдуут Жилетти тђђн руу сэлмээ сугалан дайрчээ. Арга буюу биеэ хамгаалахаар илд зєрђђлсэн
Фабрицио хартай эрийг сђлбээд алчихаж. Пармд буцаж очих аргагђй боллоо. ѓєр хотуудаар зђс
буруулан явах зуураа Мариеттатай учирч зовнил тђгшђђрээ мартацгаана.

Харин тэр хооронд Пармд ноцтой асуудал дэгдээд байжээ. Пармын ордонд єєр хоорондоо
дайсагнагч хоѐр нам байдаг аж. Нэгийг нь гђн Моска толгойлдог ба сєрєг хђчний удирдагч нь баян
маркиза Раверси юм. Пармын хунтайж шєнийн харанхуйгаас хђртэл айдаг дорой хулчгар хђн
бєгєєд гђн Моска дипломат арга залийнхаа хђчээр энэ сул талыг нь нууж чаддаг тул хаан суудалд
эалрагчид ђлэмж нєлєєтэй байдаг хэрэг. Жђжигчин алагдсан явдал Москагийн байр суурийг
ганхуулах уу гэдэг яриа сэм тђгжээ.

Хунтайж єєрт нь захирагддаггђй бэйлийн хатанг дорд ђзэж байгаагаа харуулахын тулд
Фабрициогийн эсрэг шђђх ажиллагаа явуулахыг сєрєг намын тєлєєний тђшмэлд даалгана. Энэ
хэргийг шђђн хэлэлцэх л юм бол, цаазлуулах, эсвэл цєлєгдєх ял ђђрэх байлаа.

Энэ тухай сонсуут, бэйлийн хатан єєрєє хуитайжид бараалхана. Хунтайж тэр бардам хатагтайг
ємнєє сєгдєн нулимс дуслуулна гэж тооцжээ. Харин бэйлийн хатан ер хэнэггђй байх бєгєєд салах
ѐс гђйцэтгэх гэж, энэ таван жилийн хугацаанд єєрт нь гаргаж байсан єгєємєр сэтгэлд талархах гэж
ирсэн хэмээнэ. Хунтайж балмагдаж сандарчээ, Энэ ухаалаг айхтар эмэгтэйг Пармаас явуулчихвал,
єєрийнх нь аймхай доройг хаа сайгђй зарлах вий гэхээс тэр тђгшиж, хатагтайг зогсоохоор шийднэ.
Улмаар Фабрициогийн эсрэг хэрэг ђђсгэхгђй хэмээн амаллаа. Гэвч хунтайж доромжлогдсоноо
мэдэрч байсан тул, маргааш єглєє нь Фабрицио дель Донгог эзэмшил нутагтаа ђзэгдэх л юм бол
даруй баривчлах зарлиг гаргажээ.

Сєрєг хђчний гол ивээн тэтгэгч болох маркиза Раверси бэйлийн хатны ємнєєс монсиньорт Пармын
ойролцоо уулзах хуурамч хэл єгђђлнэ. Фабрицио Пармын вант улсын хил руу алхаа ч ђгђй байхдаа
л баривчлагдан, цайзад хоригдов. Раверси хатагтайн бђлэгт харьяалагддаг генерал Фабио Конти
цайзын захирагч юм байж.

Шоронд хђргэгдэх замдаа Фабрицио цайзын хашаан дотор генералын охин Клелияг олж харна.
Охины гоо ђзэсгэлэнд автсан залуу ямагт тђђнийг л бодох болжээ.

Фабрициогийн хоригдож буй єрєє генералын байшингийн єєдєєс харсан цамхагт байна. Фабрицио
цонхоороо ойролцоохь шувууны торнуудыг олж харах бєгєєд єдєр бђр Клелия ийш ирж шувуудаа
хооллох аж. Залуу хђмђђсийн харц тулгарах бєлгєє. Клелия хосгђй ђзэсгэлэнтэй ч, аймхай бђрэг,
тун хђмђђжилтэй бђсгђй байв. Фабрицио алган дээрээ нђђрсээр ђсэг бичиж харуулах маягаар тэд
харилцана. Мен хайр дурлалаа илчилсэн захидлууд бичиж харанхуй болмогц доош оосорлон
буулгадаг байжээ. Гурван сар хоригдохдоо Фабрицио турж эцэн, цонхийсон ч, маш их аз жаргалтай
байв.

Хунтайж бэйлийн хатанг Пармаас хєєж чадахгђй ч, тђђнийг харах бђртээ тэвчишгђй доромжлолыг
мэдэрдэг байв. Тиймээс Фабрициог ђхэх ѐстой хэмээн доодчууддаа мэдэгджээ. Хунтайжийг бэйлийн
хатан юутай их ђзэн ядаж байсныг хэлэх ч юм биш. Хаант засгийг туйлбартай эсэргђђцэгч,
шоовдорлогдмол яруу найрагч Ферранте Палла хатагтайд нууцхан дурласан байсан бєгєєд хатаний
хђслийг биелђђлэхэд хэзээд бэлэн нэгэн. Бас тђђнд эзэн хаантай тооцох єєр тооцоо ч байсан
бололтой.

Фабрициод ямар хувь заяа нђђрлэснийг гђн Москагаас олж мэдсэн бэйлийн хатан зээ дђђгээ
оргуулахаар бэлтгэнэ. Цайзын зохион байгуулалтыг мэдэж, олс татлага зэхнэ. Гэвч хоригдол маань
єєрєє эрх чєлєєтэй болохыг ер хђсэхгђй байгааг, Клелиягђйгээр амьд байна гэдэг тђђний хувьд
тэсвэрлэшгђй зовлон гэдгийг Жина яахин мэдэх билээ.

Энэ зуур шоронгийн лам Фабрициог єдєр тутам хашаан дотуур салхилуулах зєвшєєрєл авч єгчээ.
Дурлалт хос сэм уулзалдах боловч, Клелия хайр дурлалын тухай юу ч ђл єгђђлж, Фабрициог
бушуухан оргохыг л тушаана. «Энд єнгєрєєх хором бђр чиний амины ђнэтэй» гэж сануулнаКлелия
эх дагины ємнє сєхрєн суугаад «Фабрициог л амьд ђлдээж аварч хайрла. Тэгэх юм бол би тђђний
барааг ахиж хэзээ ч харахгђй, эцгийнхээ сонгон оноосон хђнтэй л сууна» гэж ам гарна.

Орголт амжилттай болдог. ѓндрєєс ђсэрсэн Фабрицио цайзны ѐроолд ухаан алдчихна. Бэйлийн
хатан тђђнийг Швейцарт аваачина. Гэвч Фабрицио урьдын зугаатай, хєхђђн зээ нь биш болжээ.
Байнга гуниглан шаналж, ђђнийх нь учир Клелиягаас хагацсанаас болжээ гэдгийг бэйлийи хатан
ойлгоно. Мєн тэр Фабрициог урьдынх шигээ хайрлахаа больсноо мэдэж эмзэглэдэг.

Удалгђй гђн Москагийн зарц Швейцарт ирж, хунтайж гэнэтхэн нас барсан, Пармд Ферранте
Паллагаар удирдуулсан бослого гарсан тухай хэл дуулгав.
Гђн бослогыг дарж, хаан ширээнд талийгаач хунтайжийн хђђ балчир V Эрнест суудаг. Одоо
дђрвэгсэд буцаад Пармд очих бололцоотой болов.

Гэвч шђђх ажиллагааг хэрэгсэхгђй болгоогђй байж. Албан ѐсны зарлиг гарахыг хђлээлгђй,
Фабрицио сайн дураараа цайз руу очиж, хоригдож байсан єрєєндєє буцан оржээ. Шоронгийн
сараалжны цаана Фабрициогийн царай харагдсанд Клелия хичнээн айсныг дђрсэлж бичих аргагђй.
Тђђний эцэг Фабрициогийн оргосныг єєрийг нь доромжилсон явдал гэж ђзэж байгаа тул энэ удаа
яавч амьд гаргахгђй хэмээн занажээ. Энэ бодлоо охиноосоо нуусангђй. Ингээд хоригдогчийн ђдийн
хоолыг хордуулсныг мэдсэн бђсгђй харгалзагчийг тђлхэн Фабрициогийн єреенд ђсрэн орж дотроос
нь тђгжээд, ширээн дээр тавиастай хоолыг асгадаг. Яг энэ агшинд Клелия ђнэхээр сайхан харагдсан
тул, залуу эр биеэ барьж чадсангђй. Бђсгђй ч эсэргђђцсэнгђй.

Цагаатгагдсаныхаа дараа Фабрицио Пармын хамба ламын тэргђђн туслахаар томилогдож, таалал
тєгссєний нь дараа, хамбын зэрэгт дэвшжээ. Тђђний номлолууд маш онцгой бєгєєд олон нийтийн
дунд ихэд алдаршив. Гэвч ямар ч жаргал байсангђй. Клелия эх дагинад єгсєн амлалтаа дагажээ.
Эцэг нь тђђнийг Пармын хамгийн баян хђн болох маркиз Крешенцитэй гэрлђђлсэн ч, бђсгђй
Фабрициог хайрласан хэвээр л байлаа.

Фабрицио цєхєрч гђйцжээ. Хэт турснаас нђд нь улам том харагдана. Клелия тђђнийг нууцаар єєр
дээр нь ирж байхыг зєвшєєрєвч, бђсгђй єєрєє хархђђг харах ѐсгђй гэсэн болзол тавьжээ. Тиймээс
тэдний болзоо тас харанхуйн дунд болдог байв. Ийм янзаар гурван жил єнгєрлєє. Энэ зуур Клелия
хђђ тєрђђлжээ. Фабрицио бяцхан Сандринод маш их хайртай бєгєєд хђђгээ авахыг мєрєєднє. Гэвч
хууль ѐсны эцэг нь Крешенци гэж тооцогддо болохоор яах билээ. Тиймээс хђђг хулгайлаад, дараа нь
ђхсэн гэсэн цуурхал тараачихъя хэмээн тєлєвлєжээ. Тєлєвлєгєє ч ѐсоор болж, харамсалтай нь хђђ
тєдєлгђй ђнэхээр нас барсан байна. Клелия энэ уй гашууг тэсвэрлэсэнгђй араас нь явчихжээ.
Фабрицио амиа хорлохын даваанд хђрнэ. Тэрээр тэргђђн хамбын мяндгаас татгалзаж, Пармын
хийдэд ажин тђжин суув.

Бэйлийн хатан Сансеверина гђн Москатай гэрлэж Пармыг ђђрд орхино. Гаднаас нь харахад энэ
хатагтайн бђх юм сайн сайхан л байв. Гэвч тђђний ђнэн сэтгэлээсээ хайрладаг Фабрицио нь буйдхан
хийдэд очоод нэг жил болсны дараа нас барсныг сонсоод, энэ мэдээг л удаан тэсвэрлэж чадсангђй
ээ.

Эжен Сю

1804-1857

XIX зууны Францын утга зохиол хђн тєрєлхтєний уран сайхны сэтгэлгээний тђђхэнд онцгой байр
эзэлнэ. Оноре де Бальзак, Виктор Хюго, Александр Дюма, Проспер Мериме, Жорж Санд, Постав
Флобер, Эмиль Золя, Жюль Берн, Альфонс Доде, Гиде Мопассан нарын романуудтай манай
уншигчид аль хэдийн танилцсан. «Парисын нууцууд» хэмээх романаараа дэлхий нийтэд алдаршсан
Эжен Сю бол эдний алинаас нь ч дутуугђй нэртэй зохиолч билээ.

Бальзак, Дюматай танилцсан хэрнээ яагаад єдий болтол «Парисын нууцууд»-тай танилцаагђйн
тухайд бол, гадаадын уран зохиолтой танилцах цор ганц суваг маань асан Зєвлєлтийн хэвлэлийн
газрууд уг романыг хэвлэдэггђй байсантай холбоотой К. Маркс, Ф. Энгельс хоѐр нийгмийн доод
ангиудыг хђмђђжђђлэх тухай зохиогчийн санааг шоолон тохуурхсан нь социалист орнуудад энэ
зохиол тђгэх эсэхэд нєлєєлсєн хэрэг. Эжен Сюгийн гол гавьяа бол сайхь бђтээлээрээ утга зохиолд
анх удаа нийгмийн доод давхаргын амьдралыг єргєн хђрээтэй, бодитойгоор дэлгэн харуулсанд
оршино.

«Парисын нууцууд»-ыг Ф.Достоевский єндрєєр ђнэлдэг байжээ. 1980-аад оны дундуур Францын
телевиз ийм нэртэй олон ангит кино хийсэн нь маш их амжилт олсон тухай хэвлэлд бичсэн байв.

Парисын нууцууд

роман 1842-1843

1830-аад оны дунд ђе. Алуурчид дээрэмчид хар хэргээ єдєєж, жирийн ядуус амь зуухын тєлєєх
хатуу ширђђн тэмцэлд нухлагдсан Парисын борчуулын дђђрэг. «Шударга сайныг дэмжин, муу
муухайг цээрлђђлж, ариун сэтгэлтнийг сђйрлээс аврах» зорилгоор Герольштейний хунтайж Родольф
Парист ирнэ. Тэр бол гучин долоон настай, нударган зодооны арга мэх хийгээд хулгайч нарын
этгээд хэлийг гаргуун эзэмшсэн нэгэн байлаа.

Тэрээр залуу халуун явахдаа дурлалт бђсгђй Сара нь хєл хђнд болсныг мэдђђт, нууцаар гэрлэчихсэн
юмсанж. ѓвгєн бэйл эцэг нь энэхђђ гэрлэлтийг хђлээн зєвшєєрєєгђй тул, Родольф эцгийнхээ єєдєєс
сэлэм зєрђђлж зђрхэлжээ. Уг гэрлэлтийг ѐслуулсан, Родольфын хђмђђжђђлэгч овжин Полидори
уурласан эцгийг нь: «Ёс тєр гђйцэтгэсэн лам нь жинхэнэ хувраг биш байсан юм. Тиймээс гэрлэлт нь
хђчин тєгєлдєр бус» хэмээн

тайвшруулах бєгєєд залуу хунтайжид Сарагийн ахдаа бичсэн захидлыг ђзђђлдэг. Уг захидлаас Сара
єєрт нь огтоос хайртай биш, ердєє л дээгђђр зиндаанд орохын тулд тђђнтэй орооцолдсоныг
Родольф ойлгоно. Тђђнээс хойш хунтайж эцгийнхээ ємнє ђйлдсэн гэмээ цайруулахыг ямагт хичээх
болжээ. Родольфын амьдралыг бараантуулсан єєр нэг зђйл бол Сара тєрђђлсэн охиноо тђђнд
єгєхєєс татгалзаж, тєдєлгђй «Хђђхэд чинь нас

барсан гэж хэлсэн явдал юм...

Гэмт хэрэгтэн нєхєртєє хђђгээ хулгайлуулсан золгђй хатагтай Жоржид туслахаар Родольф зђс
буруулан Парисын ѐроол руу бууна. Тэнд нэгэн тђрђђчийг алсан хэргээр ял эдэлж буй Балиус хочит
залуутай танилцаиа. Балиус ямар ч хђнд хэцђђ байдалд орсон ер хулгай хийж яваагђй нэгэн аж.

Гэхдээ нядалгааны газар ажиллаж байхдаа цус харж дассан бєгєєд цэргийн алба хааж байхдаа
дээрэлхэж дарамталсан тђрђђчийг уурандаа хутгалчихсан гэнэ. Алагдсан тђрђђчийн сђнс болтол
тђђнд амар заяа ђзђђлэхгђй байгаа аж Родольфын зодоонд гарамгайг биширч, мєн єєрийг нь «Чи
зориггой, шударга хђний зан гаргажээ...» гэж ђнэлсэпд баярласан Балиус хунтайжийн ђнэнч дагуул
болно.

Мєн тор ђдшээ Родольф Дуучин хочтой царайлаг бђсгђйтэй танилцана. Бђсгђй эцэг эхээ мэдэхгђй.
ѓєрийг нь олж єсгєсєн Ууль хочит авгай тђђнийг хулгай луйвар хийлгэхээр албаддаг байж. Дуучин
нялхаараа шоронд сууж, арван зургаатайдаа тэндээс гарчээ. Хийх ажил олдохгђй тул, амь зуухын
эрхэнд биеэ ђнэлэгчдийг зуучлагчийн ивээлд орсон байна.

Бђсгђй энэ байдалдаа ихэд шаналж явдгийг олж харсан Родольф тђђнийг эзнээс нь худалдан авч,
тосгон дахь ферм руу аваачин хатагтай Жоржийн халамжинд єгнє.
Сара охиноо олж, хэрэв ђхчихсэн бол нас нь тохирох єєр бђсгђй олж Родольфын сэтгэлийг
уяраагаад єєртэйгєє гэрлђђлэхийн тулд Ууль авгай болоод тђђний хамсаатан Бичиг мэдэгч хочит
алуурчин дээр очно. Балиусын тусламжгайгаар Родольф ђђнийг олж мэдээд Сарагийн тєлєвлєгєєг
тасалдуулж, дээрэмчдэд харуул манаагђй нэгэн баяны байшинг тонох санал тавина. Энэ нь
Родольфын єєрийнх нь Парис дахь байшингуудын нэг бєгєєд хунтайжийн хђмђђс тэднийг тэнд
отож байжээ. Ууль, Бичиг мэдэгч нар Родольфд итгэлгђй, зооринд тђгжчихээд заасан байшинг
ухахаар явна. Харин Балиусын ђнэнч зан, овсгоо самбаа Родольфыг тєдийгђй, тђђний анд Вальтер
Мэрфийг Бичиг мэдэгчийн гарт амь ђрэгдэхээс авардаг.

Шђђх ажиллагааг Родольф єєрєє гђйцэтгэнэ. Бичиг мэдэгч бол хатагтай Жоржийн хуучин нєхєр
байжээ. Тэрээр шударга журамтай эхнэрээсээ єшєє авахын тулд хђђгээ хулгайлж, луйварчин
болгохоор шийдсэн аж. Харин тэдний хђђ Франсуа Жермен оргож чадсан бєгєєд Бичиг мэдэгчийн
олж мэдсэнээр бол одоо Тампль гудамжинд суугаа гэнэ. Родольфын тушааснаар хар арьст эмч
Давид Бичиг мэдэгчийн нђдийг сохолно. Дараа нь хунтайж золгђй хулгайчийн гарт хэтэвч
атгуулаад, хандсан зђгт нь явуулчихдаг.

Хунтайж шагнал болгож Балиуст мах худалдаалах мухлаг єгнє. Гэвч улаан мах хєєрхий залууд
тђрђђчийг алсан тухай аймшигт дурсамжийг нь сэрээх тул мань эр бзлгээс татгалзана. Тэгэхээр нь
Родольф Алжир дахь фермээ санал болгоход, цаадхи нь баяр хєєр болж аяны дєрєє жийнэ.

ёђргийн худалдаачны дђрээр Родольф Тампль гудамжин дахь байшинд очдог. Гуталчны эхнэр
тђђнд мєнєєх байшинд амьдардаг хђмђђсийн тухай мэддэг бђхнээ тоочно. Дээврийн хонгилд
зрдэнийн чулуу засварлагч Морель маш ядуу зђдђђ байдалд аж тєрдєг байна. Эхнэр нь галзуурсан
бєгєєд охин Луизагаас бусад таван хђђхэд нь цєм нялх балчир ажээ. Нас биед хђрч буй Луиза охин
нь нотариатч Жак Ферраны гэрийн ђйлчлэгчээр ажилладаг, Ферран Луизаг хђчирхийлсээр цаадхи
нь амьгђй хђђхэд тєрђђлсэн гэнэ. Ферран бђсгђйгээс холдохын тулд хђђхдээ алсан хэмээн цагдаад
мэдђђлж, хєєрхий Луиза одоо шоронд сууж буй аж. Морель єр тавьсаар зээлийн хђђд боомилуулсан
тул мєн л єнєє маргаашгђй єрийн шоронд суухад тулжээ. Родольф Морелийн єрийг барагдуулаад,
Луизагийн хувь заяанд санаа тавихаа эцэгт нь амална. Мєн л Ферраныд ажилладаг Франсуа
Жермен хєєрхий бђсгђйд туслахын тулд нотариатчийн касснаас хэдэн зоос авчихаад, маргааш нь
єєрєєсєє буцаагаад хийчихнэ гэж найдна. Тэдгээр зоосны хэрэг ч гарсангђй. Маргааш єглєє нь
авсан мєнгєє буцаан єгєхєд, нотариатч Жерменийг асар их мєнгє хулгайлсан хэмээн гђтгэж
шоронд суулгана.

Жермений тухай Родольф Инээд муут хочит аятайхан бђсгђйгээс олж мэдэх бєгєєд Жермен бђсгђйд
захиа бичиж, ђнэн хэрэгтээ юу 6олсныг дурдаад, єєрийнх ньталаар муу юм бодохгђй байхыг хђссэн
байж. Хархђђд талтай явдаг бђсгђй сэтгзл санаагаар унахад Родольф Жермений хэрэгт тусална гэж
амалдаг.

Родольфыг Дуучинтай хардсан Сарагийн явуулгаар сохор Бичиг мэдэгч, Ууль хоѐр бђсгђйг
хулгайлж авчраад хорино. Ингээд Сара охиныг нь єрийн барьцаа болгож авсан Ферран дээр очиж,
нотариатчийг охиныг зориудаар алсан хэрэгт буруутгана. Айсан Ферран охиныг алаагђй, харин
Ууль хочит эмд єгснєє хђлээлээ. Сара Уультай уулзаж, гэртээ дагуулан очоод бяцхан Лилия-
Мариягийн зургийг ђзђђлнэ. Гэтэл Дуучин гэгч нь тђђний тєрсєн охин Лилия-Мария болж таардаг.
Энэ яриаг сонсоод эргэх зуур Ууль Сараг цохиж унагаад ђнэт эдлэлийг нь авч одно.
Гэвч Уулийн хоногийн тоо гђйцжээ. Хулгайлсан хатуу эдлэлээ нуух газар хайн луйварчдын зоорь
руу орох ђед нь сохор Бичиг мэдэгч тэнд гинжлђђлчихсэн сууж байна. Ууль сурсан зангаараа сохор
дээрэмчнийг доромжилж тохуурхахад уурласан Бичиг мэдэгч увайгђй эмгэнийг шђђрэн авч бараг л
хэдэн хэсэг тасчин хаяна. Энэ ђед Лилия-Марияг суллуулахаар нотариатч єєрийн ђнэнч зарц
эмгэнийг илгээнэ. Тэр змгэн л охиныг багад нь Уулъд єгсєн бєгєєд одоо бђсгђйг хатагтай
ЖоржиЙн фермд хђргэнэ хэмээн хууран дагуулж гол руу аваачаад нотариатчийн хєлсєлсєн
дээрэмчдэд єгч живђђлэхээр яваа аж. Харин эзэн нь эмгэнийг ч бас цуг живђђлж ал хэмээснийг зарц
єєрєє мэдэхгђй байлаа.

Нотариатчийн тєлєвлєгєєний яг тэн хагас нь биелжээ. Лилия-Мариятай цуг хоригдож байх зуураа
шударга амьдрахын сайхныг сонсож мэдсэн ѓлєгчин чоно хочит эмэгтэй живж байгаа бђсгђйг
аварна. Лилия-Мария ядуусын эмнэлэгт хђргэгдэнэ.

Родольф Ферраныг нђгэлт хуял тачаалынх нь урхинд орооцолдуулж, єєдгђй явдлуудыг нь цэглэхээр
шийднэ. ёђндээ эмч Давидын завхуул эхнэр Сесилийг ашиглах бєгєєед Сесилийг шоронгоос
оргуулж, зарц бђсгђйн дђрээр нотариатчийнд очуулна. Мунаг эрийн хурьцлыг тасалдуулан зальт эм
хамаг бичиг баримт бђхий тђрийвчийг нь хулгайлаад зугтчихдаг. Хђслээ хангаж чадаагђйнхээ
улмаас Ферраны архаг солиорол нь хєдєлж, аймшигтай татвалзан шаналсаар ђхдэг. Хунтайжийн
найз маркиз ДАрвилийн эхнэр Клеманс гэр бђлийнхээ нэгэн нууцыг Родольфд задална. Нєхєр нь
удам дамжсан оѐг євчтэй байснаа гэрлэхээсээ ємнє хэлээгђй юмсанж. Одоо сайхь хатагтайн амьдрал
тэсвэрлэшгђй там болон хувирчээ. Родольф хатагтайг сэтгэлээ тайвшруулахын тулд буяны ажил
ђйлсэд оролцохыг, гэхдээ тђђнтэй хамтран «шударга сайныг дэмжин, муу муухайг цээрлђђлж, ариун
сэтгэлтнийг сђйрлээс аврах»-ыг зєвлєнє.

Эхнэрээ хардсан ДАрвиль тэдний яриаг нууцаар чагнаад, Клеманс хардаж сэрдэх юм хийгээгђй ч,
єєрийг нь хуримаасаа ємнє євчнийхее тухай хэлээгђйг уучилж чадахгђй байгааг мэднэ. Ингээд
эхнэртээ єршєєгдєхийн тулд найзуудаа гэрчээр дуудаад, амиа хорлох аймшигт шийд гаргана. Энэ
явдлыг нєхєд нь цэвэр золгђй явдал гэж зарлана.

Нєхрийнхєє ийм алхам хийсэнд цочирдсон Клеманс єєрийгєє буянт ђйлсэд зориулна. Тэрээр
эмэгтэйчђђдийн шоронд очиж Луиза Морелийг ивээлдээ авч, эмнэлэгт Дуучинтай танилцан
ярилцаад, энэ бол Родольфын хайгаад байгаа, ферм дээрээс алга болсон бђсгђй болохыг ойлгодог.
Франсуа Жермен нийтийн хорих тасалгаанд алуурчин талаачдын дунд сууж байна. Дээрэмчид залуу
хархђђгийн шударга журамтайд эгдђђцэн алахаар завдацгаана. Тэртэй тэргђй ихэнх нь цаазлуулах
ял сонссон тул ямар ч алдах юмгђй улс аж. Жерменыг Инээд муут байнга эргэж тойрно. Залуу
хђмђђђс бие биедээ хайр сэтгэлтэй болсноо мэдэрнэ. Жермен ђђндээ туйлаас аз жаргалтай байлаа.
Гэвч тђђний эсрэг хуйвалдаан нэгэнт зохион байгуулагдчихаад байв. Хэрэв Балиус залуу хархђђг
хамгаалаагђй бол тђђний хувь заяа эмгзнэлтэйгээр тєгсєх байжээ. Балиусын хувьд гэвэл тэрээр
Марсель хђрсэн хойноо гэнэтхэн Родольфыг ингээд орхичихож болохгђй гэж шийджээ. Парист
буцан ирэхэд нь хунтайж тђђнд шоронд орж, Жерменийг хамгаалах даалгавар єгсєн байна. ёхэж
байхдаа Сара Родольфыг дуудуулж, тэдний охин ямар

байгааг, тэр нь хэн болохыг хэлдэг. Родольф охиноо нэгэнт ђхсэн гэж бодож байсан тул, тєрсєн ђрээ
шившиглэл, гуйланчлалын ангал руу хаясан Сараг жигшин хараана. Охиныг нь нийгмийн ѐроолд
хаясан гол буруутан бол нотариагч Ферран байсныг тэр таамаглана. Шаналж гутарсан Родольф
Парисаас бђрмєсєн явахаар шийджээ. Энд байхыг тђр ч гэсэн хойшид тэмвэрлэхгђй болжээ.
Хэдийгээр єєрийнх нь чармайлтаар Франсуа Жерменийг цагаатгаж шоронгоос сулалсан ч, тэр
хатагтай Жоржийн хђђ, Инээд мууг хоѐрын хуриманд очихоос татгалздаг. Хунтайж залуу хосод маш
ђнэтэй бэлэг явуулжээ.

Родольф бас Клемансыг ч харахыг хђсэхгђй байв. Охииыхоо ђхэлд тэр єєрийгєє туйлгђй буруутгаж,
сэтгэлийнхээ энэ зовлонг ганцаараа л эдлэхээр шийджээ.

Гэнэтхон ажлын єрєє рђђ нь хатагтай ДАрвиль орж ирнэ. Тэрээр одоо эдгэж илааршсан Дуучныг
авчирчэо. Сайхь бђсгђйг хунтайжийн тєрсєн охин гэдгийг сонсуут Клеманс євдєг сєгдєн Бурханд
хандаж, чухамхђђ тэр єєрєє Родольфд охиных нь амьд гэдгийг мэдђђлэх хувь таарсанд талархав.

Клеманс Лилия-Марияг єрєєнд оруулахад Родольф бђсгђйд эцгийг нь олсноо дуулгана. Харин
бђсгђй тийм ч их баярласангђй. «Нэгэнт би эцгээ танихгђй, тэр хђн єнгєрђђлсэн амьдралд минь
хэрхэн хандахыг мэдэхгђй байгаа болохоор юунд нь баярлах билээ? Харин ноѐн Родольф та миний
тєлєє маш их зђйл хийсэн, ямар дорд байдалд орсныг минь сонсоод ер цээрлэлгђй тус дэм болсон.
Тиймээс би ганцхан таныг л ђнэн сэтгэлээсээ хайрлаж явах болно гэж Лилия Мария хэлжээ. ёђнийг
сонсоод Родольф тэсч чадалгђй, нулимс унаган байж «Тэгвэл би чиний тєрсєн эцэг байна!» гэж дуу
алдана. Гэнэтийн аз жаргалдаа багтарч Лилия-Мария ухаан алдан унажээ.

Родольф охин нь амьд байгааг Сарад дуулгана. Охиныхоо тєлєє тэр Саратай хууль ѐсоор гэрлэлтээ
батлуулахад ч бэлэн байлаа. Гэртээ дуудуулсан санваартан ѐслол ђйлдэж, Лилия-Мариягийн хууль
ѐсоор мэндэлсэн болохыг батламжлав. Гэмээ наманчлаад Сара охиноо ч харж амжилгђй амьсгал
хураажээ. Багт наадмын єдєр Родольф охиныхоо хамт Парисаас явлаа. Замд нь дээрэмчдийн бђлэг
тэднийг бђслэн зогсоов. Бужигнасан зодоон боллоо. Нэг дээрэмчин хунтайж руу хутга барин
дайрчээ. Гэвч урдуур нь орсон Балиусын цээжинд мэс орно. Шударга чигч тэрээр хђндэт эзнээ энэ
удаад ч орхиогђй аж. Гэхдээ сђђлчийн удаа хамгаалах ньтэр. ёђнээс хойш Родольф охинтойгоо
Парист ахиж ирсэнгђй.

Эхийнхээ дурсгал болгож Родольф охиныхоо нэрийг Амелия хэмээн солив. Хунтайж болоод урьд
маркизын хатан ДАрвиль байсан тђђний эхнэр хоѐр бђсгђйн ємнєх амьдралыг

мартуулахын тулд бђхнийг хийжээ. Амелия гђнж гуйлгачин-ядуусыг энэрдгээрээ олны талархлыг
хђлээсэн байна. Тђђнд сэтгэл алдан дурласан хунтайж Хенрих гарыг нь гуйжээ.

Хэдийгээр гђнж хархђђд сэтгэлтэй хэдий ч, урьдын амьдралаа мартаж чадахгђй байсан тул,
єєрийгєє гэр бђлийн эзэгтэй болоход тэнцэхгђй хэмээн мєнєєх саналаас татгалзан, сђмд суун сахил
хђртсэн байна. Тэнд тєдєлгђй ширээт гэлэнмаа болжээ. Гэвч Амелия євчин тусч, зуурдаар нас
бардаг. Родольф, Клеманс хоѐр шарил дээр нь эхэр татан уйлцгааж буйгаар зохиол єндєрлєнє.

Хенрик Ибсен

1828-1906

Орчин ђеийн театр бий болоход хамгийн хђчтэй нєлєє ђзђђлсэн хђн бол Норвегийн жђжгийн
зохиолч Ибсен билээ. Драмын сэтгэлгээний тђђхийг «Аристотель- Сэргэн мандал. XVI» зуун. "XIX
зуун. Ибсен. Орчин уеийн театр" гэж ђечилдгээс харахад л тђђний гђйцэтгэсэн ђђрэг баримжаа
харагдана.
«Хђђхэлдэйн байшин», «Хий ђзэгдлђђд», «Гедда Габлер», «Зэрлэг нугас» гэсэн дєрвєн жђжгийг
Ибсений уран бђтээлийн оргил гэж тооцдог. Эдгээрт ђйлдвэржсэн, хотожсон нийгмийн хђн туйлын
эрх чєлєєг нийгмийн байгууламжаас бус, хамгийн ойр дотно хђмђђсийнхээ харилцаанаас л хайх
ѐстой, ђђний тулд гэр бђл оршин тогтнож ирсэн ойлголтуудыг цоо шинээр авч ђзэхээс єєр аргагђй
гэсэн санаа гол чухал нь. Энэ бол зохиогчийн амьдарч асан цаг ђеийн зонхилогч ђзэл санаа юм. Гэр
бђлийг Ибсен нийгмийн бичил загвар болгон авч ђзсэнээр, тэнд илэрч буй баатруудын зєрчил хувь
хђний зан чанараар биш, нийгмийн хђчин зђйлсээр л тайлбарлагдах болдог.

Нєгєєтэйгђђр Ибсен баатруудаа єєрєєр байх ямар ч аргагђй, хэн ч байсан єєр алхам хийхээргђй,
бид ч мєнєєх баатруудын л адил шийдвэр гаргах байсан даа гэж єєрийн эрхгђй бодогдом тийм
нєхцєлд оруулчихдаг. Ганцхан жђжигт тєдийгђй, нийт утга зохиолд онцгой чухал тулгуур болсон
энэхђђ баримтлал нь уран зохиол бол хэн нэгний зохиодог зђйл биш, дђрђђдээр илэрдэг
сэтгэлгээний амьд-урлаг гэдгийг нотлон харуулж байна.

Хий ђзэгдлђђд

гэр бђлийн драм 1881

ёйл явдал Ибсений ђеийн Норвеги оронд фру (хатагтай) Альвингийн гэрт болж байна. Шиврээ
бороо орно. Байшинд мужаан Энгстранд орж ирнэ. Зарц бђсгђй Регина тђђнд чимээ гаргахгђй
байхыг тушаана. Учир нь дээд давхарт фру Альвингийн, дєнгєж сая Парисаас ирсэн хђђ Освальд
унтаж байгаа аж.

Мужаан барьсан сђм нь маргааш нээхэд бэлэн болсныг дуулгахаар ирж. Уг сђмийг фру Альвингийн
талийгаач нєхєр тайж Альвингийн дурсгалд зориулан босгосон бєгєєд мєн тђђний хєшєєг бас
маргааш залах ѐстой ажээ. Энгстранд барилгын ажлаар тун давгђй мєнгє олдог бєгєєд хотод
єєрийн гэсэн буурчийн газартай болохоор шийдсэн байна. Далайчдад зориулсан тэр буурчийн
газартаа Регина охиноо ажиллуулах санаатай байгаагаа хэлэхэд, єнєєх нь ширэв татаж: «Юуны
чинь охин?» хэмээн эгдђђцнэ. Энгстранд бђсгђ йн хойт эцэг юм санж. Регинад энэ айлынхан бђгд
сайн байдаг,тэгээд ч бага зэрэг франц хэл сурч байгаа тул зарц бђсгђй эднийхээс явахыг хђсэхгђй
байв.

Мужаан явна. Зочны єрєєнд Мандерс лам орж ирнэ. Тэрээр шинээр боссон сђмийг даатгуулах
тухай фру Альвингийн саналыг болиулахаар ятгаж, бурхны орон байр хзврэг байж болох талаар
эргэлзэж байгаагаа нийтэд ийм ил зарлаж болохгђй хэмээнэ. Мєн яагаад фру Альвинг Регинаг хот
руу, эцэг эх руу нь явуулахьгг хђсэхгђй байгааг асуудаг. Тєдєлгђй Освальд орж ирнэ. Тэрээр нэлээд
чєлєєт ђзэл баримтлалтай хђн бєгєєд номлогч Мандерстай маргалдана. «Ёс суртахуун гэж юу юм
бэ? Зураачид, жђжигчдийн дунд бол ѐс суртахуун гэдэг бол ер тэгтлээ анхаарал тавих зђйл биш.
Бусад давхаргынхан ч ђнэндээ яг адилхан. Ямар ч єндєр ѐс суртахуунтаЙ тђшмэд байлаа гэсэн
Парисын чєлєєт ђзэлтнђђдийн дунд орохоороо хэрхэн єєрчлєгдєуж юу ярьцгаадгийг нь номлогч та
хэрэв сонссонсон бол доо!» гэхчлэн шоолно. Фру Альвинг хђђгийнхээ талд ороход, ламтан
хатагтайг чєлєєт сэтгэлгээний номууд хэтэрхий их уншснаас болов гэж зэмлэхээс єєр арга
олсонгђй.

Освальд салхилахаар гарна. Номлогч бачимдаж эвгђйцнэ. «ёгђй ер, амьдрал фру Альвингд юу ч
ухааруулсангђй гэж ђђ?» Хурим хийснийхээ дараа ердєє ганц жил болов уу, ђгђй юу, тэрээр эр
нєхрєєсєє зугтаж, Мандерсын гэрт ирчихээд, буцаж харихаас татгалзаж байсан аж. Тэр ђед ламтан
яаж ийгээд байдлыг зєєлрђђлж, хатагтайг гэрт нь буцаан, хууль ѐсны нєхєрт нь хђргэж єгчээ. Тайж
Альвинг сэтгэлийн тэнцвэр алдсан эхнэртээ харин ч эр хђн шиг хандсан биш билђђ? Тайжтан гэр
бђлийнхээ хєрєнгє зоорийг арвижуулж, нийгэмд ашигтай ажил ђйлс эрхэлж байсан. Гагцхђђ тэр л
эхнэрэз ажил хэргийнхээ нэр хђндтэй туслах болгосон шђђ дээ. Тђђгээр ч зогсохгђй ээ. Тайж хэзээ ч
єнєєдрийн Освальдын ярьж байгаа шиг балай зђйлд толгойгоо самууруулахааргђй хђн байсан.
Освальд ийм болсонд эх нь л буруутай. Хђђгээ гэрээсээ хол, алс оронд сургах гээд зђтгээл байсан нь
фру Альвингийн л санаа шђђ дээ. Ламтан энэ бђхнийг ярьж хатагтайг зэмлэхэд, фру Альвинг: «За,
яахав. Тэгвэл одоо ђнэн голоосоо ярилцацгаая л даа» гээд єєрийнхєє гэр бђлийн жинхэнэ амьдрал
чухамдаа ямар байсныг Мандерсд тодорхой єгђђлнэ. Талийгаач нєхєртєє бђсгђй ерєєсєє хайртай
байгаагђйг ламтан сайн мэднэ л дээ. Тайж Альвинг бђсгђйг эцэг эхээс нь зђгээр л худалдаад
авчихаж. Царай зђс, бие хаа сайтай, нийтэч зантай тэрээр хуримынхаа дараа ч архидаж, хђђхэн
эргђђлдэг зангаа ер орхисонгђй. Эхнэр нь тђђнээс зугтсанд гайхаад байх зђйл огт ђгђй юм. Хђђхэн
тэр ђед єєрийгєє лам Мандерст таалагддаг гэж боддог, єєрєє ч ламтанд дурлачихаад байж. Тайж
Альвингийг засарч хђмђђжсэн гэж бодсноороо ламтан эндђђрч явжээ. Тайж Альвинг ямар байсан,
тэр л чигээрээ дуусчээ. Тэр гэр орондоо хђртэл тєлєв тєвшин байж чадаагђй гэнэ. Нэгэн удаа фру
Альвинг эр нєхрєє тагтан дээр ђйлчлэгч хђђхэн Йоханнатай цуг байхад нь барьжээ. Гэлээ ч эр
нєхєр нь санасандаа хђрч байж л энэ бђхнийг цэглэсэн юм.

«Ингэхэд, ламтан та манай зарц Регина бол тайжийн нуудгай охин гэдгийг мэдэхгђй бил ђђ?» гэж
фру Альвинг асууна. Нэлээд их мєнгє амалсны хђчинд л мужаан Энгстранд Йоханнагийн нђглийг
хаацайлан гэрлэхийг зєвшєєрсєн аж. Гэхдээ мужаан энэ бђх ђнэнийг нэг бђрчлэн мэддэггђй бєгєєд
дагавар охиноо тохиолдлоор Иоханнаг хђчиндчихсэн ђл таних америк эрийн хђђхэд гэж боддог
байна. Йоханна л тэр америкийн тђђхийг зохиосон хэрэг.

Хђђгийнхээ тухайд бол, фру Альвинг аль болохуйц хол явуулахаас єєр аргагђйд хђрч. Долоон нас
хђрснээсээ хойш хђђ нь дэндђђ их юм асууж шалгаах болж л дээ. ёйлчлэгч бђсгђйтэй орооцолдсноос
нь хойш гэр бђлийнхээ бђхий л ажил хэргийг фру Альвинг гартаа авчээ. Нєхєр нь биш, эхнэр нь л
аж ахуйгаа эрхэлж, мєнгє олж байсан хэрэг. Харин эр нєхрийнхєє ђнэн байдлыг нийтээс нуухын
тулд бђхий л чадлаа шавхжээ.

Энэ бђхнийг тодорхой ярьж гђйцээд, фру Альвинг ламтан Мандерсыг ђђд хђртзл ђдэн гарна.
Хоолны єрєєний ђђдээр єнгєрєх зуураа, тэд хоѐулаа Освальдын тэврэлтээс мултрах гэж оролдож
буй Регинагийн аальгђйтэн хашгирахыг сонсчихлоо. «Хий ђзэгдлђђд!» гэж фру Альвинг дуу алдана.
Тэрээр ахиад л єнгєрсєн цаг руу орж, тагтан дээр тэврэлдэн зогсоо тайж, ђйлчлэгч бђсгђй хоѐрыг
олж харах шиг сэтгэгдэлд автжээ.,

Хий ђзэгдлђђд гэдэг нь фру Альвингийн хувьд зєвхєн «нєгєє ертєнцєєс босч ирэгсэд» бус (норвеги
хэлнээс уг ђгийг орчуулахад ийм утга гардаг хэдий ч) юм. Энэ нь хатагтайн тодорхойлж байгаагаар
бол, ерєєсєє «аливаа хуучирч ђхширсэн мєртєє амь бєхтэй оршсоор байгаа уээл баримтлал бухэн
хий узэгдлууд» ажээ. Ийм л хий узэгдлууд тууний амьдрал хувь заяа, ламтан Мандерсын зан
араншин, тэр ч бђђ хэл, Освальдын нууцлаг євчний шалтгаан болсоор ирсэн гэж тэр ђздэг. Парисын
эмчийн оношилсноор бол, Освальдын євчин удам дамжсан шинжтой аж. Гэвч эцгийгээ бараг
мэддэггђй, тиймээс тђђнийг бурханчлан шђтдэг Освальд эмчид итгэлгђй, євчнийхєє шалтгааныг
Парист анхлан суралцахаар очсон ђедээ нэлээд хєнгєн савсаг маягийн амьдрал хєєж явсных хэмээн
ђздэг байна, Тђђнээс гадна Освальдыг тайлагдашгђй нэгэн айдас 6айнга шаналгана.
Тэр ээжийнхээ хамт ђдшийн бђрэнхийд зочны єрєєнд сууцгаана. Тасалгаа руу дэнлђђ авчирч, фру
Альвинг хђђгийнхээ сэтгэл дэх зовлон шаналгааг нимгэлэхийн тулд, эцгийнх нь тухай болон
Освальд хєнгєдєєд аль хэдийнээ Парис руу дагуулж явна хэмээн амалчихсан Регина бђсгђйн тухай
бђх ђнэнииг ярихаар шийднэ. Тэдний яриаг гэнэт орж ирсэн лам, Регинагийн чанга хашгирах дуун
хоѐр тасалдуулна. Байшингаас холгђйхэн тђймэр гарчээ. Шинээр барьж босгосон «Тайж
Альвингийн нэрэмжит сђм шатсан нь тэр байлаа.

ѓглєє болж байна. Мєнєєх л зочны єрєє. Ширээн дээр дэнлђђ урьдын адил гэрэлтэнэ. Овсгоотой
мужаан Энгстранд лам Мандерсыг тэвцан дээрээс тавиуртай лаануудыг зориудаар татаж тђймэр
гаргахыг харсан хэмээн дарамтална. «Гэхдээ ламтан та ђђнд санаа зовохгђй байж болно. Би хэнд ч
ам ангайхгђй. Харин та хотод далайчдад зориулсан буурчийн газар нээх зєвшєєрєл олж авахад
минь тус дэм ђзђђлээрэй» гэж хђснэ. Номлогч энэ ђгийг нь зєвшєєрєн дагана.

Лам, мужаан хоѐрыг явсны дараа зочдын єрєєнд фру Альвинг, тђймэр унтраах гэж яваад ямар ч ђр
дђнгђй буцаж ирсэн Освальд нар орж ирнэ. Тасалдсан яриаг цааш ђргэлжлђђлнэ. Энэ богинохон
шєнийн туршид Освальдын эх олон зђйлийг эргэцђђлэн боджээ. Тэдгээрийн дотроос хђђгийнх нь
ярьсан: «Тэнд ажил хєдєлмєрийг хараал мэтээр, ђйлдсэн нђглийн тєлєєх гэсхээл шийтгэл мэтээр
ђзэхэд, харин амьдралыг аль болохуйц тђргэхэн хагацан салбал таарах мунхаг явдал мэтээр
ойлгоход хђмђђсийг сургадаг юм»> хэмээх ђгс гойд балмагдуулжээ. Тиймээс одоо эр нєхрийнхєє
тухай хђђдээ ярихдаа урьд тєлєвлєж байсан шигээ тийм ч хатуу байр суурь барилталсангђй. Харин
«Эцэг чинь амьдралын гђнд єєрийгєє олж чадаагђй хђчирхэг, авьяаслаг хђн байсан юм. Тэр бђхий л
мэдрэмжээ цаг зуурын зугаа цэнгэлд ђрчихсэн юм» гэхчлэн ярьдаг. Чухам юунд хђч чадал, мэдрэмж
авьяасаа ђрснийг нь Освальд ч ойлгоно. Мен хажууд нь зогсож байгаа Регина бол чин ђнэндээ
тђђний дђђ охин гэдгийг мэднэ.

ёђнийг сонсуутаа Регина тэдэнтэй яаран салах ѐс гђйцэттэж, энэ гэрийг орхихоор шийднэ.
Освальдыг хђнд євчтэй гэдгийг сонсох ђедээ Регина бђх юмаа жин тан бэлдчихсэн байв. Харин
Освальд ээжээсээ: «Би таныг миний тєлєє юу ч хийхэд бэлэн ђђ гэж ємнє нь асууж байсан даа?» гэж
онцлон тодруулна. Энэхђђ «Юунд ч бэлэн ђђ?» гэдэг асуултын цаад учир нь Регина. Освальдад
хамгаас хэрэгтэй хђн бол гагцхђђ Регина байж л дээ. Освальд цааш нь ярьж чадалгђй, євчиндєє
автаад ухаан самуурна. Тђђний байдал тэсвэрлэшгђй харагдах тул хурдхан шиг Морфий єгєєд
зовлонгоос нь салгах хђсэл Регинад єєрийн эрхгђй тєрєх аж.

Ухаан алдаж унадаг євчин нь єнгєрч хђђгээ сэргэсний дараа Фру Альвинг Освальдыг тайвшруулна:
«Одоо миний хђђ гэртээ, ээжийнхээ дэргэд байна, одоо чи эдгэнэ ээ. Одоо чи яг л бага байхынх
шигээ юу хђссэн бђхнээ авах болно. Ахиж чамайг эндээс хол явуулахгђй, ээж нь чиний тєлєє
бђхнийг хийнэ» хэмээн тэр хэлдэг. Освальд «Нар єгєєч, надад нар єгєєч!» гэж ухаан солиорон
хашгирч эхэлнэ. Фру Альвинг дэнлђђг унтрааж, цонх руу очин нар ургаж байгааг заан харуулна.
Освальд "Нар, нар" хэмээн цонх руу харан ђглэх авч, нарыг ерєєсєє олж ђзэхгђй байх ажээ.

Ээж нь ухаангђй байгаа хђђ рђђгээ арга барагдахгуй харангаа, гартаа лонхтой морфийг чанга базна.
Кнут Хамсун

1859-1952

Норвегийн уран зохиолд Ибсенэзс гадна дэлхий нийтэд нэр алдар нь тђгсэн бас нэгэн хђђрнэл
зохиолч бий, 1920 оны Нобелийн утга зохиолын шагналыг хђртсэн Кнут Хамсун.

Тэрээр уран зохиолд амжилт ололгђй удтал хєдєлмєрлєсний эцэст АНУ-руу гарч явжээ, Атлантын
далайн цаана хар бор ажил хийж явсаар буцан ирээд Копенгагены нэгэн хэвлэлийн газар
«ѓлсгєлєн» хэмээх намтарчилсан романаа хэвлђђлсэн нь Скандинавын утга зохиолын тђђхэнд
онцгой дуулиан тарьсан юм. Дараагаар нь «Пан», «Мистерий», «Виктория» романууд нь гарч
тђђний хосгђй авьяасыг уншигчдад мэдрђђлсэн байна.

1930-аад оноос Хамсун тухайн цаг ђеийн нийгмийн талаар гутранги ђзэл бодолтой болж, тђђнийхээ
улмаас Дэлхийн хоѐрдугаар дайныђед Норвегийг тђрэмгийлсэн Гитлерийн фашистуудыг талархан
дэмжиж байжээ. Дайны дараагаас эх орон нэгтнђђд нь фашизмд талтай зохиолчийг ђзэн ядах болж,
насан єндєр болсон Хамсун ч сэтгэц мэдрэлийн эмнэлэг бараадсан гэдэг. 1947 онд фашист гэмт
хэрэгтнђђдтэй сђлбэлдсэн хэргээр ял сонссон ч, эрђђл мэнд доройтсон учир шоронд хоригдоогђй
бєгєєд бђрэн мартагдмал, дорд ђзэгдсэн, ганцаардмал байдалд нас нєгчсєн аж.

Тууний «Виктория» ромаиыг Б.Пастернак «Ромео, Жульетта Хоѐр»-той эн дуйдэхуйц дурлалын


туух гэж унэлсэн байдаг.

Виктория

роман 1898

Жирийн ард олны дунд Шилтгээн хэмээгддэг аятайхан эдлэн газрын эзний хоѐр хђђхэд болох
Виктория, Дитлеф нар хєрш тээрэмчний хђђ Юханнестай хамтдаа тоглодог байжээ. Жаалхђђ ч
тэдэнтэй дуртайяа тоглох авч, газрын эзний хђђхдђђд тђђнд ямагт дээрэнгђй ихэмсэг ханддагт нь
эмзэглэнэ. Газрын эзнийд байсхийгээд л зочилдог баян тайжийн хђђ Отто Юханнесыг бђр ч их
дээрэлхэнэ. Гагцхђђ Виктория охин л тђђнд найрсаг байж, жаалхђђгийн єєрєє зохиосон одой
болоод ђлэмж биетнђђдийн тухай зугаатай ђлгэрђђдийг шимтэн сонсдог аж. Арван настай жаал
охин єєрєєсєє дєрєв ах уран зєгнєлчийг «Том болоод гђнжтэй битгий суугаарай, хэн ч чамайг над
шиг хайрлахгђй шђђ» хэмээн ятгадаг байв. Юханнес хот руу явж суралцаад, хорин нас хђрсэн
хойноо тєрєлх нутагтаа буцан ирнэ. Зогсоол дээр тэр єєртэй нь нэг хєлєг онгоцоор ирсэн
Дитлерийг угтаж буй шилтгээний эздийг, мєн Викторияг хардаг. Маш ђзэсгэлэнтэй, сайхан бђсгђй
болсон байх бєгєєд багадаа цуг тоглодог байсан найзаа ер танихгђй байна.

Юханнес Викториятай уулзах арга зам хайсаар, тэд ойд тааралдана. Хэн хэн нь биеэ барин сандарч,
яриа нь эвэлж єгсєнгђй. Тђђнээс гадна бђсгђй "Та" хэмээн харьцаж, ихэмсэг, хєндий хђйтзн байх
шиг санагдана. Энэ зуур Юханнес гагцхђђ Викторияг бодож л єчнєєн олон шђлэг бичсэн байлаа,
Нэгэнтээ Юханнес, Дитлеф хоѐр завиар арал руу явах гэж байтал, гатлага онгоцны тавцан дээрээс
жаал охин ус руу унажээ. Юханнес живсэн охиныг аварч, тэр єдрийн баатар болов. Энэ явдлыг
Виктория харсанд тэр сэтгэл дђђрэн байх авч, хђђхэн урьдын адил ихэмсэг байх аж. Залуу эр ч мєн
бардам зантай тул тэдний харилцаа нэг л эвлэхгђй байлаа. Залуу хархђђ хот руу буцаж, бичсэн
шђлгээсээ энд тэнд
хэвлђђлэх болов. Улмаар тђђний шђлгийн ном гарч, яруу найрагчийн хувьд нэлээд нэр хђндтэй
болжээ. Тђђний уран бђтээлийг Викторияд єгсєн хайр дурлал нь л асааж байв. Тэрээр бђсгђйг хотод
байгаа сураг дуулсан ч, хэн хэний нь хђрээ тус тусдаа тул олж уулзаж чадахгђй л байв. Гэтэл
Виктория єєрєє тђђнийг олж иржээ. Хуруунд нь бєгж байхыг ђзээд, Юханнес тђђнийг сђй тавьжээ
гэж бодоод сэтгэлээр унана. Юханнесын уснаас аварсан охин одоо єсч торниод сайхан хђђхэн
болсныг Виктория харжээ. Камилла Сейер гэгч тэр охин яруу найрагчийнхаар ирдэг тухай сонсоод,
тэднийг сђй тавьсан гэж бђсгђй бодсон аж, Тэд уулзалддаг, гэхдээ ямар ч хайр дурлал энд байхгђй
гэдгийг Юханнес хэлэв. Тайжийнд ирээд байгаа Викторияг хђргэж єгєх замдаа залуу эр сэтгэлээ
илчлэв. Тэд цэцэрлэгээр удтал зугаалж, бђсгђй ч мєн тђђнд муугђйг мэджээ. Юханнес хэмжээлшгђй
аз жаргалтай болж, Викториятай цаг ђргэлж уулзахыг хичээнэ. Гэвч тђђний сђйлсэн хархђђ Отто
ямагт дэргэдээс нь салахгђй аж. Юханнес тайжийн гэрийн ойролцоо харуулдсаар байж, эцэст нь
хоѐр хоногийн дараа Виктория тђђний болзоонд хђрч ирэв. «Би чамд хайртай гэж хэлсэн минь ђнэн.
Гэвч бид хамтдаа байх боломжгђй. Биднийг дэндђђ олон зђйл зааглаж байна» гэж хђђхэн хэлжээ.
Мэдээж хэрэг, эцэг нь тэдний гэрлэлтийг хэзээ ч зєвшєєрєхгђй. Тийм болохоор Юханнесын хувьд
єєрийнх нь араас хєєцєлдєхєє боливол дээр гэжээ.

Юханнес балмагдаж гђйцэв. Дараахан нь Сейерийн гэр бђлийн зохиох ђдэшлэгт уригдаад, мєнєєх
цэнгђђнд Виктория бас очихыг мэдђђт урилгаас эелдгзэр татгалзжээ. Ахиж бђсгђйг хэзээ ч харахгђй
гэж шийдсэнээс тэр. Ингээд намаржин, євєлжин гэртээ бђгж, томоохон номон дээр суужээ.
Дуусмагцаа хэвлэлийн газар аваачиж єгєєд, гадаад руу явсан байна. Дараагийн намар нь тђђний
харь оронд бичсэн ном хэвлэгдэн гарлаа. Юханнесын нэрийг хђн бђхэн андахнђй болж, нэр алдрын
оргилд гарчээ.

Нэгэн єдєр тээрэмчнийд Виктория ороод ирэв. Бђсгђй Юханнесаас сураг чимээ байгаа эсэхийг
асуухаар єєрєє ирсэн. Гэвч зохиолч маань гэр рђђгээ захиа бичдэггђй тул, эцэг нь юу ч мэдэхгђй
байжээ. Хэд хоногийн дараа Юханнесаас сарын дараа очно гэсэн хэл ирсэнд, тээрэмчин яарч
сандран шилтгээн руу очиж уг мэдээг дуулгана. Викториа ђђнийг сонсоод ер ойшоохгђй байх тул,
эзний охин хђђд нь сэтгэлтэй юм гэсэн эхнэрийнхээ дэмий ђгэнд итгэсэндээ тээрэмчин єєрийгєє
зђхнэ.

Юханнес ахиад л нутагтаа ирж, бага насныхаа дурсгалт газруудаар явна. Ойд Викториятай
тааралдана. Бђсгђй зочид ирсэн тул гэрээ гоѐх цэцэг тђђж явсан аж. Залуус бие биедээ тэмђђлэх
боловч, хэн хэн нь єєртэйгєє тэмцэлдэн, эл мэдрэмжээ нууцлана.

Шилтгээний эзэд Юханнесыг ђдшийн зоогт урьжээ. Тэрээр анх удаа Шилтгээний босгыг алхаж ђзнэ.
Тэр одоо нэртэй зохиолч тул бђгд найрсаг дулаанаар угтах аж. ѓмнє нь гэнэтийн сонин зђйл
харуулна гэж амалсан ѐсоороо Виктория тђђн рђђ Камиллаг дагуулж ирнэ. Арван долоон настай энэ
царайлаг охиныг Виктория зориуд энэ ђдэш урьсан аж. Энэ ђдшийн зоог ч учиртай байж. Зочдын
ярианаас Шилтгээний эзэн хоосрохын даваан дээр очоод байгаа, ганц аврал нь баян хђргэн болж
буйг, ийм нэгэн харилцан ашигтай наймаа явагдаж байгааг Юханнес ойлгоно. Виктория ч сэтгэлтэй
хђндээ ийм байдалд орсноо мэдэгдсэндээ эвгђйцэнэ. Юханнесын хувьд Камиллад хань болж л тэнд
саатахад хђрчээ. Виктория иэг л биш болоод явчихыг анзаарсан сђйт хархђђ Отто багынхаа
дээрэнгђй зангаар Юханнесыг анзаараагђй царайлан нђђрийг нь дэлсчихнэ. Зохиолч ч тэр дороо
тэднийхээс гарч одов.
Камилла араас нь тээрэм руу ирж, тэд ойгоор зугаална Юханнес ийм хямралт байдлаас гарах зам
хайсандаа Камиллагаас гэрлэе гэж гуйна. Охин ч тђђнийг хар багаасаа хайрлаж явснаа хэлнэ.
Маргааш нь Юханнес зогсоол дээр Камиллаг ђдэхээр очоод, тђђнээс Отто ђхсэн тухай сонсоно.
Ёслолын дараа тэр хєрш газрын эзэнтэй анд яваад тэнэсэн суманд єртсєн ажээ. Юханнес Викторияд
эмгэнэл илэрхийлэхээр очоод, гомдлын ђгс сонсоно. Тэрээр анхнаасаа л Оттотой гэрлэх хђсэлгђй
байсан бєгєєд гэр бђлээ хоосролоос аврахын тулд амь насаа даатгуулаад усанд живж ђхэхээр
шийдсэн байжээ. Гарцаагђй гэрлэх дээр тулуут хугацааг гурван жилээр хойшлуулсан юм санж.
Маргааш нь Виктория эхийнхээ хамт хот явж, эдлэнд эцэг нь ганцаар ђлдэх болжээ. Бђсгђй
Юханнесаас хайрын уг сонсоно гэж найдах боловч, цаадхи нь нэгэнт сђйт бђсгђйтэй гэж хэлнэ.
ѓглєє нь тээрэмчин Виктория болон тђђний эхийн хђсэлтээр Отгогийн цогцсыг гатлага онгоцонд
ачилцчихаад эдлэн рђђ буцна. Тэнд тэрээр газырн эзэн зориуд тђймэр тавиад, амиа хорлосон явдлын
гэрч болжээ. Хєршђђд цуглараад ч нэмэр болсонгђй, Шилтгээнээс ђнс нурам л ђлджээ.

Камилла, тђђн рђђ нэгэнтээ хђрч ирэх ђед, Юханнес ээлжит номон дээрээ ажиллаж суулаа. Бђсгђй
саяхан очсон нэгэн ђдэшлэгийнхээ тухай ярьж, Ричмонд хэмээх англи залуутай танилцсан тухайгаа
хєєрнє. Камиллагийн эцэг эх хоѐр тєдєлгђй ђдэшлэг зохиох гэж буй бєгєєд тэнд Виктория
зэжтэйгээ уригдсан байна. Юханнес тђђнтэй уулзалдалгђй бараг жил болсноо санана. Хєєрхий
бђсгђй турж эцэн цонхийсон тухай Камилла ярина. Юханнес «ёгђй ээ, ђгђй, би тэр ђдэшлэгт
очихгђй, тђђнтэй уулзахгђй. Уулзахыг хђсэхгђй байна» гэж єєртєє тулгана. Дараагийн удаа ирэхдээ
Камилла: «Виктория оройжингоо бђжиглэсэн. Дараа нь тђђний бие муудаж, гэрт нь хђргэж
аваачсан» тухай ярив. Гэхдээ Камиллагийн ярианы гол сэдэв бол тђђний шинэ танил Ричмонд
байлаа. Тђђнд єєрийг нь эргђђлэх боломж олгож байгаадаа санаа зовж, сђйт хархђђгээ хуурсан
болох вий гэж шаналах авч, тђђнийхээ тухай ярихгђй байж ер чадахгђй, нэг ђгээр хэлбэл, яахаа ч
мэдэхгђй байдалд орчихоод байгаа ажээ. Жаал бђсгђйн дотор урьдынхаас нь хавьгђй илђђ, жинхэнэ
мэдрэмж тєржээ гэдгийг Юханнес ойлгоно. Тиймээс бђсгђйг єєр хђнтэй хамт илђђ жаргалтай
байхад нь саад учруулахгђйн тулд холбоогоо тасалдаг. Гэвч сэтгэл нь хоосон, хђйтэн болсонд
гуниглана.

Виктория нас барсан, уушигны сђрьеэтэй байсан тухай Юханнес сонсоно. Нас барахынхаа ємнєхєн
бичсэн захидлыг нь тђђнд авчирч єгчээ. Юханнес хайрлаж явсан бђсгђйнхээ бђтээгђй дурлал, азгђй
амьдралдаа халагласан харамсал, гуниг, хайр энхрийллээр дђђрэн захидлыг уйлан байж уншина.

Морис Метерлинк

1862-1949

Бельгийн зохиолч, эсээч, философия Морис Метерлинкд 1911 онд Нобелийн утга зохиолын шагнал
олгохдоо «баялаг тєсєєлєл хийгээд яруу найргийн уран мэдрэмжээр онцгойрон ялгарагч жђжгђђд
туурвисны тєлєє» гэж тэмдэглэсэн байдаг.

«ёхэл нђђрлэсэн нь», «Сохрууд», «Тэнд, дотор нь», «Монна Ванна» зэрэг жђжгђђдээр биеллээ олсон
символист театрын оргил «Хєх шувуу» жђжгээр илрэн гарсан юм. Символизм бол натурализм,
реализм хоѐрыг сєрєн гарч ирсэн чиглэл.

«Хєх шувуу»-г анх 1908 оны намар Москвагийн Уран сайхны театрт нээж байжээ. Энэ нь тухайн
ђеийн Орос оронд Метерлинкийн шђтэн бишрэгчид Бельги, Франц, єєр аль ч оронтой
харьцуульшгђй олон байсантай холбоотой.
Эхэн ђеийн жђжгђђдийнх нь баатрууд идэвхгђй, ямар нэгэн ђйл явдлыг хђлээсэн, єєрсдийгєє далдын
их хђчний тоглоом хэмээн тєсєєлдєг дђрђђд байдгийн жишээг та хойно «Сохрууд» жђжгээр
баримжаалж болио. Энэ нь XIX зууны тєгсгєл ђеийн уран зохиолын гол шинжђђдийн нэг.

Тэгвэл «Хєх шувуу» нь шинэ зууны єнгє аясыг агуулсан, хђний амьдралд аз жаргал ђнэхээр байдаг
гэдэгг итгэх найдвар тєрђђлэхийг чармайснаараа нэн онцлог. Ийм єгђђлэмжид хамгийн саихан
тохирдог нь ђлгэрийн сэдэв билээ. Тийм ч учраас бђхий л XX зууны туршид «Хєх шувуу» аз
жаргалын эрэл хайгуулын бэлгэдэл гэгдсээр ирсэн юм.

Метерлинкийн шђлгђђд, богино єгђђллэгђђдээс гадна «Зєгийн амьдрал», «Цэцэгсийн оюун ухаан»
хэмээх бараг судалгааны гэмээр хоѐр бђтээлийг нь постмодернистууд бђх ђеийн утга зохиолын
хосгђй содтуурвил хэмээн ђнэлдэг.

Сохрууд

жђжиг 1890

Одот тэнгэрийн доорхи ой. Том царс модыг тђшин суусан лам тэр чигээрээ хєшжээ. Туранхай гараа
євдгєн дээрээ тавьсан байна.

Тђђний баруунтай зургаан сохор євгєн, харин зђђнтэй нь євгєдийн єєдєєс хараад зургаан сохор
эмэгтэй сууна. Эмэгтэйчђђдийн гурав нь зогсоо зайгђй залбирч, маань уншина. Дєрєв дэх нь эрђђ
євдєг нийлсэн эмгэн байх бєгєєд тав дахь эмэгтэй євєр дээрээ унтаж буй нялх жаалыг тэвэрчээ.
Харин зургаа дахь нъ ђсээ задгай тавьсан, цэл залуухан бђсгђй байна. Сохрууд цєм нэг маягийн,
бђдђђн бааз хувцастай аж.

Оршуулгын газрын хєгшин моддын доор суугаад тэд ярилцана. Тэднийг замчлагч лам нэгэн тийш
явсан гэж бодоцгоох тул яагаад ингэтлээ удаж байгаад нь цєм сэтгэл тђгших аж. Сђђлийн ђед лам
нэг л єєр байх болсон тухай эмгэд ярилцана. Сђмийн эмчийг нас барснаас хойш ламтан юм бђхнээс
айх болсон бєгєєд, тэр ч байтугай айсуй євлийг хђртэл маш их хђйтэн болох нь ч гэж эмээж байсан
гэнэ. Залуухан бђсгђй: «Ламтан явахынхаа ємнє миний гарыг удаан атгасан. Тэгэхэд бђх бие нь
чичирч байсан шђђ» гэж ярина. Ламтан бђсгђйг ђнсчихээд л яваад єгсєн аж. Мєн нэг нь, ламтан
явахдаа «Сайхан амраарай!» гэж хэлсэн гэж дурсана. Ийн ярилцангаа сохрууд тэнгисийн
давалгааны чимээг чагнаж сууна. Тэдний ярианаас ђзвэл, ламтан тэдэнд сђмийнхээ байрладаг арлыг
«ђзђђлэх» гэсэн юмсанж. Тиймээс тэнгисийн хєвєєнд ирсэн хэрэг. Сохрууд тэнгисийн чимээнд
сђрдэж жихууцнэ. ѓдєр, шєнийн алин болохыг хэн ч ђл ялгана. Зарим нь сарны гэрэл, оддын зурааг
мэдэрч байна гэхэд, сар ямар байдгийг мэдэхгђй тєрєлхийн сохор нэгэн: «Бидний амьсгаа л тод
дуулдаж байна. Урьд нь би амьсгалах чимээгээ ер сонсож байгаагђй» хэмээнэ. Тэд сђм рђђгээ
буцахыг хђсэх авч ямар ч арга ђгђй. Тэртээд сђмийн хонх арван хоѐр удаа цохих дуулдана ёдийн
арван хоѐр уу, шєнийн арван хоѐр уу, хэн нь ч ђл мэднэ

Хэрэв лам ирэхгђй бол, голын чимээгээр баримжаалаад сђм руугаа буцья гэсэн санаа ч гарна. Гэвч
ихэнх нь, ламыг хђлээсэн нь дээр гэлцэв. Сохрууд бие биендээ дурдатгалаа ярина. Залуу бђсгђй бага
насандаа харсан нар, уулс, гайхалтай гоѐ цэцэгсийн тухай хђђрнэнэ. Харин тєрєлхийн сохор нь:
«Надад ерєєсєє дурсамж байхгђй!» гэдэг.

Салхи гарч, навчис хийснэ. Сохруудын биед хэн нэг нь гар хђрэх шиг болж дор бђрнээ л эвгђйцнэ.
Нэг нь хийсч байгаа навчсаас ганц хоѐрыг барьж авч чаддаг. Залуу бђсгђй тэдгээр навчсыг ђсэндээ
хатгана. Тэнгисийн чимээн дундуур гэнэт тэдэн руу ойртон айсуй нэгний чимээ сонсдов. Тэр нь
сђмийн нохой ажээ. Нохой ђхсэн ламын цогцос тийш нэгэн сохрыг аваачив. Ингээд сохрууд тэдний
дунд ђхсэн хђн байгааг ойлгох боловч, чухам хэн нас барсныг ђл мэднэ. Нохой цогцсын хажуунаас
хєдєлсєнгђй. Сохрууд уйлалдаж, залбирч, гар гараасаа барилцана. Салхи хђђгнэ.

Залуу бђсгђй тэгтэл холоос айсуй яваа хэн нэгний алхааг ялгаж сонслоо. Том том цас хаялна.
Хєлийн чимээ ойртоно. Нялх хђђхэд уйлж эхэлнз. Бђсгђй ирж яваа хђн хэн болохыг харуулахын
тулд хђђхдийг авч єргєнє. Айсуй яваа хђний хєлєєр навчис шужигнан, хувцасны нь чимээ дуулдана.
Тэрхђђ алхаа яг бђсгђйн дэргэд ирээд эогсоно. «Та хэн бэ?» гэж залуу бђсгђй асууна. Хариу
дуугарсангђй. «Ай,биднийг єрєвдєж энэрээч дээ!»гэж эмгэн дуу алдана. Нам жмм. Тєдєлгђй жаал
хђђ арга барсан цєхрєнги дуугаар часхийн уйлах сонсогдлоо.

Хєх шувуу

феери 1908

Метерлинк уг жђжгээ «феери» гэж тодорхойлсон нь ерєнхийдєє уран зєгнєлт агуулгатай,


найруулгын олон талт арга хэлбэрийн зохиомж дээр ђндэслэсэн тайзны бђтээлийн тєрєл зђйлийн
нэр юм. Нєгєє талаар, ђлгэрийн, ид шидийн гэмээр онцгой этгээд ђзэгдлийг бас ийн нэрлэдэг байна.

Тэгэхээр «Хєх шувуу» бол ђлгэрийн аястай, тавилтын єргєн боломжтой, тєрєл зђйлийн хувьд
тодорхой зааггђй жђжиг гэж ойлгож болно. Тђђнээс гадна тєсєєлєгдєшгђй, хийсвэр ойлголтууд уг
жђжгийн дђрђђд болж гардаг.

Зул сарын баярын ємнєхєн. Тђлээчний хђђхдђђд болох Тильтиль хђђ, Митиль охин хоѐр шєнє дунд
гэнэт сэрнэ. Хєгжмийн аялгуу сонсогдох эсрэг талын баян айлын зђг тэд цонхоороо сониучирхан
харж тийм аз жаргалтай баяр ѐслолд оролцох юм сан гэж ярилцан байтал, гэнэт хаалгыг нь тогшив.
Бєгтєр, доголон, єрєєсєн нђдтэй, муруй хамартай, таяг тулсан эмгэн орж ирнэ. Тэрээр хђђхдђђдэд
Хєх шувууг хайж олохыг эєвлєнє. Хђђхдђђд ђгийг нь ойлгосонгђйд эмгэн унтууцаж, Тильтильд
доржпалам шигтгээтэй ногоон малгай єгдєг. Шигтгээ чулууг эргђђлэхэд бђхий л зђйлсийн туйлын
мєн чанар-сђнс нђдэнд харагддаг хэмээн эмгэн тайлбарлана. Тильтиль малгайг ємсєєд
доржпаламыг эргђђлэхэд хєгшин илбэчин ђлгэрийн Дагина болон харагджээ. Тэрчлэн Цагны сђнс,
Талхны сђнс ємнє нь гарч ирэх бєгєєд Галын сђнс л гзхэд улаан хувцастай шаламгай эр байх аж.
Нохой, Муур хоѐр нь хђний дђрд биелэв. Гэхдээ тэд нохой, муурын баг зђђсэн байна. Гоожуурын
цоргоноос усан оргилуур ђђсч, тєдєлгђйй нойтон нємрєгтэй ђсээ задгайлсан бђсгђй тодроод галтай
маргалдаж эхэлэн нь усны сђнс ажээ. Ширээн дээрээс домбо унаж, асгарсан сђђнээс цагаан дђрс
тодрох нь Сђђний сђнс юм. Энэчлэн Ёотонгийн сђнс, Гэрлийн сђнс гарч ирнэ. Гэнэт ђђдийг нь чанга
тогших дуу гарсанд Тилътиль айсандаа шигтгээг бушуухан эргђђлбэл овоохойн доторх урьдын адил
нам жим болжээ. Дагина ч эмгэн болон хувирч гагцхђђ талх, ѐотон, сђђ, гал, усны сђнснђђд хэв
янзандаа орж арай л амжсангђй. Тэгмэгц эмгэн тэднийг цонхоор сэм гаргаж Хєх шувууг хайх аян
замд нь хђђхдђђдэд хань бараа болохыг даалгаад, хариуд нь тэдэнд гоѐмсог хувцас бэлтгэж єгнє гэж
амална. Энэ зуур ђђдээр шагайсан эцэг эх хоѐр нам унтаж байгаа хђђхдђђдээ л харжээ.

Дагина ордонд ирсэн хойноо ганган хувцасласан сђнснђђд хђђхдђђдийн эсрэг хуйвалдахаар
санаархана. Хуйвалдааныг Муур толгойлдог. Муур: «Хђний эрхшээлд орохоосоо ємнє бид
бђгдээрээ эрх чєлєєтэй байсан. Хэрэв тэд Хєх шувууг олоод барьчих юм бол, хђмђђс эд зђйлсийн
сђнсийг ч мєн ємчлєх аюултай. Тэгэх юм бол, аливаа юмсын мєн чанар ч тэдэнд боолчлогдоход
хђрнэ» хэмээн ятгаж, Нохой ђђнийг нь эсэргђђцнэ. Дагина ба хђђхдђђд Гэрлийн сђнстэй хамт орж
ирэхэд тэд чимээгђй болцгооно. Хђђхдђђдийг холын замд гарахын нь ємнє Талх єєрєєсєє хоѐр том
зђсэм гарган бэлэглэж, Ёотон хуруунаасаа тайрч єгнє. Тђђний гар дорхноо тєлжин ургадаг ямагт
цэвэрхэн байдаг аж. Тильтиль, Митиль хоѐр эхлээд Дурдатгалын оронд очих ѐстой гэнэ. Тэнд очоод
хђђхдђђд талийгаач євєє, эмээгийндээ зочилж, нас барсан ах эгч нар нь тэднийд байхыг олж харна.
Нас барагсад мєнхийн нойронд автан байх бєгєєд єєрсдийг нь дурсахын цагт л сэрдэг ажээ.
Тильталь, Митиль хоѐр тэдэнтэй хамт хооллочихоод Гэрлийн сђнстэй уулзахаар яаравчлан хєдєлнє.
ѓвєє, эмээ хоѐр нь нэгэн шувуу бэлэглэх бєгєєд тэр нь анхандаа хєх єнгєтэй харагддаг ч,
Дурсамжийн орныг орхих ђед хар болчихдог.

Шєнийн ордонд Муур тђрђђлэн очиж, Тильтиль, Митиль хоѐр айсуй яваа аюулын тухай
сэрэмжлђђлнэ. Гэвч Шєнє хђнээс нууцаа харамлах ямар ч арга бодож олж чадсангђй. Тиймээс
Муур, Шєнє хоѐр хђђхдђђд жинхэнэ Хєх шувууг барьж чадахгђй биз хэмээн найдаж л суув.
Хђђхдђђд Нохой, Талх, Ёотонгийн хамт хђрч ирнэ. Шєнє Тильтильд ордныхоо хаалгануудыг нээх
тђлхђђрийг єгєхгђйн тулд эхлээд хуурч мэхлэхийг, дараа нь айлган сђрдђђлэхийг оролдоно, Гэвч
Тильтиль хаалгануудыг ээлж дараалан нээсээр л байв, Зарим хаалган цаанаас аймшигийн ђзэгдэл,
нь цаанаас ханиад томуу, заримынх нь араас бђр дайн ч ирэх аж. Дараа дараагийн хаалганууд Одод,
анхилуун ђнэр, гэрэлтэгч очис, шђђдэр, гургалдайн дууг агуулагч танхимууд тийш хєтєлнє. Эцэст
нь Шєнє нэгэн том хаалгыг нээхгђй байхыг зєвлєєд, тэнд нэрлэж хэлэхийн аргагђй аймшигт зђйлс
бий хэмээв. Нохойноос бусад нь цєм сђрдэж нуугдсан тул Тильтиль, Нохой хоѐр хаалгыг онгойлгож
орно. Тэр нь мєрєєдлийн цэцэрлэг бєгєєд од эрхсийн чєлєєнд шидэт хєх шувууд нисэлдэн байх аж.
Тильтиль хамт явагсдаа дуудаж, цємєєрєє хэд хэдэн хєх шувуу барьж аваад гайхамшигт
цэцэрлэгээс гарна. Гэвч барьсан шувууд тєдєлгђй цєм ђхсэн нь хђђхдђђд єдрийн гэрлийг тэсвэрлэж
чаддаг цорын ганц Хєх шувууг л олоогђй хэрэг байжээ. Ой. Муур гарч ирээд, мододтой ярилцаж,
хђђхдђђдийн эсрэг ятгана. Мэдээж, тђлээчний хђђхдђђдэд дургђйцэх шалтгаан моддод байлгђй
яахав. Моддын зарц Ороонго євс Нохойг боомилон авч, Тильтиль мєчирт даруулан унана. Хэрвээ
Гэрлийн сђнс ирж, малгай дээрх шигтгээг эргђђлэхийг зєвлєєгђй бол бђх юм муугаар тєгсєх байлаа.
Шидэт чулууны ђйлчлэлээр модод нам жим болов. Муур ч энэ ђймээнийг тарьснаа нууж дєнгєнє.

Хђђхдђђд Хєх шувууг хайж оршуулгын газар ирнэ. Шєнє дунд Тильтиль айж эвгђйрхсээр
доржпалам шигтгээг эргђђлэхэд, булшнууд нээгдэн гайхалтай гоѐмсог цагаан цэцэгс дэлгэрч
ђзэгдэв. Шувууд Нарны тухай, Амьдралын тухай дуулан жиргэнэ. Тильтиль, Митиль хоер: «ёгђй,
тэгээд ђхэгсэд нь хаана байна аа?» гэлцэнэ.

Хєх шувууг хайсаар яваад тэд Жаргал Цэнгэлийн Цэцэрлэгт ирнэ. Жаргал цэнгэл Тильтиль болон
тђђний нєхдийн толгойг эргђђлэхийн даваан дээр жаалхђђ доржпаламаа эргђђлж, зугаа наргианы
ђргђй хоосныг олж хардаг. Мєн тэнд Тильтиль урьд нь ерєєсєє байдаггђй л гэж бодож явсан гэрийн
Жаргал Цэнгэлђђд хђрч ирнэ. Эд бол Эрђђл Байхын Жаргалан, Эцэг Эхээ Хайрлахын Жаргалан,
Цэлмэг Тэнгэрийн Жаргалан, Нарлаг єдрђђдийн Жаргалан, Од Тђгэхийг ёзэхийн Жаргалан нар
бђлгээ. Тэд хђђхдђђдийн тухай Аугаа Их Баяр Баясгалангуудад хэл хђргђђлэхээр хамгийн хурдан
Шђђдэр Дундуур Хєл Нђцгэн Гђйхийн Жаргаланг илгээв.

Тєдий л удсан ч угуй, гялалзсан гоѐмсог хувцастай бурханлиг тєрхтэй хђмђђс гарч ирнэ. Тэдэн дунд
Шударга Байхын Их Баяр Баясгалан, ѓгєємєр Байхын Баяр Баясгалан, Ойлгохын Баяр Баясгалан,
Эхийн хайрын ариун Баяр Баясгалан нар байх бєгєєд сђђлчийнх нь дђр тєрхєєрєє хђђхдђђдэд
ээжийг нь санагдуулна. Харин илђђ гоо ђзэсгэлэнтэй ажээ. Эхийн Хайр тэдэнд: «Танай ээж ч бас над
шиг л сайхан шђђ дээ. Харин аниатай нђдэнд л сайхныг олж харах боломж ђгђй юм» гэдэг.
Хђђхдђђдийг нааш замчилж ирсэн Гэрлийн сђнсэнд Баяр Баясгалангууд талархаж нємєрсєн
бђтээлгэн дор нь буй ёнэн, Ариун хоѐрыг нээн харуулахыг хђснэ. Гэвч Гэрлийн сђнс цаг нь
болоогђй гэнэ. Тэр Аугаа Их Баясгалан бђртэй тэврэлдэн салах ѐс хийнэ.

Тильтилъ, Митиль хоѐр Гэрлийн сђнсний хамтаар Ирээдђйн хаанчлалд ирнэ. Тэдэн руу хожмын
єдєр ертєнцєд мэндлэх хђђхдђђд гђйлдэн ирцгээв. Газар дэлхийд ирэхдээ тэд гар хоосон байхгђйн
тулд єєр єєрсдийн бђтээлийг зэхэцгээх аж. Тэдгээрийн дотор Аз жаргалын машин, хђний насыг
уртасгах гучин гурван арга, хоѐр гэмт хэрэг, агаараар нисдэг хєлєг байна. Нэг жаал аварга том усан
ђзэм ургуулах гайхалтай цэцэрлэгч байхад, нєгєє нь Есєн Гаригийн Хаан, гурав дахь нь аливаа
шударга бус явдлыг ђгђй хийх заяатан ажээ. Хоѐр жаал тэврэлдэн зогсоо нь дурлалт хос юм. Тэд
байнга ђнсэлцэх агаад газар дэлхийд тєрєх хђртлээ хэдэн зуун жилээр хагацах ѐстой аж. Тильтиль,
Митиль хоѐр энд мєд тєрєх дђђтэйгээ уулздаг. ёђрийн Гэгээ айсуй. Хђђхдђђд хорвоод мэндлэх цаг.
Гартаа элсэн цаг барьсан, сахалтай євгєн гарч ирсэн нь Цаг хугацаа байв. Тэрээр хорвоод мэндлэх
цаг нь болсон жаалуудыг авч хєлєг онгоцонд суулгав. Хєлєг онгоц Дэлхийн зуг хєвєн одох бєгєєд
алсад уянгалаг сайхан дуу сонсогдох нь мєнєєхєн жаалуудын ээжуђђдийн аялсан буувэй аж Цаг
хугацаа Тильтиль, Митиль, Гэрлийн сђнс гурвыг олж харуутаа учиргђй бухимдан хилэгнэв. Харин
жаалхђђ амжиж доржпалмаа эргђђлжээ. Гэрлийн сђнс нємрєг дороо Хєх шувууг нууж гарчээ.

Гэрийнхээ хажууд хђђхдђђд нєхдєєсєє сална. Талх Тильтилд Хєх шувуунд зориулан зэхсэн хоосон
торыг єгнє. «Хєх шувуу ерєєсєє байдаггђй бололтой, эсвэл торонд хийнгђђт єнгє нь хувирчихдаг
юм болов уу...» гэж Гэрлийн сђнс ярина. Эд юмсын болон Амьтдын сђнс хђђхдђђдтэй тэврэлдэн
салах ѐс хийв. Гал тэднийг золтой л хуйхалчихсангђй, Ус хоржигнон «баяртай» гэхђйд, Ёотон
нялуун гоѐ ђгс урсгалаа. Нохой хайрт эзэдтэйгээ ахиад ийн ярилцаж чадахгђй гэхээс гунигтай байна.
Хђђхдђђд Гэрлийн сђнсийг ђлдээч гэж гуйх боловч, энэ нь боломжгђй зђйл баилаа. Гэвч сар мандах,
ђђрийн гэгээ тусах болгонд, мєн дэнлђђгээ асаах бђрд чинь цацран уулзаж байна гэж хэлжээ.
Тђпээчний ядуухан овоохой нэг л єєр, шинэ, баясгалантай болжээ. Гэгээ тусахад Тильтиль, Митиль
хоѐр єєр єєрийнхєє орон дээр таатайхан унтаж байна. Ээж нь ирж сэрээв. Хђђхдђђд аялан явах
зуураа юу юу харснаа ярина. Тэдний яриа эцэг эхийнх нь сэтгэлийг тђгшээв. Тэгээд аавыг нь эмч рђђ
явуулжээ. Тэр ђед хєрш эмэгтэй Берленго орж ирэх бєгєєд ђлгэрийн дагинатай маш адилхан аж.
Тильтиль тђђнд Хєх шувууг олж чадсангђй хэмээн ярина. Хєрш эмэгтэй хђђхдђђдэд сонин зђђд
зђђдлэгджээ гэж таамаглаад, магадђгй, энэ нь сарны гэрэл тэдэн дээр туссаных биз гэнэ. Тэр эмэгтэй
зээ охиныхоо тухай ярина. Зээг нь эмч ђзээд мэдрэлийн євчин туссан гэж хэлсэн аж...

Тэр охин шувуутай болохыг маш их хђсдэг тул ээж нь Тильтилийг бяцхан бєднєє охинд єгчих
хэмээн ятгана. Хђђ бєднє рђђгээ хартал тэр нь мєнєєх Хєх шувуу мєн юм шиг санагдав. Тильтиль
тортой шувуугаа хєрш эмэгтэйд єгнє. Хђђхдђђд гэр дэх юм бђхнээ одоо шинээр харах болжээ. Талх,
ѐотон, гал, нохой муур нь тэдэнд ер бусын санагдах аж.

Хаалга тогших нь дуулдаж, хєрш эмэгтэй шаргал ђстэй маш хєєрхєн охины хамт орж ирнэ. Охин
Тильтилийн бєднє шувууг цээжиндээ наан тэвэрчээ. Тильтиль, Митиль хоѐрт хєршийнх нь зээ охин
Гэрлийн сђнстэй адилхан санагдана. Бєднєє яаж хооллодог тухай Тильтиль тайлбарлаж байтал,
охин шувуугаа алдаж, єнєєх нь ч тэр даруй нисэн одов. Охин харамсан уйлахад, Тильтиль єєр гоѐ
шувуу барьж єгнє гэж амалдаг. Дараа нь Жаалхђђ ђзэгчид тийш хандан: «Хэрэв та бђхний хэн нэг
нь тэр шувууг олох юм бол, бидэнд авчирч єгєєрэй гэж хичээнгђйлэн гуйж байна. Бид ирээдђйд аз
жаргалтай байх гэсэн юм. ёђнд маань Хєх шувуу их чухал юм шђђ» гэж хэлдэг.
Федор Михайлович Достоевский

1821-1881

XIX зууны Оросын утга зохиол хђн тєрєлхтєний тђђхэнд ђнэхээр гоц ђзэгдэл байлаа. Л.Н,Толстой,
Ф.М.Достоевский, И.С.Тургенев, А.П.Чехов нар нэгэн цаг ђед, нэг дор уран бђтээлээ туурвиж явсан
гээд бодоход итгэмээргђй мэт санагдана. Толстойн «Дайн ба энх», «Анна Каренина», «Сэхээрэлт»
романууд, Тургеневийн «Эцэг. хђђхэд», «Ангуучны тэмдэглэл», «Хаврын цасны ус», Чеховын
жђжгђђд, «Тђђвэр зохиол» зэрэг тухайн зохиолчдын гол гэгдэхђйц бђтээлђђд монгол хэлнээ
хєрвђђлэгджээ.

Тэдэн дотроос Достоевский орчин цагийн дэлхийн уран зохиолын хєгжилд оруулсан хувь нэмрийн
хувьд хамгийн онцгойлж ђзђђштэй нь билээ. XX зууны дэвшилтэт утга зохиолын ђндсэн тулгуур
ђзэл баримтлал тђђний романууд дотор л боловсорсон байна. М.Пруст, А.Жид, А.Мальро, А.Камю,
Ф.Мориак, Ф.Кафка, Х.Хессе, Т.Манн» Х.Бѐлль, Ж.Оруэлл, О.Хаксли, В.Вульф, В.Набоков,
У.Фолкнер, ШАндерсон, К.Оэ, Ю.Мишима, К.Хамсун, А.Белый, Г.Газданов, А.Солженицын нарын
уран бђтээлийг Достоевскийн нєлєєгђйгээр тєсєєлшгђй юм.

«Тоглоомч» (1866), «Гэм, зэм» (1866), «Солиот» (1868), «Албингууд» (1873), «Хєвгђђн» (1875), «Ах
дђђ Карамазовынхан» (1880) романууд бол нийгмийн мєн чанар хийгээд хђний сэтгэл зђйн нарийн
ээдрээг онцгой дээд тђвшинд харуулсан зохиолууд билээ.

бил Амьдралыг ђзэх Достоевскийн ђзэл орчин цагийн философид ч гђнзгий ул мєрєє ђлдээсэн юм.
Ницше, Шненглер, Камю, Фройд нар тђђнийг л єєрсдийн дэвшђђлсэн гђн ухааны эцэг гэж ђзсэн
байдаг.

Ялангуяа «Ах дђђ Каромазовынхан» бол Достоевскийн бђхий л туурвилыг 'зцэслэн зангидсал гол
бђтээл нь. Дараа ђеийн олон сэтгэгч чухамхђђ энэ романыг л онцгойлон ђзсээр ирсэн (Жишээ нь,
бид хойно танилцах Фолкнер эю номыг л насан туршдаа дэргэдээ тавьж сєхєн уншдаг байжээ)
бєгєєд зохиолчийнх нь сэтгэлгээний уран чадварт Шекспир л дєхєж магадгђй хэмээсэн байдаг. Энэ
утгаараа бол єнєє хэр бичигдээд байгаа бђхий л романаас хамгийн шилдэг нь, магадгђуй, хойшид ч
бичигдэхээргђй тийм онцгой туурвил болно.

Романы дотор нэлээд онцгой байр суурийг «Их цээрлђђлэгч» хэмээх найраглал эзлэх ба
Достоевскийн философи-уран сайхны сэтгэлгээний оргил нь тэр юм. В.Розанов С.Булгаков,
Н.Бердяев, С.Франк зэрэг философичид уг найраглалын сэдвээр гђн ухааны томоохон бђтээлђђд
туурвисан байдаг.

Достоевскийн «Ядуу хђмђђс», «Цагаан шєнє», «Дорд ђзэгдэгсэд», «Гэм, зэм» зохиолууд монгол
хэлнээ орчуулагджээ. Эдгээрээс сђђлчийнхийг нь гойд анхаарч уншвал зохино. Энэ бол
Достоевскийн уран бђтээлийн шинэ ђе шатны эхлэл тул ємнєх зохиолуудыг нь сэтгэлгээний хувьд
тєдийлєн онцгойлж ђзэхээр биш гэж хэлж бараг болох агаад хожмын шилдэг романууд нь «Гэм,
зэмгђйгээр тєрєн гарах ямар ч ђндэсгђй байлаа.
Ах дђђ Карамазовынхан (Братья Карамазовы)

роман 1879-1880

Зохиолын ђйл явдал хєдєєгийн жижигхэн хотод єрнєдєг. Зосима гэгч нэр хђндтэй хуврагийн хийдэд
Карамазовынхан ємч хєрєнгийнхєє асуудлаар уулзалдана. Эцэг Федор Павлович, ууган хђђ
Дмитрий, дунд хђђ Иван, тус хийдэд шавилан суудаг отгон хђђ Алеша, Карамазовынхны садан
болох баян помещик Миусов нарын зэрэг хђмђђс тэнд байлцана Гол нь Дмитрий єв хєрєнгийн
талаар эцэгтэйгээ маргалджээ. Тэрээр эцгээсээ ихээхэн хэмжээний мєнгє авах учиртай гэж ђзэж буй
аж. Эцэг Федор Павлович нь тун ч олиггђй нэгэн бєгєєд анхны эхнэрээс нь тєрсєн хђђ болох
Дмитрийдээ юу ч хялайлгах бодолгђй байв. Уулзалтад зђгээр л сониучирхаж иржээ. Дмитрий
ганцхан мєнгє хєрєнгєнєєс тєдийгђй, Грушенька хэмээх бђсгђйгээс болоод эцэгтэйгээ харьцаа
муудсан байна. Эцэг хђђ аль аль нь сайхь бђсгђйд сэтгэл алдсан бєгєєд шар сэмжилсэн євгєн
хђђхэнтэй бђр гэрлэхээр санаархаж, нэлээд мєнгє цааш хийснийг Дмитрий мэддэг аж. Уг уулзалг
зохиолын гол баатруудыг уншигчдад ђндсэндээ танилцуулчихна. Дмитрий хєнгєн хуумгай, Иван
нэлээд ухаалаг, Федор Павлович бђдђђлэг, увайгђй, харин залуу Алеша цэвэр ариухан сэтгэлтэй
нэгэн байна. Иван Бурхан бий эсэхэд, хђний сђнс сэтгэл мєнх эсэхэд хамаг анхаарлаа хандуулан
шаналах бєгєєд энэ нь уг романд дэвшђђлсэн гол асуудал болдог.

Уулзалт ямар ч олигтой ђр дђн єгєєгђйгээр ђл барам, баатруудын хоорондын зєрчлийг улам
ихэсгэжээ. Алсын хараатай хувраг Зосима л хђн бђрийг таньж ойлгодог. Тэрээр Дмигрийг нэрмэх
зовлон шаналлыг мэдэрсэн мэт тђђний ємнє євдєг сєгдєн мэхийж, Иваныг зовоох асуултад:

-Наад асуултын чинь хариу чиний зђрх сэтгэлд шийдэгдээгђй байна. Гэхдээ сайн талаар
шийдэгдэхгђй юм аа гэхэд, муу тал руугаа эргэчихгђй хэмээн тайвшруулна. Федор Павловичийн
учир утгагђй марзаганалыг тайлбарлахдаа мань хђн єєрєєсєє ичиж

явдгийнх хэмээнэ. Сђмд хоол идэх ђеэр Федор Павлович

баргийн хђн тэвчмээргђй балай тэиэг ђгс урсгахад, бђгд ум хумгђй таран одоцгоодог.

Тэднийг тарсны дараа Зосима лам Алеша Карамазовт хандан ах нарынхаа дэргэд байхыг зєвлєнє.
Тэр ѐсоор Алеша ч эцгийнх рђђгээ явж байгаад, євгєний мєнгєнд татагдаад болзоонд ирж магадгђй
Грушенькаг харуулдан ойролцоохь цэцэрлэгт нуугдан зогсоо Дмитрийтэй тааралддаг. Ах дђђ хоѐр
хуучин сэхээвчинд суун ярилцана. Дмитрий зугаа цэнгэлд дуртай, шунаг тачаангуй хђн бєгєєд «Гоо
сайхан бол аймшигтай зђйл. Буг чєтгєр бурхантай тэмцэлдэж байх бєгєєд тулааны талбар нь
хђмђђсийн зђрх сэтгэл юм» гэхчлэн Алешад онолдоод, єєрийнхєє байдлын талаар ярина. Тэрээр
Катерина Ивановна гэх шударга журамтай бђсгђйд нэг удаа мєнгє єгч, эцгийг нь ичгђђрээс аврахад
тусалсан юмсанж. Улмаар тэд сђй тавьсан ч харин Дмитрий Грушенькад татагдаж, мєнєєх
Катерина Ивановнагийн Москвад суудаг эгчдээ явуулсан гурван мянган рублийг Грушенькад
зориулан, дэн буудалд баахан наргичихсан аж. Энэ явдлаа шившиг боллоо гэж ђзээд, даруйхан
мєнгийг нь олж єгч нэрээ цэвэрлэнэ гэж бодож буй гэнэ. Хэрэв Грушенька євгєнийд ирэх юм бол,
Дмитрий тэдэнд шууд садаа болох бєгєєд эцэг нь тэр хђђхнээс хол байхгђй бол алахад ч бэлэн
гэдгээ Алешад ярииа. Харин Алеша ахаасаа Катерина Ивановна дээр очоод бђх ђнэнээ хђлээхийг
гуйна.
Алешаг гэрт ороход Федор Павлович, ах Иван хоѐр нь шарз уун, зарц Смердяковын яриаг сонсон
инээлдэж суудаг. Тэр зарц бол Лизавета гэгч орон гэргђй эмэгтэйгээс тєрсєн бєгєє Федор
Павловичийн нуудгай хђђ юм. Тєдєлгђй Грушенькаг тэнд байна гэж хардсан Дмитрий гэнэтхэн
ороод ирдэг. Энэ бодолдоо бат итгэлтэй байсан тэрээр уурандаа эцгийгээ зодож, дараа нь
андуурснаа мэдђђт зугтан гарна. Алеша Дмитрийн гуйсан ѐсоор Катерина Ивановнагийнд очтол,
Грушенька тэнд сууж байна. Анхандаа бђсгђйчуул тун найрсаг байх авч, тєдєлгђй Грушенька
Катеринаг доромжилж загначихаад гарч оддог. Сђмдээ очиж хоносон Алеша маргааш нь эцэг
дээрээ очно. Энэ удаад Федор Павлович тђђнд бусад хєвгђђдийнхээ талаар гомдоллож, єєрт нь ч
амин зуулгын мєнгє хэрэгтэй байгаа тухай

ярина. ѓвгєн Грушенькаг яасан ч Дмитрийд найр тавихгђйгээ хэлж, мєн дунд хђђ Иваныхаа тухай
хђртэл хов хэлээд амжжээ. Тђђнийхээр бол, Иван єєрєє Катерина Ивановнад дурлачихсан
болохоороо Дмитрийг сђйт бђсгђйгээс нь холдуулах арга сэдэж гэнэ.

Тэндээс гарч яваад Алеша баахан хђђхэд нэгэн жаал руу чулуу нђђлгэж байхыг харав. Алеша
дээрэлхђђлэгч жаал руу очтол цаадхи нь эхлээд тђђний єєдєєс чулуу шидэж, дараа нь гараас нь
чанга хаздаг. Тэр бол штабс-ахмад Снегировын хђђ аж. Эцгийг нь саяхан Дмитрий нэгэн уушны
газраас чирч гаргаад Федор Павловичтой мєнгє санганы холбоотой байсан хэмээн навс нђдсэн
байлаа.

Алеша дараа нь Хохлакова хэмээх танил хатагтайнхаа гэрт Иван, Катерина Ивановна хоѐртой
тааралдаж, бас нэгэн бђтэлгђй явдлын гэрч болно. Катерина Ивановна Дмитрийд ђђрд ђнэнч байж,
тђђнийг жаргаах болно гэж яриад, энэ талаар Алеша юу бодож буйг сонирхдог. Харин Алеша:

-Та Дмитрийд ерєєсєє хайр сэтгэлгђй. Ердєєе л єєрийгєє тђђнд хайртай хэмээн итгђђлсэн байна
гэж хэлнэ. Азгђй дурлалдаа шаналсан Иван ийм нєхцєлд энд байж чадахгђй хэмээгээд, удаан
хугацаагаар хол явахаар шийдсэнээ дуулгана.

Дмитрийд зодуулаад бэртсэн штабс-ахмад Снегиревт хохирлыи тєлєєс болгож, Катерина Ивановна
хоѐр зуун рубль єгђђлэх бєгєєд Алеша тђђнийг нь аваад ахмадынх руу явна. Ахмад олон хђђхэдтэй,
маш ядуу амьдардаг аж. ѓгђђлсэн мєнгє ямар боловч амин зуулганд нь тђр зууртаа нэмэр болох нь
лавтай.

Дараа нь Алеша Хохлаковагийнд эргэн очиж, єєрт нь дурлачихаад буй сул биетэй охин Лизатай нь
удтал сэтгэлээ нээн ярилцана. Ярианы явцад Лиза нэлээд этгээд ђзэл бодолтой охин болох нь
тодрох бєгєєд тэр Алешаг єєртэй нь гэрлэснийхээ дараа хаяасай гэж хђсдгээ хэлдэг. Бас хђђхэд
тєрђђлээд тђђнээ загалмайд цовдолж буйгаар тєсєєлєн элдвийг боддог аж. Энэ бђхнээ ярьчихаад
юу ч болоогђй мэтээр єєдєєс нь ширтэж суугаад хан боргоцойн компот идэж гарна. Иван
Карамазов тђђнийг «Жижигхэн албин чєтгєр» гэж нэрлэдэг нь аргагђй ч юм шиг.

Алеша Иван ахынхаа сууж буй уушны газарт очно. Уушны газар тэд хорвоо дэлхийн єнє мєнхийн
асуудлуудыг хэлэлцэх нь уг романы маш чухал єгђђлэмжийн нэг юм. Бурхан хийгээд мєнхрєлийн
талаар Иван санаа бодлоо илэрхийлнэ. Иван бол амьдралыг учир шалтгааных нь ђђднээс бус, харин
ч эсрэгээр нь хайрлаж ойлгодог хђн. Тђђний хувьд хаврын нялх нахиа юу юунаас илђђ эрхэм. Тэрээр
хорвоо ертєнцийн зђй зохицлын угт хђний зовлон шаналал оршдогтой эвлэрэхээс татгалздаг аж.
Балчир жаалуудын нулимсан дээр тогтож буй ертєнцийи харгис бурангуйн талаар Иван дурдаж,
Алешад “Аугаа их цээрлђђлэгч» хэмээх найраглалынхаа агуулгыг ярьж єгнє. Найраглалын ђйл
явдал XVI зуунд Испанийн Севиль хотод єрнєх агаад ерэн настай ширээт хамба лам газар дэлхийд
хоѐр дахиа мэндэлсэн Христийг шоронд хорьжээ. Шєнийн цагаар тэр Христ дээр орж, хђн
тєрєлхтєний жинхэнэ мєн чанар Бурханы хєвгђђний бодсноос тэс єєр, хђн гэдэг бол ђнэндээ эрх
чєлєєг хђртэх гавьяагђй адгийн амьтан гэхчлэн ярина. Буян, нђгэл. хоѐроос сонголт хийнэ гэдэг
хђний хувьд зовлон болж байна. Тиймээс мань аугаа их цээрлђђлэгч хамтран зђтгэгчдийнхэз
хамтаар Христийн ђйл хэргийн алдааг засч залруулж, хђн тєрєлхтєнийг дуулгавартай сђрэг
болгосноор л сая хђмђђст жинхэнэ аз жаргалыг амсуулж болно гэж ђзжээ. Ингээд хђний амьдралыг
зохицуулах эрхийг єєртєє авахыг эрмэлзэж, Христийн саналыг сонсохыг хђсчээ. Христ хариуд нь
юу ч дуугаралгђй, гарыг нь ђнссэн байна. Найраглалын утга нь иймэрхђђ л юм.

Иван тэндээсээ гараад харих замдаа Смердяковтой тааралдана. Смердяков тђђнд єєр тосгон руу
явахыг зєвлєдєг нь хэдий сайн санааны ђг байгаагђй ч, Иван хђлээн авдаг. Гэхдээ єєр тосгон руу
биш, Москва руу явжээ. Эпэ зуур Зосима ламтан нас барна. Тђђнийг ариун хутагт гэж ђзэцгээдэг
тул, цєм л онцгой гайхалтай явдал болохыг хђлээжээ. Гэтэл ямар ч онцгой явдал болсонгђй, шарил
нь ердийн л хђмђђсийн адил ђжиж бээжээ. ёђнд Алеша ч сэтгэл эвгђйцсэн байна. Тэрээр хийдээсээ
явж, шашингђй ђзэлтэн, ђл бђтэх этгээд Ракитины хамтаар сээхэлзђђр Грушенькагийнд ирнэ.
Хђђхэн анхандаа Алешатай аальгђйтэх боловч ламыг нас барсан тухай сонсуут эрс єєр болчихдог.
Алешагийн хђнлэг дулаан ђгэнд уярсан бђсгђй сђђлдээ єєрийг нь урьд мэхэлж хаясан хђнээс хэл
сураг хђлээж байгаагаа ярина. Олон жилийн турш єєрийг нь хуурч ашигласан тэр эрээс єшєє авах
тухай бодсон ч, одоо энэ бодлоо орхижээ. Удсан ч ђгђй нєгєє эр нь хєрш тосгонд ирчихсэн

тухайгаа хэлђђлж, Грушенька ч тийшээ яаравчилна. Сэтгэл нь тайвширсан Алеша хийддээ буцан
очиж, євгєн ламтны шарилын дэргэд зогсоод, ариун номлол сонсов.

Евангелийг чагнангаа тђр зуур зђђрмэглэчих бєгєєд зђђдэнд нь Зосима ламтан ђзэгдэж, тђђнийг
Грушенькад найрсаг энэрэлтэй хандсаны нь тєлєє сайшаажээ. Алешагийн зђрх сэтгэл баяр баяслаар
дђђрэв. Сэрмэгцээ тэр гадагш гарч, тэнгэрт гялалзах одод, сђмийн алтан ганжрыг ширтэн, гадаад
ертєнцєд бђхий

л оюун бодлоороо автаж, дорогш сунан хэвтээд газар шороог ђнсдэг. Одоо тђђнд бђхнийг єршєєх,
бђхнээс єршєєл эрэх хђсэл тєржээ. Зђрхэнд нь хєдєлшгђй хатуу ђзэл бодол суучих шиг болно. Тэр
ђед Грушенькагаас болоод эцгийгээ ђзэн ядсаар л яваа Дмитрий Карамазов мєнгєний эрэлд хатна.
Грушенькаг єєрийн болгох, Катерина Ивановнад єрєє буцаан тєлєхєд нь мєнгє л чухал байв.
Иванд Смердяковын зєвлєєд байсан тосгон дахь эдлэн газрыг эцэг нь зарж буй аж. Дмитрий тэр
газраас єєрт оногдох ѐстой гэсэн эрхээ барьцаалж мєнгє зээлэхийг оролдовч, бђтэлгђйтнэ. Эцэст нь
Хохлаковагийнд ирж мєнгє зээлэхийг гуйжээ. Энэ бђх бђтэлгђй оролдлогын эцэст эцгийнхээ гэрт
Грушенькаг хайж ирнэ. Хашаа давж байх ђед нь Федор Павловичийн зарц Григорий тђђнтэй
зууралдана. Дмитрий Грушенькагийн гэрээс хулгайлсан нђдђђрээрээ Григорийг цохичихоод, цус
бялдсан толгойг нь хамрынхаа алчуураар арчиж єгдєг.

Тэгээд Грушенькагийн гэрт ахин очиж, гэрийн ђйлчлэгчээс нь бђх ђнэн байдлыг олж сонсоно.
Санаандгђй зуун рубльтэй болж аваад, хэд хоногийн ємнє арван рублийн барьцаанд тавьчихсан гар
буугаа авахаар тђшмэл Перхотиныд очно. Цус шсэрсэн хувцас, хачин сандруу тєрх иь Перхотинд
сэжиг тєрђђлнэ. Тэндээсээ сђйх тэрэг хєлслєєд, Грушенькагийн байгаа тосгон руу явжээ.
Дэн буудлын газар Грушенька хоѐр польш эр, Калганов гэгч тун царайлаг хархђђ, мєн газрын эзэн,
алиа марзан Максимов нарын хамт байна. Грушенька Дмитрийг хараад эхэндээ айх боловч,
тєдхєнєє тайвширна. Яриа нэг л эвлэж єгєхгђй, сђђлдээ цугларагсад хєзєрдєхєєр болно. Дмитрий
хожигдож, муу тоглох боловч, польшууд улайраад эхлэхийг мэдђђтээ Грушенькагийн урьдын
амрагт мєнгє амалж, хђђхнээс хол байхыг ятгана. Удалгђй польшууд хєзєр сольж, булхайцаж
байсан нь илэрсэн тул, эрчђђд тэднийг мухрын єрєєнд тђгжиж аваад, дуу хуур, найр бђжиг
болцгоов. Чамгђй халамцсан Грушенька гэнэтхэн л Дмитрийгээс єєр хэнд ч хайргђйгээ ухаарч, ђђрд
тђђнтэй хамт байхаар шийддэг.

Гэтэл мєрдєгч, хууль сахиулагчид ирцгээнэ. Дмитрийг хђн амины хэрэгтбуруутгажээ. Дмитрий
гайхаж, хувцсан дээрх цус Григорийнх, тэрхђђ зарц одоо амьд мэнд байгаа гэж мэдђђлнэ. Харин
Катерина Ивановнагийн мєнгийг тэр бђгдийг нь ђрсэн биш болж таарав. Нэлээд хэсгийг нь уутанд
хийж оѐод биедээ авч явсан аж. ёђнээ хђлээх л тђђний хувьд ичгэвтэр хэрэг байлаа. Харин мєрдєгч
энэ бђхнийг ойлгох чадваргђй нэгэн байсан тул, Дмитрийд хэрэг ђђсгэнэ. Ямар ялт хэрэг єдђђлсэн
болоод шоронд суухад хђрч байгаагаа Дмитрий ер ђл ойлгоно.

Шєнє нь Дмитрий манан дунд хђђхдээ тэвэрч яваа эмэгтэйг зђђдлэнэ. Хђђхэд уйлавч, эх нь хєхєє
єгєхгђй байгаад тэр хачирхав, Зђђдэн дотор нь нђцгэн зэлђђд тал ђзэгдэж, ямар ч дуу авиа
сонсогдохгђй аж. Тэрээр жинхэнэ ѐсоор амьдрахыг хђсч, хаа нэгтээх гэрэлт ертєнц руу тэмђђлэн
байгаагаа мэдрэв.

Тєдсєн ч ђгђй, Федор Павловичийг бутач зарц Смердяков алсан нь тодорхой болжээ. Яг Григорийг
ухаан алдчихсан хэвтэх ђед тэрээр байшинд ороод, євгєний толгой руу хэдэнтээ дэлсчихээд, мєнєєх
эдлэн газар худалдсан мєнгє болох гурван мянгыг хулуулсан байна. Мєнгє хаана нуусныг ганцхан
Смердяков л мэдэж байж л дээ. Энэ талаар Смердяков єєрєє Иван Карамазовт ярьдаг. Явж явж
Иваны ђзэл бодол тђђнд илэрхий нєлєєлснєєс л тэр шударга бус явдлыг єєрийнхєєрєє зохицуулах
гэж аллага ђйлдсэн хэрэг. Аллагад дам утгаараа буруутайгаа мэдээж Иван хђлээн зєвшєєрсєнгђй,
гэхдээ хђнлэг чанар нь тђђнийг ихэд зовоох аж. Тђђний сэтгэлд буг чєтгєр тун ганган хувцасласан,
орос сэхээтний дђрээр ђзэгдэж, Бурхан гэж бий эсэх тухай Иваны єєрийнх нь санаануудыг
шоолонгуйгаар давтан єгђђлнэ. Дараа нь Иван Смердяковтой уулзаж, бђх зђйлийн эцсийн тооцоог
боддог шђђх бий хэмээн ярихад, Иваны урьдын ђзэл бодол ийм тууштай бишид гутарсан зарц
мєнгєє тђђнд єгчихєєд, дараа нь боомилж ђхжээ.

Катерина Ивановна, Иван Федорович хоѐр Дмитрийг Америк руу зугтаалгах тєлєвлєгєє зохионо.
Тэр хооронд Грушенька, Катерина нар сэм сєргєлдсєєр л байна. Дмитрий Алешад хандаж, шийтгэл
зэм хђлээхэд, тийн зовж шаналсныхаа ђрээр ариусахад бэлэн гэдгээ ярьдаг. Шђђх ажиллагаа гэрч
нарын мэдђђлгээрэхэлнэ. Гэрчлэл ерєнхийдєє зєрчилдєвч, Дмитрийд ашигтай тал руугаа эргэдэг.
Хамгийн гайхалтай нь, Иван Федоровичийн мэдђђлэг болох бєгєєд тэрээр эпгийг нь алсан хђн
Смердяков болохыг хэлээд, баримт болгож боодолтой мєнгийг ђзђђлнэ. «Алсан хђн нь Смердяков,
аллагад тђлхсэн хђн

нь би» гэж тэр ярьжээТэрээр бараг л солиорч, эргэн тойрны юм бђхнийг энэ хэрэгт буруутгах тул,
сђђлдээ тђђнийг хђчээр танхимаас гаргаж, ђђнд цочирдсон Катерина Ивановна сэхээ самбаагаа
алдан, Дмитрийн нэгэн захидлыг дэлгэнэ. Захидал аллагын ємнєхєн бичигдсэн бєгєєд тэнд
эцгийгээ алж, мєнгийг нь авахаар тєлєвлєж байгаа тухай бичигджээ. Энэ баримт шийдвэрлэх ђђрэг
гђйцэтгэх бєгєєд Катерина Ивановна Иваныг аврахын тулд, Дмитрийг баллаж орхих нь тэр.
Дараа нь яллагч, ємгєєлєгч хоѐр маш хурц, урнаар илтгэцгээж, тэдний ярианаас Оросын нийгмийн
хэв шинж, гэмт хэргийн учир шалтгааныг нийгмийн болон сэтгэл зђйн талаас нь задалсан
шинжлэлийг нарийвчлан уншиж болно. Тэд єєдгђй эцэг нь гэмт этгээдээс долоон дор амьтан
болохыг ч єгђђлдэг. Хэн хэн нь Дмитрий алуурчин боловч, єєр гарцгђй болсон хђн гэсэн дђгнэлтэд
хђрчээ. Гэвч тангарагийн шђђгчид Дмитрийг гарцаагђй баримтаар буруутгаж яллана.

Шђђхийн дараа Дмитрий сэтгэл мэдрэлийн євчнєєр євчилжээ. Тђђн дээр ирсэн Катерина Ивановна
хойшид ч зђрхэндээ ямагт єргєстэй явах болно гэдгээ уйлан хайлаи єчдєг. Хэдийгээр тэд дор дороо
єєр єєр хђмђђст хайр сэтгэлтэй ч, бђсгђй тђђнийг ђђрд хайрлаж явах болно хэмээдэг. Грушенька,
Катерина хоер ийнхђђу эвлэршгђй дайснууд хэвээр ђлджээ. Уг нь Катерина Ивановна тђђнээс
єршєєл хђлцэл бишгђй л эрсэн аж.

Роман ахмадын хєвгђђн, жаалхђђ Илья Снегиревийн

оршуулгаар єндєрлєдєг. Алеша Карамазов жаалхђђг євчтэй^

байхад эргэж тойрч байсан хєвгђђдийг дуудаж, «Ямагт хђнлэг шударга явцгааж, бие биеэ хэзээ ч бђђ
мартаарай. Амьдралдаа битгий айж сђрдээрэй. Сайн сайхан зђйлийг хийж бђтээж явах юм бол,
амьдрал гэдэг хамгийн сайхан зђйл шђђ» хэмээи захиж хэлнэ.

ХХ ЗУУН

АНГЛИ ХЭЛТНИЙ УРАН ЗОХИОЛ

Фрэнсис Скотт Фицжеральд

1896-1940

XX зууны хђђрнэл зохиолд Америкийн утга зохиол онцгой хђчирхэг байр суурь эзэлнэ. Бидний
мэдэх О.Хенри, Теодор Драйзер, Жек Лондон, Эрнест Хемингуэй, Марио Пьюзогоос эхлээд
жђжгийп зохиолч Южин О'Нэйл, Теннеси Уильямс, Артур Миллер, романч Жон Дос Пассос, Томас
Вулф, Жон Стейнбек, Сол Беллоу, Рэй Брэдбери, Жек Керуак, Жон Андайк гээд манайд иєдий л
сайн мэдэхгђй «аваргууд» бишгђйдээ бий.

Ф. Скотг Фицжеральдын «Уудам сэтгэлт Гэтсби» нь тухайн ђедээ орчин цагийн хамгийн тєгс
тєгєлдєр америк роман гэгдэж байжээ. Зохиолч энэ бђтээлээрээ орчин ђеийн амьдралын эмгэнэлт
мєн чанарын тухайд ахуйн гэмт ђйлдлђђдийн дэвсгэр дээр гђнзгий философи санаа дэвшђђлсэн юм.
Мєнхђђ романыг бичихэд «Ах дђђ Карамазовынхан» гол тулгуур болсныг Фицжеральд єєрєє
зєвшєєрсєн байдаг. XX зууны утга зохиолд олонтаа хєндєгдсєн «америк мєрєєдлийн» сэдвийг
«америкийн эмгэнэл» дээр суурилан ђзђђлсэн ђндэсний домог бђтээх анхны оролдлогуудын нэг бол
яах аргагђй «Уудам сэтгэлт Гэтсби» билээ.

Уудам сэтгэлт Гэтсби роман

1925

Америкийн баруун мужийн багашаархан хотын, боломжийн амьдралтай гэр бђлээс гаралтай Ник
Каррауэй их сургуулъ тєгсч, Европт дайнд оролцсоныхоо дараа тєрєлх нутгаа орхин Нью-Йорк
орчимд суурьшина. Тэднийхээс холгђй хаяал эгч Дэзи нь нєхєр Томын хамг суудаг байв. Том баян
хђн бєгєєд Никтэй хамт Йелийн их сургуульд сурч байхын л тэд хоорондоо таагђй харьцаатай
байжээ. Том бал сараа дуусгаа ч ђгђй байхаасаа л эхнэрээ араар нь тавьж эхэлжээ. Дэзи нєхрийнхєє
энэ занг мэддэг тул ихэд зовж шаналдаг байлаа.

Зун, долоо хоног бђрийн эцсээр Никийн хєршийн эдлэнд хєгжим дуу хангинаж, хєршийнх нь
“роллс-ройс” Нью-Йоркийг зорьдог шугамын автобус болон хувирдаг бєгєєд даваа гариг бђрт зарц
нар нь зочдын ул мєрийг єдєржин цэвэрлэдэг байв. Хєршийнх нь нэр Гэтсби,

Тєдєлгђй ноѐн Гэтсби эдгээр найр наргиандаа Никийг урих болжээ. Тэдний найранд уригдагсад
цєєхєн, ихэнх нь зђгээр л хђрээд ирцгээдэг юмсанж. Зочдын ихэнх нь зочломтгой, нууцлаг гэрийн
эзнийг таньдаггђй байхыг яана. Гэтсбийн тухайд зочид янз янзаар л ярьцгаана. Зарим нь тђђнийг
хђун алсан гэнэ билээ хэмээхэд, зарим нь дэлхийн хоѐрдугаар дайны ђед Германы тагнуул явсан юм
гэх аж. ёлдсэн хэсэг нь бђр фон Гинденбургийн зээ гэж мэдэмхийрнэ. Нэгнийх нь нотолж буйгаар
бол Оксфордод сурч байсан бололтой. Халамцуу, хєєрсєн, наргианч зочдынхоо дунд гэрийн эзэн
ямагт ганцаардуу, эрђђл, биеэ барингуй байна. Ийм сонин ноѐнтонтой Ник бараг санамсаргђй
танилцана, нэгэн эртэй ђг солих зуураа тэд нэг хороонд байлдаж явснаа мэдэлцээд, гэрийн эзнийг
танихгђйдээ жаахан санаа зовж буйгаа

хэлбэл, єєдєєс нь «Тэр Гэтсби чинь би байхгђй юу» гэх нь тэр.

Хэд хэд уулзсаныхаа дараа Гэтсби Никээс нэг зђйл хђсчээ. Тэрээр удтал дђлэгнэж, дайны ђед авсан
медалиа ђзђђлж, Оксфордын дипломоо харуулж байснаа «Удахгђй Жордан Бейкер хэмээх эмэгтэй
миний танаас хђсч буй гуйлтыг дамжуулж хэлнэ» гэж хђђхэд шиг ичингђйрэн єгђђлэв. Жордан гэгч
тэр хђђхэн Никийн эгч Дэзитэй найзалдаг байсан юм. Хђссэн зђйл нь тун энгийн. Ник Дэзийг цай уу
хэмээн гэртээ урьж, тэр ђед нь хєршийн хувьд Гэтсби тэднийхээр орж ирээд хаяал эгчтэй нь
тааралдах явдал байлаа. 1917 оны намар залуу дэслэгч Гэтсби, Дэзи нар танилцаж дурлалцсан
тђђхийг Жордан ярьжээ. Тєдєлгђй залуу офицер Европ руу дайчлагдаж, жил гаруйн хойно Дэзи
Том Бьюкенентэй гэрлэж. Гэхдээ яг хуримынхаа ємнє Дэзи шал согтуу, сђйт хархђђгийнх нь бэлэг
болох гурван зуун тавин мянган долларын ђнэтэй сувдан сондорыг хогийн сав руу шидчихээд, нэг
гартаа ђнгэгдсэн захидал, нєгєє гартаа бђтэн лонх виски барьчихсан, найз бђсгђйгээ нєхєр болох
хђндээ татгалзсан хариу хэлээд єгєєч хэмээн гуйж байсан гэнэ. Гэвч Жордан тђђнийг хђйтэн
шђршђђрт оруулаад, сувдан сондрыг нь эргђђлэн зђђж, нашатырь ђнэртђђлэн сэргээгээд
хуримлуулсан байна.

Тэд уулзалдлаа. Гол нь Гэтсби Дэзид байшингаа харуулахыг чухалчилжээ. Ингээд мєнєєх ойгђй их
баяр цэнгђђн єндєрлєж, Гэтсби зарц нараа «амаа хамхиж чаддаг» хђмђђсээр солив. Дэзи
байсхийгээд л тэднийд ирдэг болжээ. Гэтсби мєн Томтой ч танилцав. Цаадхи нь тђђний орлогын эх
ђђсвэрийг сонирхож, буруу замаар мєнгє олдог биз хэмээн сэжиглэнэ.

Нэг удаа Томынд ђдшийн зоог барьсаны дараа Ник, Жордан, Гэтсби гурав гэрийн эздийн хамт
Нью-Йорк руу зугаацахаар явна. Том, Гэтсби хоѐр Дэзигийн тєлєє далдуур тэмцэлдэн сєргєлдєж
буй нь бђгдэд тодорхой байв. Тэгэхээс тэгэх гэсэн мэт Том, Ник, Жордан гурав Гэтсбийн «роллс-
ройс»-д, Гэтсби, Дэзи нар Томын хєх «форд»-д суужээ. Замдаа Том Уилсон гэгчийн шатахуун
тђгээвэрт очиж, тђгээврийн газрын эзэн эхнэрийнхээ тухайд сэжиг таамагтай болсон тул эндээс бђр
мєсен явахаар болсныг дуулна. Гэтэл Том мань эрийн эхнэртэй нууц амраг юм санж. Даанч хэргийн
эзэн нь Том гэдгийг хєєрхий Уилсон мэддэггђй бололтой. Эхнэрээ ч, нууц амрагаа ч зэрэг алдах нь
гэж айсан Том Ныо-Йоркт очуут хэл ам ђђсгэв. Гэтсби тђђнд “Дэзи чамд хайргђй" хэзээ ч хайртай
байгаагђй. Би ядуу байсан, тэр хђлээж цєхєрсєн болоод л чамтай гэрлэсэн хэрэг» гэж хэлнэ. Хариуд
нь Том Гэтсбийг эргэлзээтэй замаар мєнгє олдог тул мєдхєн сђйрнэ, бђх баталгаа нь бий гэнэ. Энэ
ђгэнд нь итгэсэн Дэзи балмагдаж, Томтой хамт ђлдэхээр шийднэ. Эхнэрээ алдах аюулгђй боллоо
гэж бђрэн итгэсэн Том харих замдаа Дэзийг Гэтсбитэй хамт явуулж, нєгєє гурвын араас нь «форд»-
оороо дагажээ. Шатахуун тђгээх газрын эзний эхнэр «роллс-ройс»-д Том сууж явааг цонхоороо
харсан аж. Жорданыг тэр Дэзи хэмээн бодож л дээ. Харин тэр ђед нєхєр нь тђђнийг цоожилчихсон
байсан аж. Машин буцан ирж буйг харуут бђсгђй амдан гђйжээ. Бђх юм эгшин зуур л болж єнгєрєв.
Машин, тоормозлож ч амжсангђй, бђсгђйг нам дайрчихжээ. Жолооны ард Дэзи сууж явсан байна.

Гэтсби шєнєжингєє тэдний цонхон доор эргэлдэв. Том, Дэзи хоѐр хуйвалдагчид аятай зэрэгцэн
суусаар ђђр цайлгахыг Ник цонхоор харжээ. Чухам энэ єглєє л Гэтсби Никд залуу насныхаа
дурлалын тђђхийг ярьж єгдєг.

Тђђний жинхэнэ нэрийг Жеймс Гетц гэдэг аж. Эцэг эх нь жирийн л малчид байж. Тэрээр арван
долоон настай байхдаа Дэн Кодийн дарвуулт онгоцыг харжээ. Тэгээд удахгђй болох гэж буй
шуурганы тухай Дэнд сэрэмжлђђлсэн аж. Энэ ђедээ л нэрээ сольж, Жэй Гэтсби болсон байна, Тэр
хар багаасаа эмэгтэйчђђдийг мэддэг болсон тул тэднийг дорд ђзэж сурчээ. Невадагийн мєнгє,
Монтанагийн нефтиэр баяжсан Дэн Коди тђђнийг дарвуулт онгоцондоо ажилд авснаас хойш Гэтсби
ахмадын туслах, ахмад, нарийн бичгийн дарга болж, таван жилийн турш дэлхийг тойрон хєвжээ.
Эцэст нь Дэн нас барсан байна. Дэн тђђнд хорин таван мянган доллар євлђђлэхээр заасан боловч,
хуулийнхны учир нь олдохгђй залиас болоод Гэтсби ганц цент ч олж авч чадсангђй. Энэ бђхний
эцэст тэр хуримтлуулсан туршлагатайгаа л далайгаас «газарджээ».

Олны дунд ороод учирсан анхны эмэгтэй нь Дэзи байв. Тэрээр бђсгђйд ухаан жолоогђй дурлаж.
Тэдний гоѐмсог байшинд ђђрд суух эрхгђйгээ тэр сайн ойлгож байв. Хэдийгээр офицерын дђрэмт
хувцас нь тђђнийг халхалж байгаа ч, тайлаад л хаячихвал удам угсаа ч ђгђй, сохор зоос ч ђгђй залуу
хархђђ хоцорно. Иймээс тэр олдсон боломжийг алдахгђйн тулд, авч болох бђхнийг амжиж авахыг
хичээлээ. Тэд бараг л эхнэр, нєхєр болцгоов. Гэвч хайран залуу нас нь эд баялгийн харгалзаан дор,
олзонд єнгєрч буйг Гэтсби мэдрээд байж... Цэргийн алба тђђнд ээлтэй байлаа. Дайны дараа тэр
хошууч болов, Ялсан армийн офицер хђсэх л юм бол Европын аль ч их сургуульд ђнэ тєлбєргђй
суралцдаг байсан ђе. Ингээд тэр Оксфордод ђлдэв. Дэзи уйтгарлаж, бачимдаж байлаа. Залуу
бђсгђйтэй амьдралаа эхлэхийн тулд зєвхєн хайр дурлал ч биш, басхђђ мєнгє хєрєнгє, тогтмол сайн
орлого чухал санагдана. Гэтэл яг энэ бђхэнд нь тохирох хђн гарч ирсэн нь Том аж. Энэ тухай бичсэн
захидлыг Гэтсби Оксфордод хђлээн авчээ.ёђнийг ярьсны дараа Ник Гэтсбитэй салах ѐс гђйцэтгээд
явахдаа: «ѓєдгђй занг єєдгђй зангаар л хариулбал таарна.Тэд хэн юм бэ? Та ганцаараа тэднийг
цємийг нь нийлђђлснээс хавьгђй илђђ шђђ дээ» хэмээн хашгирчээ. Ингэж хэлсэндээ тэр дараа нь
маш их баярлана.

Галзууртлаа уурласан Уилсон хуулийн байгууллагад найдалгђй, Томынд ирдэг. Тэгээд Томоос «Тэр
бол Гэтсбийн машин» гэсэн хариу сонсуут, Гэтсбийг алж, дараа нь амиа хорлоно. Оршуулган дээр
гуравхан хђн ирэв, Ник, Гэтсбийн эцэг ноѐн Гетц ђдшийн цэнгђђнђђдийн нэг зочии. Уг нь Ник
тэднийд цугладаг байсан бђх зочинд хэл хђргэсэн юм санж. Дэзид хэлэхээр утасдвал, Том тэр хоѐр
нђђчихсэн, хаягаа ђлдээгээгђй байлаа.
Том, Дэзи хоѐр иймэрхђђ л хђмђђс байлаа. Тэд эд зђйлсииг ч, хђмђђсийг ч сђйтгэж бусниулчихаад
єєрсдийнхєє мєнгєний цаана нуугдчихдаг байж. Тэдний хэлхээ холбоо ч гэсэн хожмын хђмђђс
араас нь явж цэвэрлэхђйц тийм зђйлс дээр л тогтож байсан билээ.

Уильям Фолкнер

1897-1962

Нобелийн шагналт У.Фолкнерын «Баавгай» туужийг Та «Эзлэгдсэн байшин буюу Орчин ђеийн
дэлхийн шилдэг зохиолын чуулган» ботиос бђрнээр нь унагаж болно.

XX зууны утга зохиолын нэгэн онцгой туурвилд зђй ѐсоор тооцогддог «Шуугиан, цухалдаан» роман
нь мєн л «Баавгай» туужид єгђђлдэгчлэн Америкийн ємнєд нутгийн язгууртнуудын сђйрлийн тухай
сэдэвтэй. Фолкнер уг романаа Компсоны гэр бђлийн угийн бичиг маягаар бичиж, XVIII зууны
эцсээс XX зууны дунд ђе хђртэлх тђђхийг нь хавсаргасан байдаг. Зохиолын нэр Шекспирийн
«Макбет» дахь «Амьдрал гэдэг бол хэн нэгэн єєдгђй амьтны ярьсан, шуугиан цухалдаанаар дђђрэн,
тэгсэн мєртлєє утга учиргђй тђђх юм» гэсэн євєрмєц мєрђђдээс тєрєн гарсан гэдэг.

Уг романыг модернист уран зохиолын нэгэн чухал тєлєв хэмээн ђздэг тєдийгђй Жойсын яруу
сайхны сэтгэлгээний америк хувилбар, «Улисс»-д єгсєн америк маягийн хариу ч гэсэн байдаг.
Хэлбэрийн хувьд тетраптих (дєрємсєн) бєгєєд бђлэг тус бђр нь «ухамсрын урсгал» хэмээн
томьѐологддог дотоод монологоос бђрдэнэ. Хэсэг бђр нь Компсоны гэр бђлийн амьдралын
тодорхой дєрвєн єдєртэй холбогдсон байна. Нэг л ђйл явдлыг єєр єєр єнцгєєс харсан нь, тэрчлэн
ухаан дутуу жаалын єгђђлэмж (эхний бђлэг) орсон нь бђр ч этгээд гайхалтай бичлэг болсон юм.

Романы ђйл явдлууд бђхэлдээ библийн домог зђй, далд бэлгэдлђђдтэй салшгђй холбоотой. Тђђнээс
гадна «Шуугиан, цухалдаан»-д хєндєгдсєн зарим ђйл явдал хожмынх нь «Авесса¬лом, Авессалом!»,
«Тосгон. Хот. Харш» романуудад нь ђргэлжлэн гђнзгийрсэн байдаг.

Шуугиан, цухалдаан

Роман 1929

Компсоныхон Жефферсон болон тђђний харьяа тойрогт хамгийн нэр нєлєєтэй, эртний гэр бђл
байлаа. Жейсон Компсон, тђђний эхнэр Кэролайн нар дєрвєн хђђхэдтэй, Квентин, Кэдди, Жейсон,
Бэнжи. Отгон хђђ Бэнжи нь тєрєлхєєс ухаан дутуу ажээ.

Хђђхдђђдийн амьдралд ђлдсэн хамгийн анхны дурдатгал бол эмэг эхийнх нь нас барсан єдєр
тэднийг горхи руу тоглуулахаар явуулсан явдал байв. Тэд эмээгээ нас барсныг мэдээгђй, ерєєсєє ч
ђхэл гэж юу болохыг ойлгохооргђй балчир байж. Горхин дээр Квентин, Кэдди хоѐр усаар
шђршилцээд, Кэдди даашинзаа норгож ємдєє бохиртуулчихна. Жейсон ђђнийг ль аав ээжид ховлон
хэмээи сђрдђђлэхэд, ухаан дутуу Бэнжи єєрт нь дотно сайн байдаг цорын ганц хђн Кэддид муу юм
болох нь хэмээн уйлна. Хђђхдђђдийг гэртээ ирэхэд зочны єрєє руу оруулаагђй тул, тэд хђн ирж
хэмээн боддог. Кэдди зочны єрєє руу шагайхаар мод руу авирч, дђђ нар нь негр жаалуудын хамт
тђђний бохиртсон ємдийг дороос нь ажиглацгаана.

Бэнжи негр хђђхдђђдийн дунд, єєрєєр хэлбэл Компсоны гэр бђлийн ээлжгђй зарц хар арьст авгай
Дилсигийн ач нартай цуг байх бєгєєд тђђнийг ђнэн голоосоо хайрлаж, уйлахад нь аргадаж чаддаг
ганц хђн бол Кэдди л байв. Кэдди єсч том боллоо. Бэнжи улам уйлхай болжээ. Хайрт эгч нь сђрчиг
хэрэглээд, єєр ђнэртэй болсонд тэр ђнэхээр их дургђйцэх аж. Нэг удаа Кэдди дђђжин орон дээр
залуу хархђђтэй тэврэлдэн хэвтэхийг ђзээд тэр байдгаараа уйлдаг.

Дђђ охин нь эрт бие гђйцээд, элдэв залуустай орооцолдох болсонд Квентин сэтгэл тђгшинэ. Гэвч
дђђгээ сургамжлах гээд ер нэмэр болсонгђй. Кэдди хэзээд єєрийнхєєрєє зђтгэдэг байлаа. Нэлээд
хугацааны дараа Кэдди Долтон Эймс гэгч залуутай маш

гђнзгий дотносч, жирэмсэн болчихдог. Тэгээд шалавхан нєхєр олж авах хэрэгтэй болов. Ингээд
банкны залуухан царайлаг хархђђ Херберт Хэдийг дэгээджээ. Квентинд дђђгийн нь сђйт хархђђ ер
таалагдсангђй. Тђђнээс гадна Харвардад суралцаж байхдаа мань эрийг мєрийтэй тоглоомын
хэргээр оюутны клубээс хєєгдєж байсныг олж мэднэ. Тиймээс Кэддийг хєнгєн савсаг амьтантай
битгий суу хэмээн ятгахад, цаадхи нь «Хэнтэй ч хамаагђй гэрлэхгђй л бол болохгђй» гэжээ.

Хуримын дараа бђх учрыг мэдђђтээ Херберт Кэддигээс татгалзаж, бђсгђй ч гэрээсээ зугтсан байна.
Эх хатаггай Компсон єєрийгєє болоод гэр бђлээ доромжлогдсонд тооцов. Харин бага Жейсон л
Кэддигээс болж Хербертийн тђђнд амалсан банкны ажил ђгђй болсонд бухимдан эгчийгээ хараана.
Бодолд автан суух, гаж этгээд зђйлс сэтгэж олох, виски шимэх дуртай эцэг ноѐн Компсон л ууган
хђђтэйгээ ярилцаж суухдаа: «Эмэгтэй хђний бђтэн нэр тєр гэдэг эрчђђдийн бодож олсон зохиомол
хоосон зђйл» гээд ер тоосонгђй. Гэлээ ч Квентин тайвширсангђй. Ингэж дђђгийнхээ замхрахыг
ђзсэнээс, єєрєє цус холилдсон гэрлэлт зохиосон нь дээр гэж бухимдаж байлаа. Долтон Эймсд уур
хђрч, ална гэж заналхийлтэл цаадхи нь Квентинд жишим ч ђгђй гар буугаа сарвайжээ. Яг энэ ђед
Квентин Харвардын их сургуулийн анхны жилээ дђђргэсэн байна. Компсоныхон гольфын клубт
худалдсан газрынхаа мєнгєєр тђђнийг суралцуулсан хэрэг. 1910 оны зургадугаар сарыг хоѐрны
єглєє (Романы дєрвєн бђлгийн нэгийг ийм єдрєєр тэмдэглэсэн байдаг) тэр сэхђђт сахлаа хусч,
хамгийн гоѐ костюмаа ємсєєд, замаараа хоѐр индђђ худалдан авч, трамвайны буудал руу очно.
Тэгээд хотын захад байх гол руу явж буй трамвайнд суудаг. Зам зуур тааралдсан жижигхэн итали
охинд тэр зєєлєн талх єгтєл, ах нь Квентинийг хђђхэд хулгайлах гэсэн хэмээн баривчлуулдаг. Гэвч
тєдхєн суллагдаад, зугаалж явсан оюутнуудтай нийлнэ. Тэдний нэг нь охидын толгойг хэрхэн
эргђђлсэи тухайгаа бахархан ярихад нь Квентин тђђнтэй зодолдоно. Ингээд цус болсон хувцсаа
солихоор харьж, эргээд гол руугаа очиж амиа хорложээ.

Ууган хђђгээ амиа хорлосны дараа эцэг Компсон нас барав, харин тэр хатагтай Компсоны
ђглэдэгчлэн, вискинээс болж ђхсэнгђй. Ер нь вискинээс болж хэн л ђхэж байлаа? Хђн

амьдралаас болж л ђхдэг биш ђђ?

Кэддигээс тєрсєн охиныг эмээ нь єсгєх бєгєєд зээ охиндоо шившигт эхийнх нь нэрийг ч
сонсгоогђй аж. Ухаан солиотой Бэнжи том болсон хойноо дунд сургуулийн сурагч охин руу дайрсан
тул, ах Жейсон нь тђђнийг галзуугийн эмнэлэгт хэвтђђлэхээр ярьж тохиров. Хатагтай Компсон
дотроо ђђнд нь дургђйцэх боловч, Бэнжигээс бас л залхаж гђйцээд байжээ.

Эх нь Жейсондоо л найдлага тавьдаг байв. Тэр эр л ганцаараа галзуу солиотой Компсоныхныг


дууриагаагуй, хариы єєриинх нь эцэг Бэскомынхныг євчсєн гэж санагдана. Жейсон багаасаа л аж
ахуйч, цаасан шувуу хийж зараад хэдэн зоос олчихдог хђђхэд байж. Тэр дэлгђђрт ажилладаг боловч,
орлогын гол эх ђђсвэр нь тђђнээс л болж банкинд ажиллах боломжоо алдсан хэмээн ђзэн яддаг зээ
дђђ нь байсан юм. Кэдди хатагтай Компсоноос нуугдан байж, Квентина охиноо харахын тулд
Жейсонд мєнгє тєлдєг ажээ. Цаадхи нь эгчдээ тун харгис зан гаргана. Мєнгє авсан мєртлєє эхэд нь
охиныг сђйх тэрэгний цонхоор л агшин зуур харуулаад давхин єнгєрєх бђлгээ. Яваандаа Кэдди
охиндоо захиа бичиж, сар тутам хоѐр зуун доллар илгээх болов. Жейсон мєнгийг авч єєрєє
халааслаад, хуурамч чек авчирч эхийнхээ нђдэн дээр урж шатаадаг байв. Хатагтай Компсон ч
шившигт охиноосоо сохор зоос ч авахгђй байгаадаа сэтгэл хангалуун ђлдэнэ.

Ингээд 1928 оны дєрєвдђгээр сарын зургаанд єєр нэг бђлэг эхлэх бєгєєд Кэддигээс захидал,
мєнгєний баримт хоѐр иржээ. Захиаг Жейсон урж хаяад, Квентинад арван доллар єгєв. Тэгээд л аар
саар ажлаа хєєцєлдєж явтал хажуугаар нь сђрхийн єнгєрсєн «форд» дотор саяхан тус хотод ирсэн
циркчин залуутай цуг Квентина сууж явахыг харчих нь тэр. Жейсон араас нь хєєсєєр хосыг ой руу
оруулаад алдчихжээ. Дараа єдєр нь Бэнжи гучин гурав хђрчээ. Ухаан санаа нь таван настай
хђђхдийнх шиг тул тђђнд зориулан лаа хатгасан бялуу засав. ѓмнєхєн нь тђђнийг хуучин
Компсоныхны бэлчээр байсан гольфын талбайгаар зугаалуулсан бєгєєд Бэнжи уйлан Кэдди хэмээн
хашгирсаар явжээ. Тийн хашгираад цэцэрлэгт байсан Квентина, циркчин залуу хоѐрыг цочоочихно.
Бэнжигийн тухай зугаатай явдлыг романд бишгђй л єгђђлсэн нь бий.

Хотын тєв талбайгаар явах ђедээ тђђнийг ямагт хєшєєний зђђн талаар гаргадаг байж л дээ. Нэг
удаа хєгшин негр зарц нєгєє талаар нь сђйх тэргээ залснаас болж Бэнжи талбай дђђрэн орь дуу
тавьдаг.

Квентина єєрийн мєнгє гэж ђзэж байсан Жейсоны гурван мянган долларыг аваад нэгэн шєнє
мєнєєх циркчинтэйгээ зугтчихна. ёнэхээр ч Жейсон тђђнийг эхэд нь харуулах маягаар бизнес хийж
дээрх мєнгийг хуримтлуулсан юм чинь тэгж ђзэх ђндэс бий. Цагдаагийн дарга Жейсон, тђђний эх
хоѐрыг зээ охиноо зугтахад хђргэсэн хэмээн буруутгах тєдийгђй, ямар замаар олдсон тийм их мєнгє
байсныг шалгаан сэжиглээд бђр

баллах дєхжээ. Жейсон циркийнхнийг мєшгєєд ч зугтсан хосыг олсонгђй.

«Шуугиан цухалдаанаар дђђрэн, тэгсэн мєртлєє утга учиргђй тђђх» ђндсэндээ ийм л юм. Романы
дєрвєн бђлгийн эхнийх нь Бэнжигийн зђгээс, хоѐрдахыг нь Квентаний, гуравдахь бђлэг Жейсоны
ємнєєс єгђђлэгддэг. Харин дєрєв дэх хэсэг зохиогчийн зђгээс яригдаж байна. Хоѐр дахь хэсгээс
бусад нь нэг л цаг ђеийн єгђђлэмжђђд бєгєєд Квентиний амиа хорлохоос ємнє ђеийн тэр монолог
уншигчдийг даруй 10 жилийн ємнєх орчин байдалд аваачина. Бђгдийг нэг бђрчлэн уншихад
Компсоныхны аж амьдралын нэгээхэн дђр зураг уншигчдад сая цогцоороо ойлгогдож ирдэг.

Ийм нийлмэл бђтэцтэй роман орчин ђеийн хђђрнэл зохиолд тђгээмэл байдаг ч, хамгийн анхны,
магадгђй, хамгийн шилдэг нь «Шуугиан, цухалдаан» билээ. Тиймээс ч Фолкнерыг посмодернизмын
ємнєх ђеийн тєлєєлєгчид тоолдог.

Жером Дэйвид Сэлинжер

1919

Орчин цагийн хђђрнэл зохиолын аугаа их мастерууд дотроос Сэлинжер шиг нууцлаг, этгээд хђн
ђгђй. Тэрээр єєрийнхєє тухай мэдээллийг тђгээдэггђй, ямар ч сонин сэтгђђлд ярилцлага єгдєггђй.
ѓнєє хэр Нью-Хэмпширт амьд сэрђђн суугаа энэ зохиолч хамгийн сђђлд 2002 оны арваннэгдугээр
сард бичсэн зђйлээсээ нийтлђђлсэн байна билээ. Сэлинжер зэн-буддист бєгєєд, аль болохуйц хот
орноос холд даяанчлан суухыг илђђд ђздэг аж Ямар сайндаа л улсын сургууль хортой нєлєє ђзђђлж
байна гээд хђђхдђђдээ сургуулиас нь гаргаж, гэрээрээ боловсрол олгож байх вэ дээ.

2000 онд АНУ-д Сэлинжерийн тухай хоѐр ном гарсан нь маш и хшуугиан тарьжээ. Нэгий нь тђђний
тєрсєн охин, нєгєєг нь зохиолчийн нууц амраг явсан гэх эмэгтэй бичжээ. Эдгээр номууд амжилт
олсны учир нь олон нийтэд ер дэлгэгдээгђй Сэлинжерийн нууцлаг хувийн амьдрал, зан
араншингийн талаар маш илэн далангђй єгђђлсэнд байв.

«Хєх тариан талбай дунд» роман 60-аад оны залуучуудын шинэ соѐлын гол тђлхэц болсон зохиол
юм. Гинзбергийн яруу найраг, Жек Керуак, Кен Кизийн хђђрнэл зохиол («Хєхєєний ђђрэн дээгђђрх
нислэг»), Жим Моррисоны рок хєгжмийн тєлєвшилд чухамхђђ эл роман онцгой нєлєєлсєн гэдэг.
Гэхдээ америкчуудын нэлээд хэсэг нь уг зохиолыг хђђхэд залуучуудад уншуулахыг илэрхий
эсэргђђцэж байжээ. ѓнєє хэр цахим хувилбарыг нь интернетээс авч хаяхыг щаардагчид бий.

ёгчлэх юм бол “Хєх тарианы талбай дахь Кэтчер” (бэйсболд шидсэн бємбєгийг шђђрэн барих ѐстой
тоглогчийг кэтчер гэдэг)

гэж орчуулж болох энэ романаас гадна Сэлинжерийн «Есєн єгђђллэг” хэмээх єєрийнх нь 1953 онд
сонгож эмхэтгэсэн, богино хэмжээний гайхамшигт зохиолууд хуучин социалист орнуудад
орчуулагдан хэвлэгдсэн байдаг.

Хєх тариан талбай дунд

роман 1951

Арван долоон настай Холден Колфилд сувиллын газарт эмчлђђлэх зуураа єнгєрсєн Зул сарын
баярын ђеэр тохиолдсон «тэр нэгэн солиотой тђђхийг» эргэн дурсаж байна.Тђђний дурсамж
Пенсильвани муж дахь хаалттай дунд сургуулиас явснаар эхэлж байна. Уг сургуулиас тэр єєрийн
дураар гарсан юм биш, хичээлд хангалтгшй дђн ђзђђлснээс хасагдсан хэрэг. Хамгийн ярвиггай нь,
энэ бол тђђний орхисон анхны сургууль биш аж. Урьдах сургуулиа тэр «худал хуурмагаар
дђђрчихсэн газар» болохоор нь хаясан байна. Ер нь бђхий л романы туршид эргэн тойронд нь худал
хуурмаг зђйлс эргэлдэж байх шиг сэтгэгдэл Колфилдоос салдаггђй. Томчууд ч, ђе тэнгийнхэн нь ч
тђђнд таалагдахгђй, гэсэн хэдий ч ганцаараа байхыг тэвчдэггђй бђлгээ.

Сургуульд єнгєрєєсєн сђђлчийн єдє нь мєн л зєрчлєєр дђђрэн байжээ. Тэрээр туялзуур сэлмийн
тэмцээнд багийн ахлагчаар оролцох байсан боловч Ныо-Йоркоос буцах замдаа метрон дотор
спортын хэрэгслђђдээ мартчихжээ. ёђнээс болоод тэмцээн зохиогдсонгђй. Дотуур байранд цуг
амьдардаг хєрш Стрэдлейтер нъ тђђнээс зохион бичлэг хийж єгєхийг хђснэ. Уг нь байшингийн
тухай бичих байсан ч, юм бђхнийг єєрийнхєєрєє хийх дуртай Колфилд талийгаач ахынхаа
бэйсболын бээлийний тухай шђлэглэн бичиж тэмцээний ђеэр унпгжээ. Тэс єєр сэдвээр бичсэнд нь
уурласан Стрэдлейтер тђђнийг гахай хэмээн доромжилно. ѓєрт нь таалагддаг охинтой уулзахаар
болзсон Стрэдлейтерт дотроо цухалдаж явсан Колфилд ч мєн мєчєєгєє єгсєнгђй. Ингээд зодоон
болж, Колфилд хамраа чихђђлснээр дуусчээ.

Нью-Йоркт ирђђтээ тэр сургуулиас хєєгдсєнєє эцэг эхдээ


хэлж зђрхлэхгђйн улмаас харьсангђй. Такси бариад зочид буудал зђглэв. Замшаа тэр єєрийг нь
байнга зовоодог «Цєєрєм хєлдєхєєр тєв паркын нугаснууд хаачдаг юм бол?» хэмээх асуултыг
таксийн жолоочид тавина. Жолооч эгдђђцэж, єєрийг нь дооглоод байна

уу гэж асууна. Уг нь Колфилд ер дооглож тохуурхах санаагђй байсан хэрэг шђђ дээ.

Энэ мэтээр тэр хђмђђстэй ойлголцож нэг л чаддаггђй. Тэдний дунд байх хэцђђ ч, тэдэнгђй байх ямар
ч аргагђй. Залуу хђђ зочид буудлын шєнийн клубт орж зугаацахыг оролдоход, ђйлчлэгч тђђнийг
насанд хђрээгђй гээд дарс єгєхєєс татгалзжээ. Тэгэхээр нь Холливудынханд зохиол бичин єгч маш
их шагнал авдаг ууган ахынхаа орох дуртай Гринич-Виллиж дэх баар руу явав. Замдаа жолоочоос
нєгєє л нугасны тухай асуултаа асуугаад, мєн л олигтой хариулт авсангђй. Бааранд тэр ахынх нь
танил бђсгђй нэгэн усан цэрэгтэй хамт байгаатай тааралдав. Бђсгђй тђђнд тун ч тааламжгђй
сэтгэгдэл тєрђђлсэн тул тэндээс явахын тђђс болжээ. Зочид буудал руугаа явган буцсан байна.

Буудлын цахилгаан шатны ђйлчлэгч тђђнээс охин хэрэгтэй юу гэж асуув. Цагаар бол таван доллар,
шєнийн турш бол арван тав гэнэ. Колфилд цагаар авахаар тохиролцоно. Гэвч хђђхнийг єрєєнд нь
орж ирэхэд тэр хђђхэд наснаасаа тийм ч амархан хагацахыг хђссэнгђй. Тэгээд зђгээр л дэмий ярьж
сууя гэтэл, хђђхэн хийх ажилгђй болсондоо унтууцан арван доллар нэхжээ. Таваар тохиролцсноо
хэлтэл, хђђхэн гарч яваад цахилгаан шатны ђйлчлэгчийг дагуулан буцаж ирэв. Энэ удаагийн
маргаан мєн л магай баатрын хэлмэгдлээр тєгсчээ.

ѓглєє нь тэр Салли Хейстэй уулзахаар болзоод, тавгђй бђдђђлэг зочид буудлыг орхиж, чемоданаа
тээш хадгалах газар єгчихєєд гудамжаар тэнэлээ. Малгайгаа буруу харуулан ємсчихєєд их хотын
хђйтэн гудамжаар бишгђй л хэсэв. Эцэст нь Саллитай уулзаж, театрт очжээ. Жђжиг болохоор тэнэг,
жђжигчдийг шагшин бишрэх ђзэгчид нь тђђнд аймшигтай санагджээ. Цуг яваа охин нь ч тђђний
уурыг барж гђйцэв. Дараа нь тэд тэшђђрээр гулгана. ёдэш бааранд ороод л Холдеи дотроо байсан
бђхнийг гаргана: «ёзэн ядаж байна... Бурхан минь, би энэ бђхнийг ямар их ђзэн ядна вэ? Ганцхан
сургуулийг ч биш, цємийг нь ђзэн ядаж байна. Таксиг, кондуктор нь хойгуур буу гэж хашгичих
автобусыг, тэр тэнэг жђжигчдийг шђтэн орилолдох ђзэгчдийг, цахилгааи шатыг, ер юм бђхнийг ђзэн
ядаж байна...» Салли сургуулийн талаархи ђзэл бодлых нь талаар хуваалцаагђйд тэр бас бухимдана.
Машин тђрээсэлж аваад, нэг хоѐр долоо хоног шинэ сонин газруудаар явъя гэсэн саналыг нь охин
няцааж; «Бид чинь хђђхдђђд шђђ дээ» гэсэнд, Холден уурлаж доромжилсон ђгсээр утав. Салли ч
нулимс дуслуулан явж оджээ.

Шинэ хђмђђстзй танилцсан нь шинэ гутрал л авчрав. Карл Льюис хэмээх оюутантай сэтгэлээ
хуваалцах гэсэн нь талаар боллоо. Ингээд Холден ганцаар ђлдээд архи ууж, Салли руу утасдан
уучлал гуйжээ. Дараа нь Тєв парк руу очиж, мєнєєх нугаснуудаа ажиглаж байгаад, дђђ охип
Фибидээ бэлэг болгон худалдаж авсан пянзаа газар унагаж орхив.

Арга буюу гэртээ харихад, эцэг эх нь айл руу явчихсан, Фиби л ганцаараа байж таарна. Тэр дђђдээ
хагархай пяизыг єгєв. Харин Фиби ер уурласангђй. Хэдийгээр тэр насаар жаахан боловч, ахынхаа
байдлыг тун сайн ойлгодог аж. Яагаад хугацаанаасаа ємнє эргэн ирснийг ч гадарлаж байв.
Фибитэй ярилцах зуураа Холден мєрєєдлєє ярина: «Олон жаал ђдшийн цагаар хєх тариан талбай
дунд тоглож байгаагаар би тєсєєлдєг. Цєм жижигхэн хђђхдђђд, надаас єєр нэг ч том хђн байхгђй...
Хажууханд нь нэг ангал байна. Би тэднийг ангал руу унагачихгђйн тулд барьж авч байна...»
Холден аав ээжтэйгээ уулзахад бэлэн биш байсан тул, дђђнийхээ цуглуулсан мєнгийг зээлж аваад,
хуучии багш ноѐн Антолини руу яивна. Орой болчихсон ч гэсэн, багш нь тђђнийг гэртээ оруулж
хонуулжээ. ѓвгєн тђђнд бусадтай хэрхэн зєв харьцах талаар олон ђнэтэй зєвлємж єгєх боловч
Холден сонсч ойлгохооргђй их ядарсан байлаа. Шєнє сэртэл ноѐн Антолини орны нь дэргэд
суучихсан, духыг нь илбэж байжээ. Тэгэхээр нь тђђнийг муу юм сэдсэн биз гэж хардсандаа, Холден
бушуухан босч гадагш гараад Тєв вокзал руу очжээ. Багшийнхаа талаар ямар ч ђндэслэлгђй дэмий
юм бодсоноо тєдхєн ойлгож ихэд санаа зовнино. Цаашид яаж амьдрахаа эргэцђђлэх зуураа Холден
Баруун нутагт очнж, эртний америк заншлаар бђхнийг шинээр эхлэхээр шийджээ. Тэрээр Фибид
захидал бичиж энэ тухайгаа мэдэгдэнэ. Охин чемодан барьсаар хђрч ирээд, ахтайгаа хамт Баруун
зђг явна гэжээ. Сургуульд ахиж явахгђй, ийм амьдралаас бђр залхаж гђйцлээ хэмээн ярих дђђгээсээ
Холден єєрийнхєє дђрийг гэнэт олж харна. Агшин зуур тэр бђхнийг ђгђйсгэдэг зангаа ђђрд орхиж
юмыг эрђђл саруулаар харж эхэлжээ. Тэгээд хариуцлагаа ухамсарлаж, дђђ охиноо энэ санаанаасаа
татгалзахыг ятган, єєрєє ерєєсєє хаашаа ч явах гээгђй гэж итгђђлдэг. Тэр Фибийг дагуулан амьтны
хђрээлэнд очиж, тэнд дђђ нь эргэлддэг тоглоом дээр хэрхэн баяр хєєртэйгєєр наадахыг сэтгэл
тэнђђн ажиглана. Амьдрал бодсон шиг нь тийм ч хэцђђ биш ажээ.

Курт Воннегут

1922

Америкийн хђђрнэл зохиол 1945 оноос хойш цоо шинэ шатанд гарсан юм. Голчлон реализмыг
баримталсан, хажуугаар нь асар олон шинэ туршиц оролдлогоор дђђрсэн энэ ђеийн оргил нь 1960-
1970-аад он байлаа. Энэ ђед єдгєє Америкийн ахмад зохиолчид болцгоосон амьд сонгодгууд тєрєн
гарцгаасны дотор Артур Миллер, Норман Мэйлер, Жон Апдайк, Нобелийн утга зохиолын шагналт
Сол Беллоу, Тони Моррисон, тэгээд мэдээж хэрэг, Курт Воннегут багтана.

«Тав дахь нядалгааны цэг буюу Балчир жаалуудын загалмайтны аян» бол Воннегутыи тєдийгђй,
1970-аад оны Америкийн шилдэг романуудын нэг юм. Этгээд хачин хэлбэрийн зохиомж болоод
баримтат єгђђллийн зааг дээр єєрийн хэв маягийг олсон энэ зохиолын талаар уран зохиол мєн ђђ,
биш ђђ гэлцэхэд тулсан их маргаан єрнєж байсан ђе бий. Гэвч єнєєгийн єндєрлєгєєс харахад энэ
зохиолчийн ђзэгнээс тєрсєн «Муурын єлгий» (Гадилын бђгд найрамдах улс хэмээх шог нэр томьѐо
тђђний энэ романд гардаг), «Тав дахь нядалгааны цэг буюу Балчир жаалуудын загалмайтны аян»
зэрэг романууд XX зууны утга зохиолын сонгодог туурвил гэдэг нь маргаангђй болжээ.

Тав дахь нядалгааны цэг, буюу Балчир жаалуудын загалмайтны аян

роман 1969

«Энэ бђхэн бараг л жинхэнээсээ болсон юм» гэсэн зохиогчийи ђгээр уг этгээд роман эхэлдэг. Гол
баатар Билли Пилигрим цаг хугацааны гадна гарчих тул тђђнтэй эсэн бусын адал явдал
тохиолдоно.

Билли бэлэвсэн хижээл эр чигээрээ орондоо ороод, яг хуримынхаа єглєє сэрэх аж. ѓєрєєр хэлбэл,
1955 оны ђђдээр ороод, 1941 онд гарч ирдэг. Дараа нь мєн л тэр хаалга руугаа буцаж ороод, 1961
онд оччихно. Тэр єєрийгєє хэрхэн тєрєхийг, мєн ђхэж байгаагаа нђдээр ђзэх бєгєєд амьдралд нь
тохиолдсон ђй олон явдал энд тэндээ орцгооно.
Билли Пилигрим Илиум хэмээх зохиомол хотод уг романыг зохиогчийн мэндэлсэн жил тєржээ. Мен
л зохиогчийн нэгэн адил Европт байлдаж, германчуудад олзлогдож, 135 000 гаруй энгийн оршин
суугчид єртсєн (Хирошима, Нагасакийн эмгэнэлт явдлаас ч олон хђний амь хохирсон гэсэн ђг)
Дрездений бємбєгдєлтийг нђдээр ђзсэн аж. Америкт эргэн ирђђтээ чинээлэг бизнесмэний охинтой
сђй тавина. Дараа нь тэр мэдрэлийн євчин тусах авч, тєдхєн эмчлђђлж эдгэрнэ. 1968 онд олон улсын
хуралд оролцохоор нисч яваад, осолд єртєж, суйрсэн онгоцноос ганцаархнаа амьд гардаг.
Эмнэлгээс гаруут тєрєлх Илиумдаа очно. 1967 онд тэрээр Тральфамадор хэмээх гариг дээр очсон
тухайгаа мэдэгдэл хийх бєгєєд тийш нь тђђнийг нисдэг таваг авч явсан аж Харь гаригийнхан
тђђнийг нђцгэлэн амьтны хђрээлэнд хорьж байсан гэнэ. Тєдєлгђй мєн л нисдэг тавганд олзлогдсон,
Холливудын кино жђжигчин бђсгђй Монтана Уайлдбектэй хослон хђрээлэнгийн ђзмэр маягаар байх
болжээ.

Тэр гаригийнхан дэлхий дээрх бђхий л амьтан ургамлыг машин гэж ђзнэ. ѓєрсдєє ч яг л машин шиг
сэтгэлийн хєдєлгєєнгђй хђмђђс гэнэ. Ертєнцийн зђй тогтлыг тэд огт сонирхдоггђй, аливааг буй
байгаагаар нь л хђлээж авдаг. «Яагаад» гэж Виллийг асуух бђрт тральфамадорчууд «Энэ агшны
бђтэц ийм л байгаа хэрэг» гэж хариулах аж.

Тэндхийнхэн шинжлэх ухааны оргилд хђрч, хорвоогийн бђх оньсогыг тайлчихсан бєлгєє. Тэд хэзээ,
хэрхэн ђхэхээ ч цємєєрєє мэдэж байдаг. Гэхдээ муу зђйлийн тухай бодож сэтгэлээ зовоодоггђй,
єнєєдрєєрєє л тайван амьдардаг аж.

Вилли ч гэсэн 'Тральфамадорын дђрмээр амьдарч сурчээ. Хђђ Робертынхоо байлдаж яваа Вьетамын
байдлыг ер сонирхохгђй. Харин сэтгэлийг нь байнга зовоодог ганц л юм байдаг нь Дрездений
сђйрэл. Харь гариг дээр очсоноосоо хойш тэр Дэлхий, Тральфамадор хоѐрын хооронд байнга
зорчих болжээ. Тђђнээс гадна эхнэрийнхээ дэргэд унтаж байснаа цэргийн олзлогдогсдын хуаранд
оччих ч юм уу, 1944 оны Германаас 1967 оны Америк руу эгшин зуур ирчихнэ. Дєнгєж саяхан
ђндэсний гвардийн танкууд нутгийн оршин суугчдыг дайрч байсан тэр газраас гэв гэнэтхэн тансаг
кадиллак уначихсан хар арьстнуудын хороололд ирчихсэн явж байх жишээтэй. Арслан клубт ђдийн
зоог барихаар очтол, амнаасаа хєєс сахруулсан хошууч ус гуйн хэвтэхтэй тааралдана. Вьетнамд
оччихсон хэрэг.

Хэдийгээр тђђний эл этгээд аялалууд хамаа замбараагђй мэт боловч, тодорхой логиктой. 1945 оны
Дрезден, Тральфамадор. 1960-аад оны сђђл ђеийн АНУ. Ийм тус тусдаа гурвалжин орон зай
зэрэгцэн орших бєгєєд тэрхђђ орон зайд хђн улам бђр машин техник мэт болсоор байх аж.

Дрездений хэсэгт германы нђсэр том хотын сђйрэл хийгээд нэгэн олзлогдсон америк цэргийн ђхэл
хоѐр давхацдаг. Дрезден хот, зэвсэг техник л бђхнийг шийдэж байгаа ажиллагааны золиос болж
байгаа бол, дайны ємнє их сургуульд орчин ђеийн иргэншлийн асуудлаар лекц уншдаг байсан,
олзны америк цэрэг Эдгар Дарби зааврын дагуу алагдаж байна. Холбоотны нисэх хђчин довтолсны
дараа нуранги малтаж байгаад Эдгар нэг данх авчихаж л дээ. ёђнийг нь мэдчихсэн герман
харгалзагч нар

хулгайн хэрэгт буруутгасан тушаал уншаад буудан алдаг.

Хоѐронтоо заавар уншигдаж, хоѐронтоо аллага ђйлдэгджээ. Цар хэмжээний хувьд єєр єєр энэ
явдлууд хэрэглээний машинжсан сэтгэлгээний ђр дђн юм. Энд хђн ѐс бус, хђний ємнєєс ердєє л
тушаал заавар бђхнийг шийдэж байна.
Романы ђйл явдал дотор ямагт зохиолчийн байр суурь ямагт илэрхийлэгдэж явдаг. Тухайлбал,
дайны эсрэг сэдэвтэй зохиол бичих бодолтой байгааг нь олж мэдсэн нэг баатар нь: «Ингэхэд та
яахаараа мєстлєгийн эсрэг ном бичдэггђй билээ?» хэмээн эсэргђђцдэг. Зохиогч єєдєєс нь юм
хэлэхгђй л байх боловч, «дайныг зогсоох нь мєстлєгийг зогсоох шиг тийм амархан шђђ дээ»,
гагцхђђ хђн бђр оногдсон ђђргээ л биелђђлэх ѐстой гэж бодож байна. Зохиогчийн ђђргийг уг романы
єєр нэг баатар Килгор Траут ђђрдэг. Траутын бичсэн зохиолууд романы туршид дурдагдсаар л байх
бєгєєд тухайлбал, нэг єгђђллэгт нь роботууд бух амьд биетийг шатаах зориулалттай хийг
онгоцноос цацаж байгаа тухай єгђђлдэг. Тэдгээр роботуудын нэг нь гадаад байдлаараа хђнээс ямар
ч ялгаахуй бєгєєд ярьж, бђжиглэж, бђр жинхзнэ юм шиг секс хийж чаддаг тул хэн ч тђђнийг хорт
хий цацдаг гэж сэжиглэхгђй. Гагцхђђ амнаас нь эвгђй ђнэр ханхалдагт л зэвђђцэх тул сђйхээтэй
робот энэ дутагдлаа арилгачихна. Тэгмэгц хђмђђс тђђнийг баяртайгаар хђлээн авах ажээ.

Энэ єгђђлэмж ч хђний уг мєн чанар ђгђй болж, бид иргэншлийнхээ золиос болж буйг давхар
сануулж байна. Бємбєгдєлтєд єртсєнєєс Дрезден Биллигийн дурсамжид сєнєсєн гаригийн єнгє
тєрхєєр зурагджээ: «Тэнгэр тэр аяараа хар утаанд халхлагдав. Уурласан нар эгээ л хадаасны тав
шиг ђзэгдэнэ. Дрезден Сар мэт чулуун нурам болжээ. Эргэн тойрон гагцхђђ ђхэл. Ийм л явдал
болсон юм даа».

Нядалгааны цэг №5 гэдэг нь ертєнцєд болсон тав дахь цуст ђйл явдал гэсэн утгатай юм биш. Харин
олзлогдсон америк цэргђђдийн амьдарч байсан, бємбєгдєлтєєс хоргодох байрны дугаар аж. Балчир
жаалуудын загалмайтны аян хэмээх хоѐр дахь нэрийн тухайд бол нэгэн тђђхэн явдалтай холбоотой
хэмээн зохиолын дотор єгђђлдэг. 1213 онд хоѐр увайгђй лам жаахан хђђхдђђдийг боол болгон
худалдаж ашиг олохын тулд нэгэн заль зохиожээ. Тэд Ромын Папаас дэмжлэг авч, Палестин руу
загалмайтан жаалуудын аян дайн гээчийг зохион явуулсан байна.

Гучин мянган хђђхдийг уг аянд хамруулснаас тэн хагас нь хєлєг онгоцны сђйрэлд єртєж, нэлээд нь
боолын наймаачдад арилжигдсаны дараа цєєхєн жаал энгийн хєлєг онгоц руу андуурагдаад
хђргэгдчихдэг. Тэр хєлгийнхєн эл шившигт явдлын нууцыг олонд хђргэжээ. Иймэрхђђ балмад явдал
орчин цагийн ертєнцєд мєн л давтагдсаар буйг зохиолч ѐгтлон хэлсэн хэрэг.

Энэ ертєнцєд хэн хэн хђчтэй вэ, тэдний л зугаанд хђмђђс єртєх болжээ. Олзны цэргђђдийн нэг «ѓш
хонзонгоос илђђ амттай зђйл ђгђй» хэмээн номлож суухад, Билли хожим, 1976 онд тэрхуу чалчаа эр
єєрт нь буудуулан ђхнэ гэдгийг мэдэж л байдаг. Энэ бђхэнд хэн буруутайг зохиогч нэрлэсэнгђй,
уншигчийн ємнє зђгээр л бодож эргэцђђлэхэд нь зориулан баримтууд дэлгэсэн байна:

«Миний бђтэн жил амьдарч байгаа байшингаас наймхан бээрийн зайд Роберт Кеннедийн зуслан
байдаг. Тэр уржигдар шархадлаа. ѓчигдєр орой нас барлаа. Ийм л байна даа. Мартин Лютер
Кингийг ч мєн сарын ємнє буудсан. Ийм л байна даа. Вьетнамд явуулж буй цэргийн шинжлэх
ухааны ялгуусан туршилтуудын ђр дђнд хичнээн хђђр бутээгдэж байгаа тухай тоо баримтыг надад
АНУ-ын засгийн газар єдєр тутам мэдээлдэг. Ийм л байх шив дээ» Дэлхийн хоѐрдугаар дайн
дуусчээ. Европт хавар болж, шувууд жиргэж байна. Нэг жюкигхэн шувуу Билли Пилигримээс:
«Жив-жив... жив-жив?» хэмээн юуг ч юм асууна. Шувууны хэлээр асуусан энэ асуултаар роман
тєгсдєг.

Гилберт Кийт Честертон

1874-1936
Английн утга зохиолын XX зууны тђђх В.Скотг, Ж.Остин, Ж.Байрон, П.Шелли, У.Теккерей,
Ч.Диккенс, Ш.Бронте, Р.Стивенсон зэрэг аугаа нэрсэор дђђрсэн ємнєх зууныхаасаа дутуугђй баян
билээ. Нобелийн угга зохиолын шагналыг л гэхэд Р.Киплинг, Б.Шоу, Ж.Голсуорси, Т.С.Элиот,
Б.Рассел, У,Черчилль, У.Голдинг нар хђртсэн бєгєєд Ж.Конрад, В.Вулф, С.Моэм, А.Кристи, И.Во,
Г.Грин, Ж.Фаулз гээд дэлхий дахинаа алдаршсан зохиолчдыг тоочоод байвал барагдахгђй.

Ийм єргєн цартай утга зохиолын орчин цагийн тєлєєллийг Честертоны «Пђрэв байсан хђн.
Аймшигт зђђд» романаар эхэлж байна. Уг роман бичигдэхэд тухайн ђеийн Европын улс тєрийн
нєхцєл байдал ихээхэн тђлхэц єгчээ. Ертєнцєд ѐс суртахууны дэг алдагдаж, анархи ђзэл ноѐлох
болсны эсрэг уг зохиолын баатрууд тэмцдэг.

1926 онд Честертон уг романаараа «Аймшигт зђђд» хэмээх жђжиг бичсэн нь єнєєдєр дэлхийн
хамгийн шилдэг театруудын урын сайд багтдаг байнгын зохиол болжээ.

Тэр мєн «Ноттиш-Хиллийн Наполеон», «Дон Кихот эргэж ирсэн нь» зэрэг романууд бичсэн юм.
С.Льюис Честертоныг Кафкатай эн зэрэгцђђлэн ђнэлж байсан бол, Х.Борхес манай эрин ђеийн Э.По
хэмээн єргємжилсєн удаатай.

Пђрэв байсан хђн

роман 1908

Лондоны нэгэн цэцэрлэгт хурээлэнд чагаа тэнгэр, сармагчин хоѐрын хольц болсон этгээд царайтай
анархист яруу найрагч Люциан Грегори, єєр нэгэн яруу найрагч Габриэль Сайм нар уулзалджээ.
«Уран бђтээл бол жинхэнэ анархи ђзэл, харин анархи ђзэл гэдэг нь жинхэнэ уран бђтээл юм» гэж
Грегори номлоно. «Би бол хђний хэм хэмжээ, дэг журмын хђрээн дэх єєр яруу найргийг л мэднэ.
Таны номлоод байгаа зђйл бол ердєє л уран сайхны хэтрђђлэг» гэж Сайм хариулна.

-Тийм бий? Тэгвэл та намайг цагдаагийн газарт ховлохгђй гэж ам єг л дєє, би таныг миний ђгэнд
бђрэн итгэхээс єєрцгђй байдалд дагуулж аваачъя.

-Тэгье л дээ. Би цагдаагийн газарт хандахгђй гэж амлая.

Грегори Саймыг дагуулан нэгэн багахан кафед очих бєгєєд тэдний суусан ширээ нууц оньсны
хђчээр эргэн газар доогуур орчихно. ѓєрєєр хэлбэл тэд ханаар нь тэсрэх бємбєг, гар буу, винтов
зайгђй єлгєсєн єрєєнд орчих аж. Удахгђй тэнд хамгийн хурц анархист, террористуудын цуглаан
болох ѐстой байлаа. Европын Анархийн Зєвлєл хэмээх удирдах дээд байгууллага нь долоон
гишђђнтэй бєгєєд гишђђн бђр долоон хоногийн нэг єдрийн нэрээр нэрлэгддэг байна. Ням хэмээх
нууц нэрийг зуугч эрхэм зєвлєлийг толгойлдог аж. Дєрєв дэх єдрийн нэрийг зђђх ѐстой гишђђний
суудал эзгђй байгаа бєгєєд єнєєдрийн цуглаанаар хэн Пђрэв болохыг шийдэн сонгох учиртай аж.
Уг суудалд Грегори сонгогдох ѐстой байжээ. «Грегори, та надад итгэж, нууцаа нээсэнд би их
баярлаж байна. Хариуд нь би ч нууцаа нээе. Тэгвэл та мєн л над шиг мэдсэн бђхнээ чанд хадгална
гэж амлах уу?» - «Би танд амлая» - «Маш сайн байна. Би бол цагдаагийн газрын анархистуудтай
тэмцэх хэлтсийн тєлєєлєгч - «Ээ, хараал идмэр!»

Ингээд зєвлєгєєн дээр Сайм єєрийгєє Нямын бие тєлєєлєгч гэж мэдэгдээд, Грегорийн нэрийг
татуулж, оронд нь єєрийгєє дэвшђђлдэг. Грегори хий дэмий л шђдээ хавиран, ђр дђнгђй цухалдаж
суув. Эцэст нь Сайм Пђрэв болжээ.
Тэрээр дэг журамгђй, анархи байдлыг идэвхтэй эсэргђђцэгч тул ємнєхєн нь цагдаагийн нууц
тєлєєлєгч болсон байна. Нууц албаны дарга нь єєрєє Саймыг элсђђлжээ. Тэр дарга философич-
мєрдєгчдийн бђрэлдэхђђнтэй онцгой хэлтсийг зохион байгуулан удирддаг бєгєєд албаныхнаас нь
нэг ч хђн тђђний зђсийг ђзээгђй, ажилтнуудтайгаа зєвхєн тас харанхуйд уулздаг байв. Саймыг ч мєн
харанхуй єрєєнд суулган ђйл ажиллагааны чиглэл єгчээ.

Ийнхђђ Саймд ер бусын аз таарч, Парист болох дээд хэмжээний айлчлалын ђеэр Францын
ерєнхийлєгч, Оросын эзэн хаан хоѐрын амь насанд халдах асуудлыг хэлэлцсэн анархист Зєвлєлийн
хуралдаанд оролцоно. Зєвлєлийн гишђђд цєм этгээд хачин бєгєєд хамгийн аймшигтай дђр тєрхтэй
нь Ням байв. Тэр бол маш аварга биетэй, ямар ч том хђнийг тђђнтэй харьцуулшгђй ажээ. Тђђний
санаачилгаар хуралдаан олон хђний хєл ђймсэн гудамжин дахь тансаг зоогийн газрын тагтан дээр
болдог. Ням тансаг хоолыг мангас мэт дээр дээрээс нь гулгуулах зуураа ђйл ажиллагааныхаа
тєлєвлєгєєг хэлэлцэхээс татгалзаж, «Яагаад гэвэл бидний дунд цагдаагийн тагнуул шургалсан
байна» гэж мэдэгдэнэ. Сайм хэрхэх учраа мэдэхгђй балмагдан суутал, Ням Мягмарыг заав. Польш
гаралтай, Гоголь хэмээх овогтой, цагаандаа гарсан алан хядагч, зэрлэг балмад Мягмарын хиймэл
ђсийг хуулан хаяцгааж, аймшигтайгаар зђхэн ховж явуулцгаана.

Тэндээс гараад Сайм єєрийг нь мєрдєж байгааг мэднэ. Дагуул нь Баасан буюу урт сахалтай євгєн
профессор де Вормс байлаа. Хєгшин хэдий ч шалмаг хђн тул зугтах арга байсангђй. Пурэв арайхийн
мєрєє буруулж, нэгэн кафед орсон ч, Баасан удалгђй ширээнд нь ирж сууна. «Та єєрийгєє Мягмар
шиг, бас яг над шиг цагдаагийн нууц тагнуул гэдгээ хђлээгтђн» гээд євгєн халааснаасаа
Анархистуудтай тэмцэх хэлтсийн цэнхэр ђнэмлэхийг гаргаж ирнэ. Сайм ч тайвширч єєрийнхийгєє
ђзђђлнэ. Тэд Бямбынд очив. Энэ бол байнга хар нђдний шил зђђдэг, зэвђђн царайтай доктор Булл
гэгч билээ. Гэвч Бямба шилээ автал, аятайхан тєрхтэй залуу эр гарч ирэх нь тэр. Мягмар Пђрэв хоѐр
ч єєрийнхєє хђнийг таньж, цэнхэр ђнэмлэхээ гаргацгаав. Ийнхђђ анархизмыг эсэргђђцэгч гурав
маань Лхагвыг мєшгєлє. Тэр бол маркиз Сент-Эсташ юм. Чухамдаа тђђнд, Парист болох гэмт
ажиллагааг хариуцуулсан юмсанж. Францийн эрэг хавийн нэг нутагт Сайм тђђнийг гђйцэж очоод
халз тулалдаанд дуудна. Гэтэл тун санаандгђй юм болж, маркиз маань, зђсээ хувилгасан, Лондоны
цагдаагийн газрын байцаагч гэдэг нь тодорхой болов. Мєн л цэнхэр ђнэмлэхээ гаргаад ирж. Одоо
тэд дєрвђђлээ болоод авлаа. Гэвч мань хэдийг Зєвлєлийн нарийн бичгийн дарга Даваагаар
удирдуулсан бђлэг анархист мєрдєж байгаа нь тодорхой болно.

Мєрдєн мєшгигчдийн эгнээ улам тэлж, эцэстээ зђсээ хувиргасан мань цагдаа нарт тусалж байсан
тариачин євгєн франц эмч, тосгоны цагдаа ч анархистуудын талд оржээ. Зальхай Нямын гар хаана
ч хђрдэг урт болохыг тэд сая л ойлгов. Бђхнийг тэр худалдан авч, завхруулж, бђх зђйл муу муухайн
талд орчихсон байв. Эцэстээ буудалцаан, хєєцєлдєєн дуусгавар болж, гэрлийн шон руу мєргєсєн
зугтагчдын машин руу Даваа хђрч ирээд: «Та нар баривчлагдлаа» хэмээн цэнхэр ђнэмлэх ђзђђлжээ.
Тэднийг улайрсан анархистууд гэж бодоод мєрдєєд байж л дээ.

Лондонд буцаж ирђђтээ мєнєєх «зургаан гараг» маань (тэдэнтэй Мягмар нийлжээ) хамтдаа
аймшигт Нямын учрыг олохоор болно. Тэднийг гэрт нь очиход Ням: «Та нєхєд намайг хэн бэ
гэдгийг ядахнаа таамагласан ч ђгђй гэж ђђ? Та бђхнийг харанхуй єрєєнд суулгаад мєрдєгч болгон
элсђђлж авсан тэр хђн чинь би шђђ дээ!»гэжээ. Тэгээд аварга эр тагтнаас хєнгєхєн ђсэрч, морин
тэрэг руу буув. Мєрдєгчид араас нь гурван сђйх тэргээр хєєлєє.
Тэгтэл Ням морин тэрэгнээсээ ђсрэн гал тђймрийн машин РУУ муур шиг шаламгай авиран гарч,
улмаар Лондоны амьтны хђрээлэнд орж заан унан давхиулжээ. Эцэст нь агаарын бємбєлєгт суугаад
хєєрєн одож бараа тасрав.

Мань зургаа агаарын бємбєлєг хаана буухыг хайн явсаар бђр сульдаж гђйцжээ. Хђн бђр Нямын
тухайд дор бђрдээ єєрєєр бодно. Гэтэл нэгэн зарц зам тосон ирж, ноѐн Нямын эдлэнд зочлохыг
найр тавин урив. Мєрдєгчид тун сайхан байшинд амарчээ. Тэдэнд багт наадмын, гоѐмсог хувцас
ємсгєєд гайхамшигт ђлгэрийн цэцэрлэгт зассан тансаг ширээнд суулгалаа. Ширээнд суусан хойно
Ням эрхэмсэг, тайван морилж ирнэ. Тэрээр: «Ням гараг бол Бурхнаас соѐрхсон амралт зугаа.

Энэ бол долоо дахь єдєр, ажлаа дуусгасны ѐслол. Тэрээр ажлын єдођђдэд ђђссэн эмх замбараагђйн
дунд эмх цэгцийг бий болгодог. Харин та нар бол энгийн, ажлын єдрђђд. Та нар ямагт яаран адгаж
хєдєлмєрлєєд, ђр дђнд нь амралт таашаалыг хђртдэг» гэдг'ийг ойлгуулан ярина. Энэ зуур тэдний
ємнє уймээнч, анархист Грегори гэнэт гарч ирнэ. Харин аугаа их Ням улам томрон єргєссєєр
Бурхны ертєнцийн цогц хязгайргђйд уусан нэгдэнэ.

Хамгийн хачирхалтай нь, энэ бђх ђйл явдал яруу найрагч Габриэль Саймд цэцэрлэгт хђрээлэн
дотуур єєрийн анд Грегоритой элдвийг хєєрєлдєн зугаалж явахад нь зђђд мэт зурсхийн ђзэгджээ.
Гэвч цухас зууд хэтэрхий тод байсны ачаар тэр гэнэтхэн, сараана цэцэг тђђж яваа улбар шаргал
ђстэй бђсгђйг олж харав.

Олдос Хаксли

1894-1963

«Оюунлиг сэхээтний роман» хэмээх нэр томьѐог хамгийн цогц утгаар нь илэрхийлж чадах зохиол
бол «Контрапункт» гэж дђгнэдэг. Тиймээс зохиогчийг нь ийм романы эцэг хэмээн ђзэх бђрэн
ђндэстэй. Гэхдээ Хаксли єєрєє «санааны роман» гэвэл илђђ оновчтой хэмээдэг байжээ. Ийм
зохиолын онцлог нь баатар бђр єєрийн гэсэн тодорхой ђзэл санааг дэвшђђлж байдагт оршино.

Нєгєєтээгђђр, заавал ямар нэгэн санааг дэвшђђлэгч дђрђђдийг л хамруулдаг нь ийм чиглэлийн
романы гол дутагдал мэт. ёнэндээ 100 хђнээс ганц нь л шинэлэг ђзэл санаатай байдаг шђђ дээ.
Жинхэнэ романчид ийм хэлбэр, зохиомжийг бараг л барьж авдаггђй. Маш дээгђђр тђвшний
уншигчдад зориулагдсан хэдий ч, уг роман Хакслийг дэлхий дахинаа алдаршуулж чадсан билээ.

Баатруудаа янз бурийн нєхцєлд оруулан мєн чанарыг нь харуулах, аливаад олон ургальч байр
сууринаас хандах, ђйл явдлын нэг л ђзђђрийг ђл хєєх зэрэг нь «санааны роман»-ы зарчим юм.
Хакслийн буй болгосон єгђђлэмжийн иймэрхђђ санааг 1970-1980 онд постмодернистууд олзуурхан
шђђрснийг энд тэмдэглэх нь зђйтэй.

Эцэст хэлэхэд, «Контрапункт» бол уран зохиол дахь туршилт биш, XX зууны эхэн ђеийн ђзэл санаа
ба ѐс зђйн нэвтэрхий топь болсон сонгодог туурвил гэдгийг огоорч болохгђй.
Контрапункт

роман 1928

Лондоны сэхээтний дээд хђрээнийхний амьдралын хэдэн сар. Хђлээн авалтууд, цуглаанууд, айлчлал
жуулчлалууд... Нєхєрсєг яриа, зарчмын маргаан, дээдсийн хов жив, гэр бђлийн болоод янаг
амрагийн явдлууд... Ийм л сэдэвтэй уг зохиолын мєн чанарыг ойлгохын тулд эхлээд нэрийг нь
тайлбарлая. «Контрапункт» гэдэг бол хєгжмийн нэр томъѐо. Бие даасан, тус тусдаа єнгє аялгуу
(хоолой) нэгэн зэрэг хоршил ђђсгэж дуугарах хэлбэрийг ийн нэрлэдэг. Хакслийн романд ч уг зарчим
мєрдєгдєнє. Энд гол баатар гэж байхгђй, ђйл явдлын нэгдсэн шугам ч ђгђй. Дђр бђрийн тухай
тусдаа єгђђллэгђђд байхаас гадна, баатруудын бусадтай харилцах ярианаас агуулга нь бђрдэж
тодордог.

Ихэнх баатар Тэнтемаунт-Хаус хэмээх байранд ирцгээж уншигчидтай танилцана. Тэндхийн эзэгтэй
Хильда хєгжимт ђдэшлэг зохион байгуулдаг юм. Тэр бол эвлэршгђй дайснуудыг ойртуулахдаа
гарамгай, дээдсийн хђрээний хатагтай. Хильда лорд Эдвард Тэнтемаунтгай эд хєрєнгє, нийгмийн
байр сууринд нь л болж гэрлэсэн бєгєєд нєхєр нь амьдралын нарийн ширийнийг мэддэггђй, хижээл
эрийн дђр тєрхийн цаана нуугдсан балчир жаал байлаа. Хильда нєхрєєсєє авч чаддаггђй бђхнээ
нууц амраг, зураач Жон Бидлэйкээсээ авдаг байж. Харин одоо бол тэд нууц амраг байхаа больсон ч,
сайн нєхєд хэвээр ђлджээ.

Жон Бидлэйк бол инээж наргиж ч, идэж ууж ч, ажиллаж, чаддаг уруу татаж ч чаддаг хђн байв.
Тууний хамгийн сайн зургууд нь хђсэл тачаалын сэдэвтэй. Одоо бол ердийн л нэгэн

эмгэг хуучтай євгєн, наргиж цэнгэх чадвараа ч гээжзэ. Тђђний хђђ Уолтер хэдэн жилийн ємнє
Маржори Карлинг гэгч эмэгтэйд дурлаж гэгч эмэгтэйд дурлаж, нєхрєєс нь салган цуг амьдрах
болсон тђђнээсээ салахын тђђс болоод буй аж. Учир нь тэр Тэнтемаунын охин болох хорин наймам
настай, саяхан бэлэвсэрсэн Люсид сэтгэл алдчихаад яваа юм. Люси наргин зугаацах дуртай ч, алив
баяр цэнгэлийг маш хурц, олон янзаар л хийхгђй бол амархан уйдаадаг гэдгийг ойлгосон хђђхэн
байлаа.

Тэнтемаунтын удэшлэгт «Чєлєєт британичуудын холбоо хэмээх ђндсэрхэг байгууллагыг ђђсгэгч


буюу удирдагч Уэблигээс эхлээд, Уэблийг «тоглоомын Муссолини» гэж доромжлон хочлогч
баячуудыг ђзэн ядагч коммунист Иллиж, Уолтерын ажилладаг «Утга зохиолын ертєнц» сэтгуулийн
эрхлэгч Барлеп зэрэг есєн Жорын хђмђђс ирнэ.

Хєгжимт ђдэшлэгийн дараа Люси Уолтерыг дагуулан найзуудынхаа суугаа зоогийн газарт очдог.
Уг нь Уолтер бђсгђйтэй хоѐулхнаа энэ ђдшийг єнгєрєєх хђсэлтэй байсан ч ђђнээ хэлж зђрхэлсэнгђй.

Зоогийн газар тэднийг Марк Рэмпион, тууний эхнэр Мэри, мєн Спэндрелл гэгч хђлээж байлаа.
Марк, Мэри хоѐр бол тун ховорхон хос. Нєхєр нь ядуу дорд гаралтай, эхнэр нь чинээлэг
хєрєнгєтний охин гэнэ. Тэд хђђхэд байхдаа танилцаад, Мэри жинхэнэ хайр сэтгэлд нийгмийн
байдал хамаагђй гэдгийг нотлох гэж маш их хђч заржээ. Он жил єнгєрч, Марк зохиолч, зураач,
харин Мэри сайн эхнэр тєдийгуй ђнэнч найз нь болсон байна.

Спэндрелл бол амьдралд гутарсан залуу эр юм. Уг нь ч хђђхэд нас нь тун сайхан єнгєрчээ. Ээж нь
тђђнд, тэр ээждээ маш их хайртай байлаа. Гэвч ээжийгээ генерал Нойльтой гэрлэснийг л єршєєж
чадсангђй, энэ зовиур тђђнийг насан туршид нь шаналгах болсон юм.
Энэ ђед Лондонд Филип Куорлзынхон Энэтхэгээс буцаж ирнэ, Филип бол зохиогчийн єєрийнх нь
дур бєгєєд ухаалаг, ажигч, гэхдээ нэлээд хђйтэн нэгэн болж дђрслэгддэг. Тэрээр оюунлаг сэхээтний
орчинд гайхалтай сайхан зохицож чаддаг атлаа єдєр тутмын жирийн амьдралд бол єєрийгєє харь
хђн гэж ђзэх бєлгєє.

Тђђний эхнэр Элинор нь Жон Бидлэйкийн охин юм. Энэ эмэгтэй эцгийнхээ бусдыг ойлгож чаддаг
занг нь євлєн авчээ. Эр нєхєр нь гагцхђђ сэхээтний орчин хђрээг л хђлээн зєвшєєрдєгт дотроо
дурамжхан байдаг хэдий ч, тэрээр Филиптээ ђнэхээр хайртай тул байнга сэтгэлийг нь хуваалцана.

Англид ирээд Элинор єєрт нь эртнээс хєл алддаг байсан Уэблитэй тааралдана. Мань эр тђђнд нэг
их таалагддаггђй ч, эмэгтэйчђђдийг ђзэн яддаг «эм хђн бол эр хђнээс хамгийн чухал эрч хђчийг нь
сорон авахаас єєр юу ч хийдэггђй» гэж ярьдаг дурлал ямар байхыг сонирхохоосоо буцдаггђй юм.
Эхнэр нь Филиппид «Уэбли надад дурлачихаад байна» гэж хэлэх боловч, шинээр бичиж буй
номондоо хамаг анхаарлаа зориулсан нєхєр нь «Тэртзй тэргђй Элинор Уэблийг тоохгђй» гэдэгт
итгэлтэй байсан тул энэ тухай тэгсхийгээд мартаж орхино. Харин Элинор Уэблид горьдлого
тєрђђлсээр л, болзож уулзсаар л байжээ.

Уэбли нэг удаа тэднийхээр оройн хоолны ємнєхєн ирэх ѐстой байв. Гэтэл Элинор Гэттингенд
байгаа хђђ Фил нь хђнд євчилсєн тухай цахилгаан авчээ. Тэгээд бђсгђй санаандгђй єєрт нь орж
ирсэн Спэндреллээс, болзоо хойшлогдсныг Уэблид дуулган гэрийн тђлхђђрийг нєхєртєє хђргэж
єгєхийг гуйчихаад замд гардаг. Харин амьдралаас уйдсан Спэндреллийн толгойд бут чєтгєрийн
санаа тєрнє.

Ээжийгээ хђнтэй сууснаас хойш Спэндрелл аливааг ямагт муу талаас нь боддог болжээ. Энэ удаад ч
єєдгђй юм хийхээр шийдэв. Ингээд Уэблийг ђзэн яддаг Иллижтэй хамсан Куорлзын гэрт Уэблийг
отож байгаад алж орхино. Ийнхђђ Иллижийн дургђй чєлєєт британичууд удирдагчгђй ђлдэх нь тэр.
Гэмт ђйлдлийнхээ цочролоос гарахын тулд Иллиж тосгонд суудаг эх рђђгээ явна. Спэндрелл єглєє
бур Уэблийг алсан оньсого мэт явдлын тухай єгђђллийг сониноос шимтэн уншина. Гэлээ ч тэр
амьдралаас хайсан зугаагаа ололгђй л ђлджээ. Тэрээр: «Хђнд тохиолддог юм бђхэн єєртэй нь л
адилхан байх юм. Угаадсан дунд амьдрах л надад зохих юм байна. Юу ч хийсэн, хаашаа ч явах гэж
оролдсон, би дандаа л бохир балиар угаадсан дунд орчихдог» гэж Филип Куорлзд ярьдаг.

Спэндрелл «Чєлєєт британичуудын холбоо» руу захидал бичиж, оройн таван цагт Уэблийг алсан
алуурчин энд байх болно гээд єєрийнхєє хаягийг хавсаргачихна. Яг тэр цагтаа Спэндрелл
Рэмпионы гэр бђлийг ирж Бетховений хєгжим сонсохыг урьдаг. Тђрхэн зуурын амьдрал, єнє
мєнхийн амгалан тайван хэмээх эвлэршгђй хоѐр зђйлийг нэгтгэсэи гайхамшигт хєгжим эгшиглэж
байхад хаалга тогших чимээ дуулдана. Спэндрелл ђђдийг нээнгђђтээ хий бууддаг. Харин нєгєєдђђл
нь тђђнийг алчихна. Уолтер Бидлэйк арайхийж нэг юм Люситай амрагийн холбоо тогтооно.

Гэвч тэдний янаглал удсангђй. Люси Парис явж, тэнд шинэ амрагтай болсон тухайгаа Уолтерт
захидал бичиж явуулна. Энэ хооронд шашинд гђнзгий автаж, бусдын гэмийг єршєєх нигђђлсэнгђй
сэтгэлийг олж авсан Маржоридоо Уолтер буцаж очлоо.

Бяцхан Фил Куорлз мэнингитээр нас барж, Филип, Элинор хоѐр гадаад явахаар болно. «Та бол нэг
газар удаан суулгђй хорвоо дэлхийгээр тэнэж, аливааг ђзэж харж явах заяатай хђн» гэж нас
барахынхаа ємнєхєн Спэндрелл Филип Куорлзд хэлсэн билээ
Дээр яригдсан сэтгђђлийн эрхлэгч Барлеп єєрийнхєє байрны эзэгтэй Беатристай сэтгэл нийлж
байгаагаар роман тєгсдєг. Тэр талийгаач эхнэрийнхээ найз эмэгтэй, єєрийн нарийн бичгийн дарга
Этелиэс ийнхђђ салж санаа амарсандаа туйлаас баяртай байна. Гэхдээ тђђнийг ажлаас халах болсон
тухайгаа эвтэйхэн ойлгуулах санаатай бичсэн захидлыг нь уншаад Этель хариуд нь арван хоѐр
хуудас доромжилсон ђгс биччихээд, шалан дээрээ хэвтээд хийн зуухаа нээсэн тухай олж мэддэг.

Жорж Оруэлл

1903-1950

Английн зохиолч Оруэллийн 1945 онд хэвлђђлсэн «Амьтны ферм» романыг манайхан хоѐр ч янзаар
орчуулан гаргасан байдаг. Орос оронд гарсан большевик хувьсгал, ЗХУ дахь Сталины дэглэм,
хуарангийн нийгмийн хђнд суртлын тухай ђлгэрчлэн ђзђђлсэн энэ гайхамшигт зохиолтой нэгэн адил
антиутопи хэмээх ангилалд багтдаг бас нэг чухал бђтээл нь «1984».

Энэ зохиол Оруэллд бурангуй нийгмийн мєн чанарыг яллагч, ирээдђйг зєгнєн харагч хэмээх алдрыг
авчирсны зэрэгцээ «1984 онд тоталитар дэглэм ялна» гэсэн суртал явууллаа гэсэн хорон шђђмжлэлд
ч єртђђлсэн байна. 1984 онд маш олон оронд уг романы зєгнєл хэр биелсэн талаар маргаан єрнђђлж
ч байжээ.

ѓнєєдєр «1984»-ийг сэрэмжлђђлэх уран зохиолын гол жишээ болсон бђтээл гэж ђздэг юм. Оруэлл
ийм зохиол бичихэд хђрсэн тухайгаа, хђний язгуур чанарт угаасаа тоталитар дэглэмийг аялдан
дагах араншин агуулагдаж байдаг хэмээн тайлбарласан аж.

ѓрнєдийн нэгэн сэтгэгчээс «Октябрийн хувьсгалын гол ач холбогдол юу вэ?» гэж асуухад,

-Хэрэв тийм хувьсгал ялаагђй бол, «1984» бичигдэхгђй байх байсан. Тэгсэн бол мєн ч хайран аа даа!
гэж хариулсан байж билээ. Ингээд бодохоор XX зууны хосгђй романуудын нэг гэдэг нь эргэлзээгђй
биш ђђ?

1984

роман 1949

1984 оны Океанийн щйслэл Лондонд энэ бђх ђйл болж (болох юм) байна.

Гучин есєн настай Уинстон Смит хуучин эд зђйлсийн мухлагаас худалдан авсан эртний зузаан
дэвтэртээ єдрийн тэмдэглэл хєтєлж эхэлдэг.Хэрэв уг тэмдэглэлийг нь хђмђђс олоод уншчихвал,
Уинстон цаазлуулдаггђй юм аа гэхэд лав хорин таван жил хорих лагерьт цєлєгдєх болно. Тђђний
єрєєний хананд бђхий л айл болон албан газруудад байдаг шиг телевизийн дэлгэц суурилуулсан
буй. Эдгээр тєхєєрємж хорин дєрвєн цагаар зогсолтгђй ажиллаж мэдээлэл дамжуулах аж. Бодол
санааг цагдан хянах газар иргэдийн ђг бђрийг чагнаж, хєдєлгєєн болгоныг ажиглаж байдаг юм.
ѓтгєн хар сахал, нэвт шувт ширтсэн нђд бђхий хђний том хєрєг зураг хаа сайгђй хадаастай байх
агаад доор нь «Ах чамайг харж байна" гэсэн бичиг ђзэгдэнэ.

Уинстон намын сургаалийн ђнэн зєвд эргэлзэж байгаагаа тэмдэглэлдээ бичихийг хђсчээ. Тэр орчин
тойрныхоо ядуухан амьдралаас намын тэмђђлж буй туйлын сайн сайхныг олж харахгђй байв.
Уинстен Ах гэгчийг ђзэн ядаж, «ДАЙН БОЛ ЭНХ ТАЙВАН ЭРХ ЧѓЛѓѓ БОЛ БООЛЧЛОЛ ЮМ.
АЛИВААГ МЭДЭХГёЙ БАЙХ НЬ Л ЖИНХЭНЭ ХёЧ ЧАДАЛ» гэх мэт намын лоозонгуудтай
санал нийлдэггђй аж. Нам зєвхєн намд л итгэхийг шаардана, харин «єєрийнхєє ђзсэн, дуулсанд
итгэхийг ђл зєвшєєрнє. Уинстон тэмдэглэлийн дэвтэртээ: «Эрх чєлєє гэдэг бол хоѐр хоѐрын дєрєв
гэж хэлэх бололцоо" гэж бичдэг, Ингэснээрээ бодол санааны гэмт хэрэг ђйлдэж байгаагаа
ухамсарлана. Бодол санаандаа гэм тарьсан хђнийг нэг бол баривчилж устгадаг, эсвэл дахин
боловсруулдаг. Гэр бђл бол бодол санааг цагдан сэрпйлэх газрын нэгэн туслах хђч бєгєєд
хђђхдђђдийг эцэг эхээ хэрхэн чагнаж мэдээлэхэд сургадаг. Энэ оронд хєршђђд, хамт амьдрагсад бие
биенийхээ тухай мэдээлдэг.

Уинстон мэдээлэл, боловсрол, чєлєєт цаг, урлагийг хариуцсан ђнэн мєний яаман дахь баримт
бичгийн хэлтэст ажилладаг. Тэнд хэвлэгдсэн номуудыг устгах, солих, дахин боловсруулахад ялгаж,
хэрэв тэдгээрийн дотор эргэлзээтэй тоо баримт байвал єнєєдрийнхтэй тулгадаг байлаа. Тђђхийг
ємхийрсєн сарьс хэмээн устгаж, шинээр бичнэ. Шинэчлэх шаардлага гарах л юм бол шинээр ахин
дахин бичээд л байна .Тэгээд цэвэрлэж янзалсан тухайгаа ор тас мартан хааснаар худал юм ђнэн
болдог.

Яаманд єдєр бђр хоѐр минутын ђзэн ядалтын арга хэмжээ зохиогдоно. Хэнийг ђзэн ядах вэ гэдэг нь
ч тодорхой: Голдстейн. Тэр бол намын удирдагчдын нэг байгаад дараа нь хувьсгалын эсрэг бослого
гаргаж, цаазлуулах ял сонссон хђн. Голдстейн хаашаа ч юм бэ зугтсан бєгєєд улс оронд гарч буй
бђх гэмт хэргийг тэр ђйлддэг гэнэ. Цємєєрєє тђђнийг ђзэн ядаад, номлосон сургаалыг нь дооглож
шоолоод байхад Голдстейны хђч ер буурна гэж ђгђй. ѓдєр бђр л тђђнийг дэмжигчдийг баривчилдаг
байна. Тэрээр Ахан дђђс хэмээх, намын эсрэг нууц армийг удирддаг гэх бєгєєд тэдний этгээд буруу
суртал бђхий ном байдаг гэлцэнэ. Тэнд маш аймшигтай юм бичсзн тул нэрийг нь дурдахаас ч
цээрлэж, зђгээр л «ном» гэх ажээ.

Хоѐр минугын ђзэн ядалт дээр дээд тушаалын тђшмэл ОБрайен ирнэ. Хђнд жингийн боксчин
маягийн лагс эр. Тђђнийг улс тєрийн талаар тийм ч ђнэнч хђн биш гэдэгт Уинстон эргэлздэггђй тул
уулзаж ярилцахыг маш их хђсдэг. Лагс эрийг ђг дуугђй ажиглаж зогсохдоо єєрийг нь ойлгон
дэмжээд байгааг мэдрэх шиг болов. Нэг удаа бђр О'Брайен тђђнд «Бид харанхуй гэж байхгђй газарт
уулзах болно» гэж хэлж байна гэж зђђдэлжээ. Узэн ядалт дээр уран зохиолын хэлтсийн хар ђстэй
бђсгђй єєр рђђ нь ширтээд байхыг Уинстон анзаарна. Бђсгђй Голдстейнийг жигшин ђздэгээ бђхнээс
чанга хашгирах аж. Уинстон тђђнийг бодол санааг цагдан сэргийлэх газартай холбоотой байх гэж
бодно.

Эхэнд яригдсан зузаан дэвтрийг тђђнд зарсан мухлагийн євгєн Чаррингтон Уинстонд дээд
давхрынхаа, ханандаа зураг єлгєсєн, хуучин тавилгатай, телевизийн дэлгэцгђй єрєєг ђзђђлнэ.
Тэднийхээс гарч яваад Уинстон нєгєє бђсгђйтэй тааралддаг. ѓєрийг нь мєрдєж буйд ер
эргэлзсэнгђй. Гэтэл бђсгђй тђђнд дурлалаа илчилсэн зурвас єгнє. Тэд гуанзанд суун хэдэн ђг солиод,
ойд уулзахаар болзоно. Жулия бол хорин настай, царайлаг, бие галбир сайтай, олон нийтийн ажилд
идэвхтэй оролцдог, Залуучуудын сексийн эсрэг холбооны гишђђн бђсгђй. Хэдий тийм холбооны
идэвхтэн боловч ор хєнжлиин ажилд маш их туршлагатай. Бђсгђй намыг ђзэн яддаг ч тђђнээ маш
сайн нууж чаддаг аж. «Хууль зєрчдєг мєртлєє амьд ђлдэж чаддаг бол л жинхэнэ ухаантай хђн» гэж
ђзнэ. Секс хийснээрээ Жулия нєхєрт гараагђй бђсгђй онгон байх учиртай хэмээн пуритан ѐсыг
номлодог намдаа цохилт єгч байгаа хэрэг гэнэ. «Тэдний янаг халуун дурлал бол тулалдаан, дур
ханаж байгаа нь ялалт байлаа. Ерєєсєє энэ бђхэн улс тєрийн хэрэг байв»
ѓвгєн Чаррингтон тэдэнд дээд давхрынхаа єрєєг дуртайяа хєлслђђлнз. Ингээд залуу хос байнга
намд дохилт єгдєг боллоо. Жулия хар захаас худалдаж авсан жиихэнэ талх, чихэр, сђђ, кофе
авчирна. Мєн энэ єрєєндєє тэр 2 намаас хатуу хориглодог оо энгэсэг, сђрчгийг хэрэглэнэ. Бяцхан
єрєє нь тэдэнд єнгєрсєн тђђхээс ђлдэж хоцорсон диваажин шиг л санагдана. Хэзээ нэгэн цагт
баригдаж, эрђђ шђђлт амсана гэдгээ хэн хэн нь мэдрэвч,

буруугаа хђлээх нь урвалт биш, харин бие биедээ хайргђй болвол л тэр жинхэнэ урвалт болно шђђ
гэж нэг нэгэндээ анхааруулна. Жулия тийм урвалт хэзээ ч гарахгђй гэдэгт итгэлтэй байна. Нэгэнтээ
Жулия уг єрєєнд харх байхыг хараад, нђх рђђ нь хєєж оруулжээ. Уинстон байдгаараа айж
балмагдана. Тэгээд хайртай бђсгђйдээ «Би энэ хорвоо дээр ганцхан хархнаас л ђнхэлцгээ хагартал
айдаг» гэж хэлдэг.

Тэгж тэгж Уинстон удтал хђлээсэн зђйлтэйгээ учирна. О'Брайен тђђнд улсын шинэ хэлний толь
бичгийн арав дахь хэвлэлийг ђзђђлэхээр гэртээ урьдаг. Уинстон Жулияг дагуулж очно. Тэд намын
дайснууд болохоо хэлж, нууц байгууллагад элсэх хђсэлтээ хэлнэ. О'Брайен ђнэхээр Ахан дђђс гэдэг
байгууллага, Голдстейн гэдэг удирдагч байдаг тухай яриад, «Та хоѐр энэ тэмцэлд оролцохын тулд
хэдэн зуун гэм зэмгђй хђнийг баллахуйц тийм гэмт хэрэг хийхэд ч бэлэн ђђ?» гэж асууна.
Зєвшєєрсєн хариу аваад, О'Брайен тэднийг нууц байгууллагад элсђђлэн. Уинстонд «ном»
дамжуулан єгєхєє амалдаг.

Ээлжит уулзалтынхаа ђеэр Уинстон Жулияд Голдстейнии номыг чангаар уншиж єгєв. Гэнэт хананы
цаанаас хахир дуу сонсдов. ѓлгєєтэй зураг унаж, цаанаас нь телевизийн дэлгэц гарч ирнэ. Цагдаа
нар гђйлдэн орж ирцгээв. Жулияг хђчтэй цохисонд бђсгђй ухаан алджээ. ѓвгєн Чаррингтон гэдэг нь
зђсээ хувиргасан залуухан эр байсан аж.

Уинстоныг шоронд хорьж, гэрлийг нь хэзээ ч унтраадаггђй .тасалгаанд оруулав. Харанхуй гзж
байдаггђй газар нь тэр аж. Тэгээд О'Брайен орж ирнэ. Уинстон цочсондоо: «Та тэдний талд орчихоо
юу» хэмээн хашгирахад, хариуд нь: «Би угаасаа л тэдний л тал шђђ дээ» гэжээ. Харгалзагч
Уинстоныг толгой тђрђђгуй бороохойдов. Байцаалт бђр дээр цохиж, єшигчиж, бороохойдох тул тэр
бђх нђглээ хђлээж, хийсэн хийгээгђй тђмэн хэрэг ђђрчээ. Уинстон намын хянагчдын шаардсан бђхэн
дэзр гарын ђсэг зурна.

Дараа нь ОБрайен тђђнийг аймшигтай тарчилгагч тєхєєрємж дээр хђлээд, сургаал цээжлђђлнэ.
ёђнийгээ эмчилгээ гэж нэрлэх аж. Тэрээр Уинстонд жиихэнэ бодит зђйл намын ухамсарт л байдаг,
нам юу ђнэн гэж ђззж байна, тэр ђнэн хэмээн ярина. Уинстон бодит ђнэнийг єєрийнхєє нђдээр биш,
намын нђдээр харж сурах ѐстой ажзэ. ѓєрєєр хэлбэл, тэдний л нэг болох ѐстой байж. Сургалт хоѐр
дахь шатандаа ороход О'Брайен тђђнд намын эрх мэдэл мєнх гэж ойлгуулна». Эрх мэдлийн зорилго
бол хђмђђсийг захирч засаглах явдал. Засаглал нь євтгєж доромжилж байж л сая засаглал болдог
гэнэ. Тийм ч учраас нам айж, урваж. дарлагдан доромжлогдож байгаа ертєнцийг буй болгож байгаа
юм. Тиймээс ертєнц дэзр айдсаас єєр мэдрзмж ђгђй. Намаас єєр зђйлд ђнэнч байх аргагђй, Ахаас
бусдыг хайрлах хайр ђгђй болох ѐстой ажээ.

Уинстон эрс татгалзана Тэр айдас дээр тогтсон нийгэм сђйрнэ гэдэгт эргэлзэхгђй бєгєєд ѐс
суртахууны хувьд єєрийгєє О'Брайенаас хавьгђй дээгђђр гэж ђзэж буйгаа хэлнэ. Тэгмэгц О'Брайен
ямар ч гэмт хэрэг ђйлдэхэд бэлэн гэж гарын ђсэг зурсан бичгийг нь харуулдаг. Тэгээд хувцсыг
ньтайчин толинд харуулав. Уинстонд арай ядан дђђжигнэж -зогсоо бохир заваан, шђдгђй,
хєєрхийлєлтэй амьтан ђзэгджэз: «Хэрэв чи хђн юм бол, хђн тєрєлхтєн гэдэг чам шиг л ийм зђйл
шђђ дээ>> гэж О'Брайен хэлнэ «Ямар ч байсан би Жулиягаасаа урваагђй" гэж Уинстон ђгийг нь
сєргєдєг.

Тэгмэгц Уинстон руу маш том олон хархнууд бужигналдсан торыг зєєн авчирч нђђрэнд нь тулган
татжээ. Том хулганууд зэвђђнээр час часхийн дуугарч, нђд руу нь ойртох аж. Хархны балиар ђнэр
хамрыг нь цоргино. Гэвч ямар ч аргагђй, тђђнийг сандалд хєдєлгєєнгђй багласан байлаа. Уинстон
тэсвэрлэж чадсангђй. Мєдхєн биен дээгђђр нь энэ аймшигт амьтад гђйлдэн, энд тэндээс нь зулгаана
гэжтєсєєлєхєєс сђнсээ зайлтал айж байж ядах ђедээ, ђђнийг зайлуулах зам болсон ганцхан л хђн
бий гэдгийг ухаарчээ. Тэгээд байдаг чадлаараа: «Жулияг! тэдэнд єгєєч ээ! Намайг битгий єгєєч!»
хэмээн бархирлаа.

Уинстон єдєр бђр нэгэн кафед ирж телевизийн дэлгэц ширтэн, жийн сархад уудаг. Амьдрал тђђнийг
нэгэнт орхин одсон бєгєєд гагцхђђ архи л тогтоон барих аж. Жулиятай нэг удаа тааралджээ. Хэн
хэн нь нєгєєгєєсєє урваснаа мэдэж байлаа Тиймээс хэн хэндээ зэвђђцэхээс єєр ямар ч мэдрэмж
тєрсєнгђй

Гадаа ялалтын уухай дуурсана: Океани Евразийг ялжээ! Уухай! Ахын дђр бђхий зурагт самбар руу
ширтэхдээ Уинстон тђђний царайд хђчирхэг тайван байдал шингээстэй буйг, -хар сахал дор нь
инээмсэглэл нуугдан буйг анзаарав. О'Брайены эмчилгээ ђр дђнгээ єгчээ. Уинстон Ахыг хайрлаж
байна.

Жеймс Жойс

1882-1941

Ирландийн уран зохиол англи хэлтний оюуны ертєнцєд маш гђнзгий нєлєє ђзђђлсэн юм. Нобелийн
шагналт У.Б.Йейтс, С.Бэккет, Ш.Хини нарыг барууиы ертвнц андахгуй. Гэхдээ XX зууны угийн
урлагийн твлввшилд хосгђй ђђрэг гуйцэтгэсэн Ирландын сонгодог зохиолч гэвэл гарцаагђй Жойс
юм.

Тђђний хамгийн дуулиант бђтээл «Улисс» (Энэ бол Одиссейн нэрний латин дуудлага)-ыг
модернизмын библийн судар гэж нэрлэдэг нь ч аргагђй. Энэ ном гарснаар Х|Х зууны романууд дээр
тєвлєрч зангилагдсан уран зохиолын нэгдмэл уламжлал сђйрэн унасан хэрэг.

Романы агуулга ердєє Дублин хотын ганц єдрийн амьдрал, нарийвчилбал уг зохиолын нэгэн гол
баатар Леопольд Блум 1904 оны зургадугаар сарын 16 -ны єдрийг хэрхэн єнгєрєєсєн тухай л юм.
Мань Блуд нь орчин цагийн Одиссей л доо.

Энэ бол ерєнхийдєє Хомерын «Одиссейн ђлгэр»-тэй эсрэгцэх маягаар барьцалдуулан бђтээсзн,
хђђрнэл зохиолын хэлбэрээр бичигдсэн хошин туульс бєгєєд бичлэгийн ђндсэн арга нь «ухамсрын
урсгал» болно. Зохиомж нь асар олон шугамтай, Маш нарийн нийлмэл бэлгэдлђђд бђхий
єгђђлэмжтэй, зохиогчийн хэл юугаар ч хязгаарлагдаагђйгээрээ онцлог. Английн утга зохиол
судлаачид: «Шекспирийн ђеэс хойш хэлний ийм гоц гойд мэдрэмж манай уран зохиолд байгаагђй...»
гэж дђгнэсэн байдаг юм билээ.
Улисс

1922

18 бђлэг 3 хэсэг бђхий уг роман тайлбаруудтайгаа нийлээд маш том ном болдог. Гэвч ђйл явдал нь
цомхон. Гучин найман настай Дублины еврей Леопольд Блум, хорин хоѐр настай Стивен Дедалус
хоѐрын л нэг єдрийн амьдрал.

Дедалустай хамт Мартеллын цамхагт байр хєлслєн суудаг Булл Маллиган єглєєний найман цагт
найзыгаа сэрээнэ. Тэдний гурав дахь хєрш Хейнис шєнє нь хар дарж зђђдлээд унтаагаараа ямар
нэгэн хар ирвэс рђђ буудлаа хэмээн хашгирч бєєн дуу шуу дэгдээсэн юм санж. Зђрх муутай
гомдомхой Дедалус ђђнд нь тун ч таагђй хандана. Саявтархан тђђний ээж элэгний хорт хавдраар нас
барсанд ихэд шаналж байсны дээр хорон ђгтэй Маллиган єєрийг нь хочилж тохуурхсанд
гомдоллоно. Тэдний яриа эцгээ эрж хайсан хђђгийн сэдвийг тойрон эргэлдэх бєгєєд Хамлет, Есђс
Христ, Одессейн хђђ Телемахыг жишээ болгон дурдацгаах ажээ.

Стивен дунд сургуульд тђђхийн хичээл заадаг. Ажилдаа очоод мєн эл сэдвийг хєндан ярина.
Сургуулийн захирал шђлхий євчний тухай бичсэн тэмдэглэлээ тђђнд єгч, сонины газарт хђргэж
єгєхийг гуйх ба тэдний ярианд ч эл сэдэв хєндєгддєг. Хичээлийн дараа Стивен єєрийгєє тэнгисийн
хєвєєгєєр зугаалж яваагаар тєсєєлнє.

Энэ єглєє зар сурталчилгааны тєлєєлєгч Леопольд Блум эртлэн босоод Длугачийн махны
мухлагаас худалдаж авсан гахайн бєєрєє идэж єглєєний унд ууснаас энэ романы хамгийн урт 12
бђлэг бђхий гол хэсэг ђргэлжилнэ. Мухлагаас буцан иртэл 2 захидал хђлээж байв. нэг нь
Моллингарт гэрэл зурагчны туслахаар ажилладаг ажилладаг, єчигдєр арван таван нас хђрсэн охин
Мерионоос нь иржээ. Хоѐ дахь захидал тђђний эхнэр Моллид хаяглагдсан бєгєєд менежер Хью
Бойлан нь єдрийн 4 цагт очих тухайгаа мэдэгдсэн байлаа. Цайлсныхаа дараа Блум хэвлэл ялгах
газарт очив. Арван нэгэн цагт тэр дунд сургуулийн найзынхаа оршуулганд оролцох ѐстой байжээ.
Наана нь аахар шаахар ажил хєєцєлдєхєєр нэг цагийн ємнє гэрээсээ гарсан хэрэг. Тэгээд
шуудангийн хайрцгаа шалгаж бас нэгэн захидал авна. Тэрээр нууц амраг олж авах зорилгоор
нарийн бичгийн дарга ажилд авна гэсэн зарлал сонинд єгсєн юмсанж. Уг зарлалын дагуу Марта
Клиффорд гэгч хђсэлтээ ирђђлсэнд Блум хариуд нь нууц зорилгоо бичсэн юм санж. Тэгээд л Марта
єєртэй нь уулзахыг хђсч буйгаа энэ удаагийн захидлаараа илэрхийлсэн байлаа. Блум мєд учрах
танихгђй бђсгђйтэй хэрхэн янаглах тухайгаа ургуулан бодно. Гэвч оршуулгын газар руу явах цаг нь
болчихсон байв.

Оршуулгын цуваанд Стивений эцэг Саймон Дедалус явах аж. Тэд хоорондоо Блумын эхнэрийн хийх
гэж буй айлчлан тоглолтын тухай, мєн Блумын амиа хорлосон эцгийн тухай ярилцацгаана.

Ёслолын дараа Блум сурталчилгааны материал олж єгдєг сониныхоо газар очно. Блум орж гаран
байх бєгєєд нэг гарсан хойгуур нь Стивен Дедалус захирлынхаа бичсэн тэмдэглэлийг авчирна.
Сониныхон бђгд архидахаар гарч явцгаахад ганцаараа ђлдсэн эрхлэгч яг тэр ђед эргэн орж ирсэн
Блумд хамаг уураа гаргана.

Бачимдсан Блум ганцаараа гудамж хэрэн баахан тэнэсээр, єлсч гђйцжээ. Тэгээд нэгэн уушны газар
ордог. Тэндхийн байнгын ђйлчлуулэгчдийн нэг нь Блумын тухай бєєгийн этгээд шђтлэгтэй хђн гэж
уушны газрын эзэнд сонирхуулан ярьдаг.
Энэ ђед Стивен Дедалус Дублины тєв номын санд, сэхээтнђђдийн дунд єєрийнхєє бодож олсон
Шекспирийн хувийн амьдралын талаар ярьж, Шекспирийг єєрийг нь Хамлетын эцгийн сђнс гэж
ђздэг тухайгаа єгђђлнэ. Бас цугларагсдад єєрийнхєє шђлэг зохиолоос ойлгуулахыг оролдоно. Гэвч
тђђнийг хэн ч ойшоосонгђй. Ер нь тђђний шђлгийг залуу яруу найрагчдын эмхэтгэлд огтоос
хэвлэдэггђй, басхђђ нэг ч ђдэшлэгт урьдаггђй аж. Тэгсэн мєртлєє одоо бас энд байгаа тђђний найз
Маллиганыг урихыг нь яана. Ингээд гутарсан Стивен номын сангаас гарч одно. Тийшээ санаандгђй
шагайсан Блум тђђнтэй ам мєлтєс л зєржээ. ёд дунд. Хотынхон цєм дор дороо ажилтай, завгђй.
Блумийн найзууд цуглараад эхнэрийнх нь хєєрхнийг магтацгаана. Леопольд Блум харин бэлгийн
гаж донтнуудын тухай ном гђйлгэн харж зогслоо. Хью Бойлан ђйлчилгээний ажилтанд хаяг єгч хаа
нэг тийш дарс, жимс хђргђђлж байв. Харин Стивен гудамжинд дђђ охинтойгоо тааралдана.

Хью Бойлан эхнэртэй нь дєрвєн цагт уулзахаар тохирсныг Блум єглєєний захидлаас мэдсэн байв.
Тэднийг нууц амрагын холбоотой байх гаж Блум сэрддэг ч ђнэн хэрэгтээ тийм явдал єнєє хђртэл
ерєєсєє болоогђй байлаа. Бойланыг харуутаа Блум

сэм араас нь дагасаар голын эрэг дээрх «Ормонд» хэмээх зоогийн газар очно. Тэнд танилуудтайгаа
таарч, хоол идэн, хєгжим сонсч суугаад нэг хартал Бойлан явчихсан байв. Хардаж, бас далдханаа
эхнэрээ нууц амрагтай болчихсон байгаасай гэж єєрєє ч мэдэлгђй хђссэндээ тэр таашаал авчээ.
ѓєрийг нь эзгђйд тђђний гэрт юу болж байгааг ургуулан бодох зуураа Мартад хариу захидал бичнэ.
Гэхдээ ойрын хугацаанд уулзахаас татгалзсан тухайгаа бичжээ.

Таван цагг Барни Кирнаны бааранд ирландын эх орончид цуглаад, хувь хувийнхаа болоод
англичууд, еврей нарт эзлэгдэж гђйцсэн улс орныхоо асуудлыг хэлэлцэцгээнэ. ѓнєє єглєє
оршуулсан багын андынхаа даатгалын ажлаар Блум тийшээ орно. Согтсон эх орончид еврей
Блумыг доромжилж єднє. Зцэст нь Блум сђйх тэргэнд суун зугтаж, араас нь согтуучууд хоосон лааз
шидэцгээв.

Найман цаг болж байх ђед Блум тэнгисийн эргийн элсэн дээр хэвтчихээд, ойролцоох гурван бђсгђйн
нэгийг ажиглангаа гар хангалга хийж байлаа. Герта Макдауэлл бђсгђй єєрийг нь шимтэн ажиглаж
буйг мэдчихээд зориуд дотоожоо янзлах дђр ђзђђлэн, нууц газруудаа санаандгђй мэт ил гаргах аж.
Дараа нь бђсгђй элсэн дээрээс босоод найзуудынхаа хамт явна. Тэгэхэд л Гертагийн доголон
болохыг Блум олж мэднэ. Ингээд бугуйн цагаа хартал зђђ нь дєрєв хагас дээр зогсчихсон байжээ.
Бойлан эхнэрийг нь тэгээд хэзээ «яасан» болж таарч байна аа? гэж тэр эргэлзэн бодно.

Одоо Блумд эхнэртэйгээ уулзах хђсэл ђгђй болжээ. Оройн арван цагийн ђед тэр эх баригч эмч
Хорнынд очив. Тэнд хэдэн залуу архи ууж суусны дотор Стивен Дедалус байна. Леопольд ч
тэдэнтэй сууж уужээ. («Улисс» бол уншихад ч, утгыг нь ярихад ч амаргђй

ухамсрын урсгалаар бичигдсэн роман, зохиолд ђйл явдлаас илђђтэй, баатруудын бодол мэдрэмж гол
байрыг эзэлнэ. Энэ хэсэгт зохиогч эртний болоод орчин ђеийн уран зохиолын янз бурийи хэлбэрийг
ашигласан байдаг.

Залуусын дунд Маллиган ч байна. Хажуугийн нь тасалгаанд нэгэн эмэгтэй тєрж чадахгђй гурав
хонож буйг тэд цєм мэдэж байв. Шєнє болох ђед сувилагч бђсгђй ороод гарахдаа нєгєє эмэгтэй
амаржсаныг дуулгадаг. Хєгжилтэй залуус ђђнийг тэмдэглэн ахин уухаар гадагш гарцгааж, харин
Стивен єєр нэг найзынхаа хамт янхны газар очихын тулд нуугдаж улдэнэ. Яагаад ч юм бэ, Стивен
тун дажгђй эалуу санагдсан тул Блум тэр хоѐрын араас дагадаг.
Шєнє дунд болоход тэр Дублины хамгийн бохир зугаа наргиан дунд шал соггуу хэвтэж байлаа.
Тђђний нђдэнд аав, ээж, хђђхдђђд нь ђзэгдэнэ. Тэдгээр хий ђзэгдлђђд єєрийг нь зэмлээд байх шиг
санагдана. Тэгсээр сэхээ ороод Зоя эмээх биеэ ђнэлэгч бђсгђйтэй хамт байгаагаа мэднэ. Янхны газар
ажээ. Тэнд Стивен, тђђний найз хоѐр ч байгаа. Согтуу Блумд элдвийн гаж бодол тєрж, эхнэрээ
Бойлантай энгэр зєрђђлж байгаагаар хий ђзэж, тђђнээсээ таашаал авна.

Энэ ђед нэгэн бђсгђйтэй ойртож байсан Стивен яг дур ханахын даваан дээр шарилаас босч ирсэн
ээжийнхээ цонхигор царайг олж харжээ. Тэр таягаар гэрлийн бђрхђђлийг хага цохичихоод, гудамж
руу гђйн гарав. Тзгээд гудамжинд хєлхєлдєж байсан согтуу цэргђђдтэй яагаад ч юм бэ зодолдож
гарчээ. Тђђний араас гарч ирсэн Блум яаж ийгээд зодооныг зогсоож, тоос шороокд хутгалдан хэвтээ
залуу хархђђгийн дээрээс єнгийхдєє арван нэгэн жилийн ємнє нас барсан Руди хђђгээ олж харна.

Блум, Стивен хоѐр нэгэн цайны газар орцгоов. Блум эхнэрийнхээ гэрэл эургийг хархђђд ђзђђлж,
танилцуулна хэмээн амлаж гэртээ урина. Эхнэрийнх нь нууц амраг Бойлан байснаас, энэ хархђђ
байвал дээр, ядахнаа дуурийн ари дуулах итали хэлний дуудлагаа сайжруулахад нь тусалж чадна
гэж тооцжээ. Дараа нь согтуу хђмђђсийн хувьд маш чухал олон зђйлийг хєєрєлдсєєр хоѐр цаг болж
байхад Блумынд очдог. Арайхийж хаалга онгойлгон галым єрєєнд орж какао уунгаа мєн л «чухал»
зђйлс олныг хэлэлцээд, цэцэрлэг руу гарч морь харцгаана. Хэрэв согтуу улсын яриаг ђг гэж ђзэх юм
бол, маргаашнас Стивен тэдний нэг єрєєнд суух болжээ. Тэгээд хоѐр тийш салан одоцгоов.
Хажуугаар нь орж хэвтэхдээ Блум эхнэрийнхээ хормой султайн тухай эргэцђђлж, нууц амрагуудыг
нь таамгаар тєсєєлєн бодсоор нам унтчихна.

Харин согтуу нєхрийнхєє чимээнээр сэрсэн хатагтай Молли Блум єєрийг нь эргђђлэгч харчуулыг,
тэр дундаа єнєєдєр анх удаа энгэр зєрђђлсэн эв хавгђй Бойланыг болон єдєржин алга болчихоод
ийм байдалтай ирж буй нєхрийнхєє тухай бодож хэвтэх зуураа сарын тэмдэг нь ирж байгааг
мздэрнэ. Энэ нь тђђнийг сэрэл хєдлєм зђйлс бодоход ер саад болохгђй бєгєєд харин ч цусны нь ђнэр
охин насаа ђргээсэн єдрийг санагдуулдаг. «...тэр надаас хђсч байна уу гэж асуухад, би, Тийм ээ,
тђђнийг тас зууран тэвэрч єєр рђђгээ татсан, Тийм ээ, тэр миний хєхийг мэдэрч, ђнэрт нь согтож,
Тийм ээ, зђрх нь галзуурсан мэт чанга цохилж, би: Тийм ээ, би хђсч байна, Тийм гэж хэлсэн» гэсэн
Моллийн тачаангуй дурсамжийн ђгсээр эл нђсэр роман тєгсєнє.

Леопольд: «ѓглєєний ундаа би орон дотроо ууна шуу!» гэж омогдсноос Моллийн нойр ийн хулжсан
аж. Бодолдоо хєтлєгдсєн хатагтай нєхрийнхєє оройтож ирснийг уучлах бєгєєд гол баатар маань
єглєєнийхєє цайг, магад, орондоо уух биз ээ...

Сэмюэл Бэккет

1906-1989

Ирландын жђжгийн зохиолч, 1969 оны Нобелийн утга зохиолын шагналт Бэккетийн євийг францын
утга зохиолын санд хамруулах нь ч бий. ёнэндээ ч хамгийн дуулиантай жђжиг болох «Годог
хђлээхђй» нь франц хэл дээр бичигдэж, Францын тайзнаа л анх тоглогдсон юм.

Гэхдээ цорын ганц багш бєгєєд шђтээн иь Жойс байсан (Жойсын шђтдэг зохиолч нь Ибсен
байснаас Бэккет жђжиг бичих болсон ч гэх нь бий) гэдэг.

1953 онд «Годог хђлээхђй»-г абсурд театрын аугаа их эђтгэлтэн Антонем Арто анх найруулан
тавьжээ. Ер нь XX зууны утга зохиолын хосгђй гайхалтай ђзэгдэл болсон абсурд театрын хамгийн
алдартай тєлєєлєгчид бол Ионеско, Арго, Бэккет гурав билээ. Энэ жђжиг гарснаар Бэккет XX
зууны сонгодог хэмээн нэрлэгдэх болсон юм.

Тэр яг л Метерлинк шиг гадаад ђйл явдал, драмын зангилаа, халил, тайлал гэх мэтийг ер
чухалчилдаггђй. Бэккет сэтгэлийн гђн дэх цєхрєл, єєрчлєлтђђдийг л ђзэгчдэд алгуур хђргэдэг
онцлогтой. Тиймээс абсурд театрыг уг жђжгийн нэрээр «Хђлээхђйн театр» ч гэж нэрлэсэн удаатай.

Мєнхђђ жђжгийг хђн тєрєлхтєний эмгэнэлт зохиолуудын оргил гэж дђгнэсэн нь ч хоосон ђг биш.
Тђђнд гардуулсан Нобелийн шагналын гэрчилгээнд: «Бэккетийн гутранги ђзэл бол хђнийг хайрлах
хайрыг... цєхрєл хязгааргђй, зовлон ѐроолгђй мэт санагдах нєхцєлд улам гђнзгийрдэг тийм хайрыг
агуулсан билээ» гэж тэмдэглэсэн байдаг.

Годог хђлээхђй

Жђжиг 1953

Эхний ђзэгдэл. Эстрагон довцог дээр суугаад шаахайгаа тайлах гэж дэмий л оролдоно.

Владимир гарч ирээд, тђђнийг эргэн ирсэнд баярлаж байгаагаа хэлнэ. Тэр Эстрагоныг бђрмєсєн
алга болчихлоо гэж боджээ. Эстрагон шуудуун дотор хоносон бєгєєд ђл таних хђнд зодуулсан
байна. Владимир ийм маягийн амьдралыг ганцаараа давж гарах хичнээн хэцђђг эргэцђђлнэ. Уг нь
энэ тухай эртхэн бодсон бол бђр ерээд онд л (1890-ээд) Эйфелийн цамхагийн орой дээрээс
толгойгоороо ђсэрч, тэндээс унасан анхны амиа хорлогчдын дунд багтах байсан юм, одоо бол
тэднийг тийш нь гаргахгђй гэхчлэн ярина.

Гуталтайгаа ноцолдох Эстрагоныг хараад, сугарахгђй байгаагийп учир нь хєлєнд чинь байна гэж
хэлдэг.

Эстрагон явъя гэх боловч, Владимир явж болохгђй гэнэ. Учир нь тэд Годог хђлээж байгаа аж. Хэрэв
Годо єнєєдєр ирэхгђй бол, маргааш заавал ирж таарна. Уг нь Годо бямба гаригт ирнэ гэж л дээ.
Харин Эстрагон, Владимир хоѐр єнєєдєр бямба гариг мєн эсэхийг, ерєєсєє тэд єчигдєр энд ирж
Годог хђлээсэн эсэхээ ч санахгђй байна.

Эстрагон зђђрмэглэхэд Владимар ганцаардан эвгђйцэх тул найзыгаа сэрээнэ. Тэгээд хоѐулаа
дђђжилж ђхэхээр шийдэх боловч хэн нь эхэлж дђђжлђђлэхээ тогтож чадсангђй. Эцэстээ зђгээр л сууж
байх нь аюулгђй юм гэсэн гаргалгаанд хђрдэг. Тэд Годог хђлээгээд, ђгийг нь сонсох болно. Гэвч
Годогоор яах гээд байгаагаа ч санахгђй аж. Ямар боловч Годо тэдний нэг хђсэлтийг биелђђлэхээр
амласан шиг санагдана. Годо гэрийнхэнтэйгээ зєвлєлдчиєхєєд, банкин дахь мєнгєє шалгаж
тооцоолж ђзчихээд хариу хэлье гэсэн аж.

Гэнэт хачин улих дуу гарна. Владимир, Эстрагон хоѐр айсандаа нам болж, бие биедээ наалдана.
Лаки чемодан, эвхдэг сандал, хђнсний зђйл хийсэн сагс, гадуур нємрєг сэлтийг ђђрсээр гарч ирнэ.
Хђзђђг нь урт олсоор оосорлож ђзђђрээс нь Поццо барьжээ. Поццо ташуураар Лакиг ороолгож,
хорвоогийн аль муу ђгээр хараан зђхнэ. Эстрагон Поццогоос «Та Годо биш биз?» гэж эмээнгђй
асуухад, цаадхи нь ямар ч Годог мэдэхгђйгээ хэлдэг. Поццо бол аялан жуулчилж явдаг хђн аж. Тэр
чухал шаардлагатай эд хогшилгђйгээр ер байж чаддаггђй гэнэ. Суухаар шийдэх ђед нь Лаки тђђнд
эвхдэг сандал тэнийлгэж єгнє. Сандал тавьж єгчихєєд газар тавьсан чемодан, сагс хоѐроо ахиад л
гартаа барин зогсоно. Поццо «Сандлыг бђр ойрхон тавих ѐстой» гэж бухимдана. Лаки ачаагаа газар
тавьж сандлыг ойртуулж єгєєд байрандаа очиж ачаагаа авна. Тэр яагаад жаахан ч гэсэн амсхийхгђй
байгаад Эстрагон, Владимир хоѐр гайхна.

Дараа нь Поццо дэгдээхэйн мах гаргуулж идээд ясыг нь Лакид шидэж єгнє. Гэвч цаадхи нь идэхгђй
гэсэн тул Эстрагон ясыг гуйж аваад мєлжинє. Владимир найзынхаа дорд занд ичиж, мєн Поццо
хђнтэй ийм бђдђђлэг харьцаж буйд эвгђйцнэ. Гэвч Поццо тђђний ђгийг даан ч ђл тоох аж. Манай
хоѐр явмаар л байвч, Годог хђлээж буй тул Поццогийн авирыг тэвчин гансны нь утааг ђнэрлэж
зогсохоос єєр арга байсангђй.

Поццо ђнэнч зарцаа муулж, юу ч хийж чаддаггђй тул тђђнээс ангижирч санаагаа амрахахыг л хђсч
буй тухайгаа, одоо зах дээр аваачин хямдавтар ђнээр зардаг юм уу гэж бодож байгаагаа ярина.
Тэгэхдээ ингэж ажил удаж байснаас Лакиг алчихсан нь амар гэж ђзэх аж. ёђнийг сонсоод Лаки
уйлна. ѓрєвдсєн Эстрагон нулимсыг нь арчиж єгєх гэтэл Лаки хамаг хђчээрээ хєл рђђ нь
єшиглєхчихєв. ѓвдсєндєє Эстрагон уйлна. Тђђнийг уйлмагц Лаки уйлахаа болихыг ђзээд Поццо
инээж: «Энэ хорвоо дээрх нулимсны хэмжээ ерєєсєє єєрчлєгдєхгђй юм аа» гэнэ.

Поццо, Лаки хоѐр жаран жил ингэж яваа гэнэ. Тэгээд зарцдаа малгайгаа авахыг тушаахад, Лаки цал
буурал ђстэй аж. Поццо єєрєє малгайгаа автал мэл халзан байв. Поццо Лакийг цаашид тэвчиж
чадахгђй нь, тђђнтэй хамт цаашаа явна гэхээс яс хавталзаж байна гэж уйлна. Владимир ийм сайн
эзнээ зовоож байгаагийнх нь тєлєє Лакиг зэмлэнэ. Дараа нь баахан уйтгартай ярьцгаасны дараа
(дунд нь Лаки эзнийхээ тушаалаар бђжиглэж тэднийг зугаатгуулахыг оролдсоны) эцэст Поццо,
Лаки хоѐр явна. Эстрагон ч бас явах гэхэд, Владимар хориглон зогсооно. Яагаад гэвэл тэд Годог
хђлээж байгаа шђђ дээ.

Гэнэт нэгзн жаал гарч ирээд, Голо єнєєдєр амжсангђй маргааш л яг ирье гэж байна хэмээн
хэлђђлснийг дуулгана Шєнє болно. Эстрагон шаахайгаа ахиж ємсєхгђй, таарах хђн байвал олж
авна биз гэж шийдээд тондээ хаяна. Тэгээд Христос шиг хол нђцгэн явахаар болдог. Тэд танилцаад
хичнээн жил болж байгаагаа тооцно. Владимир тавин жил гэж хэлнэ. Эстрагон дээр ђеийн
дурсамжаа ярихыг оролдовч, Владимир єнгєрснийг ухаж тєнхєхийг хђсдэггђй. Тэд яахаа мэдэхгђй
байв. «За, тэгээд яах уу?» гэж Эстрагон хэлнэ. Владимир «Явцгаая» гэх боловч, хэн хэн нь
байрнаасаа ђл хєдєлнє.

Хєшиг хаагдана.

Хоѐр дахь ђзэгдэл буюу дараагийн єдєр. Нєгєє л газар гэхдээ урьд єдєр нь нђцгэн байсан мод хэдэн
навчтай болчихож. Владимир гарч ирээд, Эстрагоны тайлж хаясан шаахайг харна. Удалгђй хєл
нђцгэн Эстрагон гарч ирнэ. Тэд тэврэлдэнэ. Урьд шєнє Эстрагоныг ахиад л зоджээ. Владимир
тђђнийг маш их єрєвдєнє. Ер нь тэд єдєр бђр энд уулзахаараа л сая жаргалтай болдог ажээ. «Одоо
яах билээ?» гэж Эстрагон асууна. «Годог хђлээе» гэж Владимир хариулна. Эстрагон єчигдєр энд
байснаа санах боловч, Лаки, Поццо хоѐрыг ђл санана. Тэнд байгаа шаахайг Эстрагон «Энэ минийх
биш ээ, шал єєр єнгєтэй юм. Тэгэхээр ерєєсєє чи бид хоѐр єчигдєр энд ирээгђй байх» гэнэ.
Эстрагон энэ ойлгомжгђй байдлаас залхаад явах гэхэд, Владимир, хориглон Годог хђлээх ѐстойг
сануулна.

Гэнэтхэн тэд Лакигийн орхисон бђрхийг олж харцгаана. Тэгээд мань хоѐр єєрсдийнхєє малгайг
ээлжлэн сольж гурван малгайг эргђђлж тойруулан ємсєнє. Тэгээд Поццо, Лаки болж тоглохоор
шийдэх ђед Эстрагон хђн ирж явааг анзаарна. Владимир «Энэ лав Годо байх» гэж найдах боловч,
єєр зђгээс бас л айсуй нэгний чимээ дуулдана. Тэд єєрсдийгєє бђслэгдсэн байна гэж сандралдан,
нуугдахаар завдана. Гэвч хэн ч ирсэнгђй,

Тэгтэл Поццо, Лаки хоѐр гарч ирнэ. Поццо сохорчээ. Лаки ачаагаа ђђрсээр л явах агаад харин
тђђний уяа богиноссон байна. Энэ бол сохор эзэн нь тђђнийг дагаж явахад амар байлгах ђђднээс
богиносгосон хэрэг. Лаки ачаандаа тђђртэн унахад Поццо тђђнд тээглэж дээрээс нь дарж ойчно.
Лаки тэр дороо нам унтаж, Поццо босох гээд чадахгђй тусламж гуйна. Поццо єєрийг нь босгосон
хђнд эхлээд зуу, дараа нь хоѐр зуун франк єгнє гэж амална. Владимир тђђнд туслах гээд єєрєє мєн
ойчоод бас л босч чадсангђй. Эстрагон найздаа туслах гэсэн биш, мєн унаад бас л босож чадахгђйд
хђрнэ. Поццо хажуу тийшээ мєлхєнє.

Эстрагон тђђнийг амандаа орсон янз бђрийн нэрээр "Авель" "Каин" гэж дуудна

Поццо тусламж гуйн бархирна. «Ганцхан хђний дотор л бђх хђн тєрєлхтєн орших юм аа» гэж
Эстрагон хачирхана.

Эстрагон, Владимир хоѐр арайхийн босоод явахаар завдана. Гэвч Владимир Годог хђлээж байгаагаа
Эстрагонд сануулна. тэгээд нар руу хараад, одоо єглєє болж байна уу, орой болж байна уу хэмээн
маргалдана,

Поццо Лакиг сэрээхийг гуйна. Эстрагон Лакиг балбаж байж сэрээнэ. Лаки босоод ачаагаа ђђрэхэд
Поццо тэр хоѐр явахаар болно. Чемоданд нь юу байгааг, хаашаа явж байгааг нь Владимир
сонирхоход Поццо: «Чемодан дотор элс байгаа. Бид их хол явж байна» гэж хариулна. Аянд
гарахаасаа ємнє Лаки жаахан унтаж амрахгђй юу гэхэд Поццо: «Лаки дђлий юм» гэнэ. «Пєєх,
хэзээнээс тэр вэ?» гэж Владимирыг гайхахад Поццогийн тэвчээр барагдаж, «Удаж байна аа, маш их
удаж байна... Ер нь энэ цаг хугацааны тухай асуух хэрэг юу байна аа? Бусадтайгаа адилхан нэг
сайхан єдєр бђх юм болоод єнгєрдєг. Нэгэн мєчид тєрж, тєрсєн тэр мєчдєє л бид ђхэцгээдэг биш
ђђ?» гэчихээд явж одно.

Владимир зђђдэлж байна уу,сэрђђн байна уу, гайхаж гђйцнэ. Хэрэв тэр маргааш сэрж гэмээнэ
єнєєдєр шєнє болтол Годог ийн хђлээснээ санах болов уу?

Гэнэтхэн нєгєє жаал гарч ирнэ. Владимирт єчигдєр ирсэн жаал мєн шиг санагдавч, тэр нь; «Би тан
дээр анх удаагаа л ирж байна, ноѐнтоон» гэх аж. Годо єнєєдєр очиж амжихгђй, маргааш л заавал...
гэж хэлђђлжээ.

Эстрагон, Владимир хоѐр модноос дђђжилж ђхэхийг хђснэ. Гэвч бєхєєхєн олс байсангђй. Тэд
маргааш олс авчраад, хэрэв Годо ирэхгђй бол боомилж ђхэцгээе гэж шийднэ. Ингээд єглєє нь ахиад
л уулзахын тулд салж явцгаах болов. «Явъя» гэж Владимир хэлнэ. «Тэгье, явцгаая» гэж Эстрагон
дэмжинэ. Хэн хэн нь байрнаасаа ер хєдєлсєнгђй,,,

ГЕРМАН ХЭЛТНИЙ УРАН ЗОХИОЛ

Роберт Музиль

1880-1942
Австрийн зохиолчдын бђтээлээс манайд Стефан Цвейгийн цєєн зарим єгђђллэг л орчуулагдсан
билээ. Артур Шницлер, Райнер Мария Рильке, Франц Кафка гээд орчин цагийн утга зохиолын суут
мастерууд Моцартын эх орноос тєржээ.

-XX зууны хамгийн аугаа зохиолч хэн бэ? гэсэн асуултад И.Бродский: -Музиль... гэж хариулсан
байдаг. «Дђр тєрхгђй хђн» хэмээх дуусаагђй романаараа утга зохиолд арилшгђй мєрєє ђлдээсэн
тэрхђђ Музиль гэгч пь мєн л австри хђн юм.

Уг романыхаа тэргђђн дэвтрийт 1934 онд Хамбургт хэвлђђлчихээд, гђйцээж амжилгђй нас барсан
тђђнийг орчин ђеийн хђђрнэл зохиолд романтик уламжлал, реализм хоѐрыг нэгтгэж чадсан зохиолч
хэмээн ђнэлдэг. Зохиолчийн бэлэвсэн эхнэр хэсэг бусаг бђлгђђдийг нь цэгцлэн 1943 онд Швейцарт
хэвлђђлсэн бєгєєд 1952 онд л анх удаа эрин ђеэр яригдах болсон энэ лут бђтээлийн мэдэгдэж буй
хувилбарыг бђрнээр нь олны хђртээл болгожээ.

Романд дэвшђђлсэн философи санаа нь хђний сэтгэлд бђх зуйл цогцоороо багтах бололцоогђй, юм
бђхэн хэсэг бусгаараа л тєсєєлєгддєг, хайр дурлал, эрх чєлєє ч гэсэн тђр зуурын юм болохоос
мєнхийн ђнэт зђйлс биш гэдэг дээр зангидагджээ. Роман дуусаагђй, дутуу байгаа нь ч энэ
санааныхаа л далд бэлгэдэл мэт санагддаг юм.

Дђр тєрхгђй хђн

дуусаагђй роман 1930-1943

Эхлэл хэсэг

Романы ђйл явдал 1913 оны Венад єрнєж байна. Гол баатар

болох гучин хоѐр настай, математикч Ульрих бол єєрєєсєє ч, хорвоо ертєнцєєс ч уйдсан, нэлээд
замбараагђй амъдралтай эр. Эцэг нь овсгоотой хђн байсан тул тайж хэргэм зђђж, дориухан хєрєнгє
хуримтлуулжээ. Тиймээс амин зуулгын хувьд санаа зовох зђйл тђђнд байсангђй. Ингээд л дэл сул
явж байсан тђђнийг эцэг нь Штальбург гђн руу илгээнэ. Энд бас нарийн учир бий. Эцгийнх нь
мэдээлснээр бол, 1918 онд Германд эзэн хаан II Вильгельмийн хаанчлалын гучин жилийн ойг ѐслон
тэмдэглэх гэжбуйтай холбогдуулан Австрийн эзэн хаан Франц Иосиф хаан ширээнд суусныхаа
далан жилийн ойг мєн тэмдэглэхээр зэхэж буй аж.

- Дэд хэсэг.

Ульрих эцгийнхээ оролцоотойгоор гђн Лейнсдорф, эзэн хааны шадар тђшмэл Туцци нартай
танилцана. Туццийн эхнэр нь Ульрихын ђеэл бєгєєд ямар нэгэн аугаа их ђйлсэд оролцохын
мєрєєдєл болсон эмэгтэй ажээ. Тэр аугаа ђйлс нь чухам юу байвал зохилтойг хэн ч шийдээгђй хэдий
ч, юутай ч гђн Лейнсдорф уг ажлыг нь удирдахаар тогтчихсон аж, Ульрих Лейнсдорфын бичиг
хэргийн туслах болжээ. Ингээд янз бђрийн санаа дэвшђђлсэн хђмђђс Туццийн гэрт цугларах болов.
Хамгийн идэвхтэй гишђђд нь ђйлдвэрийн баян эзэн Арнхейм, гэрийн эзэгтэй хоер. Тэдний харилщаа
нууц амрагууд болтлоо гђнзгийрчээ.

Ульрих хэдийгээр энэ бђх утгагђй хоосон санааг шоолон эгдђђцэх боловч, арга буюу цуглаанд нь
оролцоно. Эзэн хааны ойг тэмдэглэх жилийг "Ницшегийн, австрийн жил" болгоѐ гэсэн санал
гаргасан Ульрихын залуу цагийн найз, Ницшег шђтэгч Кларисса уг цуглаануудад ирдэг бєгєєд тэр
бђсгђй нєхрєєсєє биш, харин Ульрихаас хђђхэд олох хђсэлтэй бєлгєє. Кларисса тђђнийг «дђр
тєрхгђй хђн» гэж нэрлэнэ. Юу хђсээд байгаагаа нђђрэн дэрээ ер илчилж харуулдаггђй болохоор нь
ийн нэрийдсэн хэрэг.

ёђний эсрэг талд мєн герман залуусын цуглаан зохиогддог аж. Ульрихын хуучин танил Ллойд,
банкны зохион байгуулагч Лео Фишелийн охин Герда нар германчуудын цуглаанд очдогийг манай
баатар олж мэднэ. Ульрих тэдгээр герман залуусын удирдагч Ханс Зепптэй уулзана. ёђний цаад
шалтгаан нь ердєє л цэвэр ариухан гоо охин Герда байжээ. Нэг удаа Герда эцгээсээ сонссон чухал
мэдээллийг Ульрихд дуулгахаар ирнэ. Уг мэдээлэл нь Арнхейм мєнєєх ѐслолын бэлтгэл ажлуудад
оролцож байгаа явдал бол Галицийн нефтийн ђйлдвэрлэлийг хяналтандаа авах далд явуулгаа
халхавчилсан ажил болохыг илчлэх аж. Ульрих дайчин зоримог охиныг хђчирхийлнэ. Тэгэхдээ єєрт
нь охиныг эзэмдэх хђсэл ер тєрєхгђй байгааг анзаарч гайхдаг.

Тэр юуг ч ер тоохгђй, юунд ч сэтгэл нь хєдлєхгђй байгаагаа ойлгож ядна. Яг энэ ђед хот даяараа нэг
л зђйлийг ам дамжуулаи ярьцгааж байсан нь эмэгтэйчђђдийг алдаг, сэтгэцийн євчтэй тэнэмэл эр
Моосбругерын тухай ажээ. Алуурчин баривчлагдсаныхаа дараа «Би хэлбэр дђрсгђй, хар бараан
зђйлээс айсандаа л аллага ђйлдсэн» гэж мэдђђлснийг уншаад, Ульрих тэнэмэл галзуу эрийн байдлыг
зђрхэндээ ойр хђлээж авдаг.

Тєдєлгђй германы болон австрийн талыг баримтлагч хоѐр бђлэглэл бие биенийхээ эсрэг улайм цайм
тэмцэлдэхэд, Ульрих тэднийг жигшин ђзнэ. Тэрээр хойшид иймэрхђђ явдалд оролцож чадахгђйгээ
ухамсарлавч, бас амьдралын ийм хэв маягийн эсрэг сєрєн зогсох чадваргђй гэдгээ ойлгоно.
Тэрбумтан Арнхейм тђђнийг туслахаа болгохоор санал тавина. Хэн ч баярлан хулээж авахуйц
онцгой санал хэдий ч, Ульрих эдийн засаг, улс тєрєєс хол явахаар шийддэг. Тэгтэл ч гэнэтхэн «ёхэх
цаг минь болсныг чамд дуулгая» гэсэн ђгтэй цахилгаан эцгээс нь ирнэ. Ульрих ч Венаг орхин явжээ.

ГУТГААР ХЭСЭг

Гэртээ хариад тэр дђђ Агататайгаа л тун сайн ойлголцоно. Тэдний харьцаа дурлал болчих вий гэж
дотроо ихэд тђгшдэг. Агата хоѐр дахь нєхєртэйгєє цуг амьдардаг бєгєєд гэрлэлтээ мєд цуцлуулах
гэж буй ажээ. Ульрих дђђтэйгээ єдєржин хоѐулханаа сууж, єєрт нь тєрсєн бђхий л этгээд бодлуудыг
итгэн ярина. Тђђнийг ийм сайн ойлгож сонсдог хђн урьд нь хэзээ ч тааралдаж байсангђй. Ульрих
ямар ч мэдрэмж, ямар ч ђйлдэл хариу хайр талархлыг амсдаг «Мянган жилийн хаант улс»-ыг
мєрєєднє. Яваандаа ах дђђ хоѐрын харилцаа самууран тєєрєлдєєд бур мухардалд орж гацна.

Энэ ђед мєнєєх ой тэмдэглзх ѐслолыг бэлтгэх ђйл ажиллагаа ч бас мухардалд ороод байлаа.
Арнхейм нууц амрагаасаа холджээ. Туццийн эхнэр аугаа их ђйлс бђтээх ђзлээ хєсєр орхиж, ор
хєнжлийн цэнгэлээс дээдийн сайхныг хайх болов.

Ульрих, Агата хоерын хувьд гэвэл бусадтай уулзалдахаа болж гэртээ бђгэн суужээ. Тэд хоѐулханаа
зугаалж, харилцан ярилцаж, хэн хэндээ сэтгэл алдацгаана. Ийм хайр дурлал нь тэдний сэтгэлд бие
махбодын жаргалаас ч илђђ нийцэх ажээ...
Франц Кафка

1883-1924

Кафка уг нь Прагад тєрсєн, чехийн еврей ђндэстэн боловч Австри-Унгарын эзэнт гђрний харьяат
тђшмэл байжээ. Амьдрал нь бђтэмжгђй, єєрийн гэсэн гэр бђлгђй, хурааж хуримтлуулсан хєрєнгє
мєнгєгђй тэрээр 41 насандаа сђрьеэгээр нас барах хђртлээ орой ђдшийн зав чєлєєтэй цагаа уран
зохиолд зориулсан юм. Ийнхђђ тђђний аж тєрєх хэв маяг болсон ганцаардал нь хђн тєрєлхтєнд
оюуны хосгђй єв ђлдээсэн байна.

Уг нь Кафка дотнын анд Макс Броддоо бичсэн бђхнийг нь шатаахыг гэрээслэсэн юм гэнэ билээ.
Азаар Брод андынхаа сђђлчийн хђсэлтийг биелђђлсэнгђй.

Кафкагийн «Америк», «Шђђх», «Цайз» романуудгђйгээр XX зууны утга зохиолыг ч, философи


сэтгэлгээг ч, модернист гоо зђйг ч тєсєєлєхийн аргагђй. Зохиолч эдгээр романаа Ертєнцєєс аврал
хайсан орчин ђеийн хђний ганцаардлын тухай нэг л сэдвээр бичсэн бєгєєд гурвууланг нь дуусгаагђй
аж. Богино хэмжээний хђђрнэл зохиолын тђђхэнд тђђний олон єгђђллэгийг онцгойд тооцдог ба
«ѓдрийн тэмдэглэл» -ийг нь баримтат зохиолын хосгђй єв гэж ђздэг билээ.

XX зууны гђн ухааны гол чиглэлђђдийн нэгэн болох экзистенциализм буюу оршихуйн философийн
шинж чанарууд чухамдаа Достоевский, Кафка хоерын романууд дотор л бђрэлдсэн юмаа.

Кафкагийн хамгийн алдартай романууд болох «Шђђх», «Цайз» хоѐрыг болон нэн онцгойд
тооцогддог нэгэн туужийн нь утгыг эмхэтгэн байна.

Хувирал

Тууж 1915

Энэ туужийн хэв маяг бидний мэдэх «Метаморфозууд»-тай ђндэс нэгтэй. Кафка энэ зохиолоо 1912
оны эцсээр бичсэн бєгєєд 1915 онд анх Лайпцигт хэвлэгдсэн байна. Зохиолчийн хожмын агуу их
туурвилуудын эх болсон уг зохиолын сэдвээр 1991 онд Холливудын нэрт найруулагч Стивен
Содерберг «Кафка» хэмээх кино бђтээсэн юм.

«Нэгэн єглєє, маш эвгђй зђђднээсээ сэртэл Грегор Замза аймшигт муухай шавьж болон хувирчихсан
орондоо хэвтэж байх нь тэр. .» гэсэн эхний єгђђлбэрт л зохиолын бђхий л явдал багтсан байдаг. Эл
хачирхалтай хувирлын дараа єєр онцгой сонин явдал бараг єрнєдєггђй.

Грегор Замза бол айлын ганц хђђ, гэр бђлийнхээ тєлєє махран зђтгэдэг, ердийн л нэг залуу байлаа.
Эцгийнх нь ажил хэрэг дампуурснаас хойш тэднийх єрєнд баригджээ. Эх нь ажил хийх чадваргђй.
Грегор дђђ охин Гретадаа маш их хайртай. Грета хийл муухан тоглочихдог тул эцгийнхээ єрийг
барагдуулчихаад тэрээр дђђгээ хєгжмийн сургуульд оруулах бодолтой байв. Залуу хархђђ ђђргийн
наймаа эрхэлдэг, хэдий ашиг нь гавьдаггђй ч гэлээ, тэдний гэр бђл байр хєлслєн амьдрахад
хђрэлцдэг байна. Харин Грегор тусдаа єрєєнд суух бєлгєє.

Гэтэл ингээд нэг л єглєє ђзэшгђй муухай жаран хєлт болоод хувирчихдаг...
Ээж нь ђђд тогшиж, ажлаасаа хожимдож байгааг сануулав. Хариу хэлэх гэтэл Грегор хачин эвгђй,
шђгэлдэх мэт авиа гаргах нь тэр. Санаа зовнисон аав, дђђ хоѐр нь мєн хаалганы цаанаас тђђний
биеийг асууна. Тэгтэл ч ажилдаа ирээгђйн учрыг асуухаар

дарга нь єєрєє тэднийд орж ирдэг. Грегор босч зогсох гээд чадалгђй лђсхийн унахад энэ чимээ
ђђдний єрєєнд ч дуулджээ Тэрээр хаалган завсраар ажлаас халахгђй байхыг гуйх боловч яриаг нь
хэн ч ойлгосонгђй.

Даргынх нь «Энэ лав хђний дуу биш байна» гэж хэлэх сонсдох ђед Грегор арайхийн тђлхђђрээ
эргђђлж хаалгаар эрђђгээ цухуйлгахад, ээж нь ухаан алдаж унав. Эцэг нь тђђн руу нударга зангидан
занаж, дарга нь эргэн эргэн харсаар бушуухан гарч оддог. Грегор олон хєлєє жирэлзђђлэн байж
шатаар уруудан гђйх даргынхаа араас ухасхийв. Гэтэл эцэг нь зам хєндєлсєн зогсоод хђђгээ
таягаараа балбаж гарлаа. Тал биеэ хаалганд дэлсђђлэн гэмтээснийхээ дараа Грегор арайхийн єрєє
рђђгээ буцаж шургав.

ёђнээс хойш тэр гарах гэж оролдсонгђй. Тэрээр муухай голигор урт бие, олон тэмтруул хєлєндєє
дасч, бђр хана адраар явдаг боллоо. Бђр тэндээс удтал дђђжлэгдэн байх дуртай ч болж ирэв. Тийн
хоригдох зуураа гэрийнхнийхээ амь зуулгад байнга санаа зовних аж. Хамгийн дотно хђмђђс нь
єєрийнх нь тухай ой гутсан маягаар жигшин ярилцахыг сонсох маш хэцђђ байлаа. Эцэг эх хоѐр нь
тђђний єрєє руу шагайхыг ч ђл хђснэ. Гагцхђђ охин дђђ нь л идэх юмтай тємпєн тавих гэж, эсвэл
хоосорсон савыг авах гэж бушуухан орж ирээд гарах бђлгээ. Дђђ охиныхоо айсан цонхигор царайг
хараад тэр орж ирэх бђрт нь дэвсгэр даавуун доогуураа шургаж нуугддаг болов. Яваандаа Грегорд
хђний иддэг хоол тохирохоо больж, хэдийгээр єлсєж ђхэх дєхєвч тємпєнд хошуу дђрэлгђй буцаах
болжээ.

Нэг єдєр ээж, дђђ хоѐр нь тђђний єрєєний тавилгыг зєєж гаргах болов. ѓєрт нь мєлхєх ахиухан зай
гаргахын тулд сэдсэн Гретагийн санаа байж л дээ. Тэгэхэд л эх нь анх удаа хђђгийнхээ єрєєнд айж
дагжин байж хол тавив. Тђђний нарийн ширийн зђйлсээ хадгалдаг авдрыг, хувцсаа хийдэг шђђгээг,
багадаа сууж хичээлээ давтдаг байсан ширээг нь зєєж гаргажээ. Грегор сђђлдээ тэсч чадалгђй,
сэтгђђлээс хайчлан авч жаазлаад ханандаа єлгєсєн эмэгтэйн зургийг ядахнаа авч ђлдэхээр шийдлээ.
Эмэгтэйчђђдийг эргэн орж ирэхэд тэр хана єєд авирч, зургийг хєлєєрєє зуурсан байв. ёђнийг олж
харсан ээж нь муужран унажээ.Дђђ нь зђрхний дусаалга авчрахаар гђйх зуур Грегор уучлал гуйх гэж
араас нь гарав. Энэ ђед эцэг нь жимс хийсэн ваарыг аваад жаран хєлтийн зђг алим шидэлж гарчээ.
Нэг алим яг нуруун дээр нь хђчт